Có nên cho trẻ em sử dụng mạng xã hội?

Tại cuộc họp do Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu chủ trì nhằm triển khai kết luận buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với ngành giáo dục và đào tạo ngày 26/6, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã đề cập đến nhiệm vụ xây dựng môi trường giáo dục an toàn cho học sinh.

Học sinh dành nhiều thời gian trên môi trường mạng

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, cùng với quá trình chuyển đổi số, không gian mạng đã trở thành nơi học sinh dành nhiều thời gian để học tập, giao tiếp và tiếp cận thông tin. Tuy nhiên, sự phát triển rất nhanh của mạng xã hội và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác bảo vệ trẻ em.

"Chúng ta cần có các quy định để quản lý việc tiếp cận của trẻ em đối với mạng xã hội và các công cụ AI chưa được kiểm soát, không phải để hạn chế quyền của người dân mà là để bảo vệ các em", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng cũng nêu rõ, giáo dục là trách nhiệm của toàn xã hội. Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, cần tăng cường sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các cơ quan liên quan nhằm xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện trong bối cảnh chuyển đổi số.

Trách nhiệm của người lớn

Trao đổi với phóng viên Dân trí về vấn đề Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu ra ở trên, ông Đặng Hoa Nam, nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, nay là Bộ Nội vụ), Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng việc nghiên cứu các biện pháp kiểm soát trẻ em sử dụng mạng xã hội và AI là cần thiết.

Theo ông Nam, câu chuyện hạn chế hay cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội không chỉ là vấn đề của riêng trẻ em, mà còn là trách nhiệm của các doanh nghiệp cung cấp nền tảng xuyên biên giới, các cơ quan quản lý nhà nước về không gian mạng, chuyển đổi số, ngành giáo dục, nhà trường và giáo viên.

"Trẻ em là chủ thể có quyền, nhưng phần lớn các quyền của trẻ em do người lớn có trách nhiệm bảo đảm thực hiện. Vì vậy, việc hạn chế hay cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội thực chất là trách nhiệm của người lớn", ông Nam nói.

Ông cho rằng về mặt công nghệ, hoàn toàn có thể áp dụng các biện pháp để kiểm soát trẻ em tham gia mạng xã hội. Mục tiêu là vừa tạo điều kiện để các em sử dụng không gian mạng như một môi trường học tập, giao tiếp, sáng tạo, vừa giảm thiểu tối đa các nguy cơ, hành vi phạm tội và xâm hại trẻ em trên môi trường mạng.

Theo ông Nam, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030" là hết sức kịp thời, trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng phát triển.

Nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em cho rằng cần nhìn nhận đầy đủ hai mặt của mạng xã hội. "Mạng xã hội mang lại nhiều cơ hội cho trẻ em trong học tập, tiếp cận thông tin, giao tiếp và phát triển kỹ năng. Tuy nhiên, đây cũng là môi trường tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu không có các biện pháp bảo vệ phù hợp", ông Nam nói.

Theo ông, với cách tiếp cận đa chiều, mạng xã hội hoàn toàn có thể trở thành không gian lành mạnh, tạo điều kiện để trẻ em phát triển toàn diện. Các nền tảng công nghệ xuyên quốc gia hiện nay hoàn toàn có đủ năng lực kỹ thuật để xây dựng các giải pháp hạn chế tối đa những tác động tiêu cực đối với trẻ em.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, cần có các quy định pháp luật để kiểm soát việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội. Tuy nhiên, do không gian mạng luôn xuất hiện những yếu tố mới, các quy định pháp luật nhiều khi không theo kịp sự thay đổi diễn ra từng ngày, từng giờ. Do đó, cơ quan quản lý cần thường xuyên cập nhật các hành vi, mối quan hệ mới phát sinh trên môi trường mạng để có biện pháp điều chỉnh kịp thời.

Bên cạnh hành lang pháp lý, ông Đặng Hoa Nam cho rằng cần đầu tư các công cụ kỹ thuật phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, truy vết, thu thập chứng cứ và xử lý vi phạm trên môi trường mạng. "Với năng lực công nghệ hiện nay, Việt Nam hoàn toàn có thể làm được điều này", ông nói.

Thời gian gần đây, nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng hoặc đang nghiên cứu các biện pháp hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội. Một số nước như Australia, Indonesia, UAE, Malaysia và Anh đã áp dụng các biện pháp hạn chế hoặc kiểm soát chặt chẽ việc trẻ em sử dụng mạng xã hội. Độ tuổi giới hạn phổ biến mà nhiều quốc gia lựa chọn là 16 tuổi.

Chia sẻ quan điểm về việc này, ông Nam nhìn nhận việc kiểm soát trẻ em sử dụng mạng xã hội theo từng độ tuổi là cách tiếp cận phù hợp với Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em.

Ông phân tích, ở mỗi độ tuổi, trẻ em có mức độ trưởng thành và khả năng tự bảo vệ khác nhau. Vì vậy, việc thiết kế các biện pháp bảo vệ theo từng nhóm tuổi sẽ vừa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia, bày tỏ ý kiến của trẻ em, vừa bảo vệ các em trước những nguy cơ trên môi trường số.

Trong kỷ nguyên số, ông Đặng Hoa Nam cho rằng vấn đề không phải là cấm hay không cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội, mà là xây dựng được cơ chế quản lý phù hợp để các em được tiếp cận công nghệ một cách an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm.

Chia sẻ quan điểm với Dân trí, luật sư Kim Thị Diễm Trinh, Công ty Luật TNHH Nguyễn Giang cho rằng cần tiếp cận vấn đề theo hướng kiểm soát để bảo vệ trẻ em, không phải kiểm soát để cấm đoán.Theo bà Trinh, trẻ em hiện tiếp cận mạng xã hội và AI quá sớm, trong khi khả năng tự vệ trước tin giả, nội dung độc hại, dụ dỗ, bắt nạt mạng, khai thác dữ liệu cá nhân còn rất hạn chế. Vì vậy, Nhà nước có trách nhiệm đặt ra lan can pháp lý để bảo vệ trẻ em. Cách tiếp cận này phù hợp với Luật Trẻ em và Nghị định 56/2017/NĐ-CP về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.Nữ luật sư không ủng hộ việc cấm tuyệt đối hoặc đẩy toàn bộ trách nhiệm cho phụ huynh. Nghị định 147/2024/NĐ-CP đã yêu cầu quản lý, xác thực tài khoản mạng xã hội và đặt nghĩa vụ đối với nền tảng, nhưng nếu triển khai máy móc có thể phát sinh nguy cơ thu thập quá mức dữ liệu của trẻ em. Đây là điểm phải đặc biệt thận trọng vì Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.Với AI, luật sư Trinh cho rằng cần kiểm soát chặt hơn trong môi trường giáo dục. Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 đã có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, nhưng cần hướng dẫn cụ thể việc học sinh dùng AI, giáo viên dùng AI, nền tảng AI xử lý dữ liệu học sinh và trách nhiệm khi AI tạo nội dung sai lệch.Luật sư Trinh nhìn nhận, trọng tâm phải là quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu, trách nhiệm nền tảng và giáo dục kỹ năng số, chứ không phải dựng một hàng rào hành chính khiến trẻ em bị tách khỏi công nghệ.