Ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường... đang ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân và sự phát triển bền vững của Thủ đô Hà Nội.
“Tổ chức giao thông đô thị theo triết lý mương xương cá tích hợp” gợi mở quy hoạch, vận hành hệ thống giao thông đô thị như một dòng chảy liên hoàn, giao thông đô thị bền vững…
Ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng đang là những thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân và sự phát triển bền vững của Thủ đô Hà Nội.
Ông Đoàn Văn Chung (SN 1974 - Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần kết cấu thép Hà Trung, TP Hải Phòng) có gợi mở cách thức tổ chức giao thông đô thị theo triết lý mương xương cá tích hợp.
Theo ông Chung, thực tế Hà Nội đang chịu sức ép rất lớn từ việc gia tăng nhanh chóng các loại phương tiện cá nhân, đặc biệt là xe máy và ô tô con. Ùn tắc kéo dài không chỉ gây lãng phí thời gian, thiệt hại kinh tế mà còn làm gia tăng ô nhiễm không khí, tiếng ồn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và đời sống người dân.
Dù đã đầu tư nhiều nguồn lực và triển khai các giải pháp như xe buýt nhanh BRT, xe buýt truyền thống…, song do thiếu tính đồng bộ, các loại hình này vẫn chưa tạo được chuyển biến rõ nét trong việc giảm áp lực giao thông nội đô suốt nhiều năm qua. Nguy cơ quá tải vì thế tiếp tục hiện hữu và ngày càng gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một giải pháp mang tính đột phá, tổng thể và bền vững nhằm giải quyết căn cơ bài toán giao thông đô thị.
Trong bối cảnh đó, sáng kiến được tác giả Đoàn Văn Chung hướng tới như “bộ khung” của một bức tranh tổng thể, tiếp cận trực diện và nêu nhiều giải pháp giải quyết đồng thời các vấn đề dân sinh của Hà Nội.
Ông Chung cho rằng, sáng kiến không làm xáo trộn quy hoạch tổng thể dài hạn, mà tận dụng linh hoạt các điều kiện hiện có, phát huy giá trị kế thừa, cấu trúc vấn đề theo logic đơn giản, dễ hiểu, dễ triển khai, phù hợp với tính cấp thiết yêu cầu hiện nay.
Điểm cốt lõi là vận dụng triết lý “mương xương cá” hoạt động như mô hình thủy lợi truyền thống của Việt Nam vào tổ chức giao thông đô thị hiện đại.
Tác giả nhìn nhận, giao thông cả nước nói chung trong đó Hà Nội nói riêng như là dòng chảy, địa lý hình thành tự nhiên gồm sông ngòi, kênh rạch, mương rãnh. Các tuyến cao tốc, vành đai đóng vai trò “sông lớn”. Các trục chính kết nối là “kênh”. Các tuyến đường nhỏ trong khu dân cư là “mương”.
Sáng kiến hướng tới việc hạn chế tối đa xe cá nhân vào nội đô ban ngày, thay thế bằng mạng lưới giao thông công cộng tích hợp gồm xe buýt điện, đường sắt đô thị, xe đạp công cộng và người đi bộ. Xe tải, xe vận chuyển hàng hóa chỉ hoạt động ban đêm để giảm ùn tắc và ô nhiễm.
Toàn bộ hệ thống được giám sát, điều hành, vận hành quản lý linh hoạt thông qua các ứng dụng công nghệ số như GPS, AI, camera, thẻ giao thông dùng chung... để điều tiết, thu phí và cung cấp thông tin kịp thời cho người dân về tình trạng giao thông.
Theo tính toán (của tác giả), nếu áp dụng mô hình này sẽ mang lại lợi ích to lớn và dài hạn về kinh tế, môi trường, đặc biệt là sức khỏe cho cộng đồng. Mang lại lợi ích kinh tế dài hạn cho người dân, doanh nghiệp và ngân sách thành phố như: Giảm chi tiêu cá nhân cho phương tiện đi lại; Giải phóng quỹ đất đô thị giá trị lớn; Giảm gánh nặng đầu tư hạ tầng giao thông; Thúc đẩy du lịch, dịch vụ và thu hút đầu tư...
