Gửi bình luận
Nhiều quốc gia cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội vì lo ngại về những tác động đối với sức khoẻ tinh thần. Tuy nhiên, liệu lệnh cấm có thực sự giải quyết được gốc rễ của vấn đề?
Trước những lo ngại ngày càng tăng về tác động của mạng xã hội đối với sức khỏe tinh thần của giới trẻ, nhiều quốc gia đã và đang đưa ra quy định nghiêm ngặt về quyền truy cập của thanh thiếu niên. Tháng 12/2025, Australia trở thành quốc gia đầu tiên áp dụng lệnh cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Theo quy định, các nền tảng sẽ bị phạt nếu không xác minh chính xác độ tuổi người dùng.
Ngay sau đó, hàng loạt quốc gia có hướng đi tương tự. Brazil yêu cầu tài khoản mạng xã hội của trẻ dưới 16 tuổi phải liên kết với tài khoản của phụ huynh. Indonesia và Malaysia cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng một số nền tảng mạng xã hội. Bên cạnh đó, các mạng xã hội phải tăng cường xác minh độ tuổi của người dùng.
Trong khi đó, Trung Quốc giới hạn thời gian sử dụng Internet, trò chơi trực tuyến và mạng xã hội tùy thuộc vào độ tuổi. Chương trình có tên là "chế độ vị thành niên", được xây dựng từ năm 2019 và không ngừng được cập nhật, mở rộng quy định đến nay.
Mỹ và một số quốc gia châu Âu như Anh, Đan Mạch, Pháp… đang xem xét hoặc dự thảo luật giới hạn độ tuổi truy cập mạng xã hội ở mức 15 - 16 tuổi.
Ngành công nghệ cũng phối hợp với xu hướng trên. Một số mạng xã hội như TikTok, Facebook, Snapchat thông báo chỉ người từ 13 tuổi trở lên được phép đăng ký tài khoản cá nhân. Các ứng dụng xem phim, video trực tuyến như YouTube, Netflix đã phát triển giao diện dành riêng cho trẻ em dưới 13 tuổi, yêu cầu sự quản lý và giám sát từ cha mẹ.
Dù cách tiếp cận khác nhau, các quốc gia đều hướng đến mục tiêu chung là giảm tác động tiêu cực của môi trường số đối với trẻ em. Tuy nhiên, khi số lượng các lệnh cấm ngày càng gia tăng, các chuyên gia tranh luận về tính hiệu quả của biện pháp này.
Nhiều công ty công nghệ thừa nhận việc cấm hoàn toàn rất khó thực thi vì trẻ em có nhiều cách khác nhau để sử dụng mạng xã hội mà không nhất thiết phải tự mình đăng ký. Chưa kể, hình phạt cho việc vi phạm quy định hiện nay áp đặt lên nền tảng thay vì người dùng hoặc người giám hộ.
Ông Deborah Childs, Giám đốc điều hành tổ chức tham vấn trẻ em Help Kids, Mỹ, cho rằng nhiều nghiên cứu đã chỉ ra ảnh hưởng của mạng xã hội với tình trạng lo âu, trầm cảm, cô đơn, giảm lòng tự trọng và rối loạn hình ảnh cơ thể ở thanh thiếu niên.
Các thuật toán liên tục đề xuất nội dung, cơ chế cuộn vô hạn, tự động phát video và thông báo không ngừng được cho là khiến trẻ dễ hình thành thói quen sử dụng kéo dài, làm tăng nguy cơ nghiện mạng xã hội.
Bên cạnh đó, trẻ em cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro như bắt nạt trực tuyến, nội dung bạo lực hoặc độc hại, lừa đảo và xâm phạm quyền riêng tư. Với nhiều nhà hoạch định chính sách, việc kéo dài thời điểm trẻ tiếp cận mạng xã hội giúp giảm bớt những nguy cơ này trong giai đoạn phát triển quan trọng.
Tuy nhiên, theo ông Deborah, hiệu quả của các lệnh cấm vẫn chưa được chứng minh rõ ràng. Thách thức đầu tiên nằm ở khả năng thực thi. Các công ty công nghệ thừa nhận việc xác minh chính xác độ tuổi của hàng triệu người dùng là vô cùng khó khăn, trong khi nhiều trẻ em có thể dễ dàng tạo tài khoản mới hoặc sử dụng tài khoản của người lớn để vượt qua các rào cản.
Việc chặn quyền truy cập vào một nền tảng không đồng nghĩa với việc trẻ sẽ dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động ngoài đời thực. Thay vào đó, các em có thể chuyển sang trò chơi điện tử, xem video trên các nền tảng khác hoặc thậm chí tìm đến những không gian trực tuyến ít được kiểm soát hơn, nơi rủi ro còn lớn hơn.
Ông Deborah Childs lưu ý: "Mạng xã hội có hai mặt cả tích cực và tiêu cực. Đối với nhiều em, mạng xã hội không chỉ là nơi giải trí mà còn là không gian học tập, kết nối bạn bè và tìm kiếm sự hỗ trợ. Điều này đặc biệt quan trọng với những nhóm trẻ dễ bị tổn thương. Vì vậy, bất chấp các hạn chế, trẻ em vẫn sẽ tìm cách để 'lách luật'."
Đồng tình với quan điểm trên, ông Volker Türk, Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc, nhận định việc ngăn trẻ em sử dụng mạng xã hội không thể thay thế cho trách nhiệm xây dựng các nền tảng ngay từ đầu.
Lệnh cấm chủ yếu đặt ra cho người dùng thay vì chính nguyên nhân tạo ra rủi ro. Thiết kế của các mạng xã hội hiện nay là gây nghiện, ưu tiên nội dung gây tranh cãi hay hệ thống kiểm duyệt thiếu hiệu quả. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến trẻ em mà còn tác động tiêu cực đến người lớn.
Ông Volker Türk nhấn mạnh: "Những tác hại trên môi trường số không phải điều tất yếu mà xuất phát từ các lựa chọn thiết kế và mô hình kinh doanh của các công ty công nghệ. Vì vậy, thay vì chỉ dựa vào lệnh cấm, các chính phủ cần buộc doanh nghiệp chịu trách nhiệm nhiều hơn trong việc loại bỏ các tính năng gây nghiện, tăng cường kiểm duyệt nội dung độc hại và bảo vệ dữ liệu của trẻ em."
Bà Nicol Turner Lee, Giám đốc Trung tâm Đổi mới Công nghệ Hoa Kỳ (CTI), đánh giá cao các luật hiện hành vì các chính phủ đã nghiêm túc xem xét đây là thách thức của toàn xã hội.
Tuy nhiên, lệnh cấm là chưa đủ. Một giải pháp bền vững là sự kết hợp giữa quản lý chặt chẽ các nền tảng, nâng cao kỹ năng số cho trẻ và xây dựng môi trường trực tuyến đặt quyền lợi của người dùng trẻ tuổi lên trên lợi ích thương mại.
"Một môi trường số lành mạnh cần được xây dựng trên nhiều giải pháp như giáo dục kỹ năng số trong nhà trường, giúp trẻ nhận diện nội dung độc hại, hướng dẫn quản lý thời gian sử dụng thiết bị, tăng cường đối thoại giữa cha mẹ và con cái. Các nền tảng đồng thời phải ưu tiên sự an toàn thay vì tối đa hóa thời gian người dùng trực tuyến", bà Nicol Turner Lee, Giám đốc Trung tâm Đổi mới Công nghệ Hoa Kỳ (CTI), nhấn mạnh.