Về môi trường, góp phần giảm mạnh ô nhiễm không khí và tiếng ồn; Khôi phục không gian công cộng và cảnh quan đô thị; Cải thiện hệ sinh thái và hạ tầng môi trường; Nâng cao hiệu quả quản lý rác thải và vệ sinh đô thị... Đặc biệt, lợi ích về sức khỏe cộng đồng được nhấn mạnh khi người dân có điều kiện lựa chọn phương thức đi lại an toàn, phù hợp với thể trạng; khuyến khích đi bộ, đạp xe, tăng cường vận động thể chất, rèn luyện sức khỏe...
Môi trường giao thông an toàn, thông thoáng giúp người già, trẻ em, học sinh, sinh viên sinh hoạt, học tập thuận lợi. Khi giao thông công cộng hoạt động liên tục, thuận tiện giúp giảm căng thẳng, mệt mỏi, hạn chế tai nạn, cải thiện sức khỏe tinh thần và thể chất cho toàn xã hội.
Tác giả Đề án “Tổ chức giao thông đô thị theo triết lý mương xương cá tích hợp” nêu quan điểm: Để xây dựng Hà Nội thành Thủ đô thông minh, xanh, bền vững, không có ùn tắc giao thông thì chính quyền giữ vai trò “nhạc trưởng”, quyết định hiệu quả triển khai và vận hành hệ thống giao thông.
Thành phố chủ động kiểm soát, điều tiết giao thông; Quy hoạch hệ thống nhà để xe thông minh, trạm trung chuyển, bến bãi chiến lược; Ban hành cơ chế, chính sách ưu đãi để thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư theo hướng xã hội hóa.
Tại sự kiện Hội nghị Thành phố thông minh Việt Nam - châu Á 2025, bàn về giải pháp xây dựng đô thị thông minh Hà Nội, ông Trần Ngọc Linh - Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) nêu quan điểm: Đô thị thông minh phải gắn với chiến lược chuyển đổi số, phát triển chính quyền số và cải cách hành chính của địa phương. Đề án đô thị thông minh cần xuất phát từ những vấn đề “bức xúc” như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, y tế - giáo dục… để lựa chọn các bài toán phù hợp, ưu tiên ứng dụng công nghệ và dữ liệu.
Còn theo ông Trương Việt Dũng - Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội, công nghệ được xác định là công cụ phục vụ tổ chức không gian phát triển hợp lý hơn, cung ứng dịch vụ công tốt hơn và ra quyết định dựa trên minh chứng định lượng.
Hà Nội sẽ quyết liệt thu thập và triển khai các giải pháp nhằm giải quyết các “điểm nghẽn” về giao thông đô thị, môi trường không khí, rác thải, y tế, giáo dục… xác định sứ mệnh tiên phong trong việc nghiên cứu, thử nghiệm các mô hình Sandbox, qua thực tiễn triển khai để đóng góp cơ sở tham khảo cho quá trình nhân rộng tại các địa phương khác.
Theo ông Đoàn Văn Chung, các tuyến cao tốc và đường vành đai đóng vai trò như những “dòng sông” – trục vận chuyển chính đảm nhiệm lưu lượng hành khách lớn; các trục đường kết nối là những “kênh” trung gian, còn các tuyến đường nhỏ trong khu dân cư được ví như “mương”, có chức năng gom khách. Trên cơ sở đó, giao thông Thủ đô được tổ chức theo nguyên tắc phân tầng, phân vai rõ ràng: các tuyến nhỏ thực hiện nhiệm vụ gom và trung chuyển hành khách lên các tuyến lớn hơn, hình thành dòng chảy liên hoàn, hạn chế xung đột và chồng chéo, qua đó giúp hệ thống vận hành thông suốt.
Cùng với đó, hệ thống xe buýt điện đa kích cỡ sẽ được bố trí phù hợp với từng cấp đường; các trạm trung chuyển là nhà gửi xe thông minh (ngầm hoặc cao tầng) được đặt tại các tuyến vành đai, tạo điều kiện để người dân gửi phương tiện cá nhân và tiếp tục di chuyển vào nội đô bằng giao thông công cộng.
