Hiệu trưởng ở TPHCM: “Coi học trò như người nhà sẽ biết cách bảo vệ các em”

Những ngày qua, trước diễn biến thời tiết mưa lớn kèm sấm chớp gây ngập úng nhiều tuyến đường tại TPHCM, những dòng tin dặn dò đầy ấm áp của thầy Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân gửi tới học sinh và phụ huynh đã lan tỏa mạnh mẽ.

Phóng viên Dân trí đã có cuộc trò chuyện với thầy Huỳnh Thanh Phú về câu chuyện đằng sau bức thư này cũng như triết lý giáo dục xuất phát từ sự thấu hiểu.

Không để chuyện điểm danh, trừ điểm thi đua làm nặng nề môi trường học đường

Thưa ông, là một trong những người đầu tiên chia sẻ những dặn dò tới học sinh và phụ huynh trong đợt mưa ngập vừa qua tại TPHCM, điều gì đã thúc đẩy ông đặt bút viết những dòng tin đó?

- Những ngày mưa lớn, nhìn cảnh đường sá ngập, xe cộ ùn tắc, tôi nghĩ ngay đến việc học sinh của mình sẽ đi học, đi về như thế nào.

Xuất phát từ chỉ đạo của Sở GD&ĐT TPHCM về việc chủ động chuẩn bị cơ sở vật chất để phòng chống thiên tai, ngập úng cùng với những dự báo của Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, tôi nhận thấy trước những biến đổi thất thường của thời tiết, công tác đảm bảo an toàn trường học phải được kích hoạt ngay lập tức.

Bên cạnh việc rà soát cơ sở vật chất, điều tôi nghĩ đến đầu tiên chính là học trò của mình. Các em còn nhỏ và cần được bảo vệ nhất. Lời chia sẻ ấy thực chất chỉ là một sự nhắc nhở để các em biết mình cần làm gì khi gặp mưa to, gió lớn. Tôi luôn đặt vấn đề: An toàn tính mạng của học sinh là trên hết!

Ngày nay, việc học có rất nhiều phương thức linh hoạt. Thầy cô có thể dạy trực tuyến, đưa bài giảng lên hệ thống LMS 360 hoặc gửi bài tập qua nhóm lớp để học sinh ở nhà học tập mà không bị gián đoạn kiến thức.

Khi mình coi học trò là con em, là người nhà của mình, mình sẽ biết cách nâng niu và bảo vệ các em một cách tự nhiên nhất.

Từ thực tế mưa ngập, kẹt xe gây khó khăn cho việc đi lại, nhà trường đã có sự linh hoạt như thế nào về giờ giấc hay điểm danh để phụ huynh và học sinh bớt áp lực, thưa ông?

- Thông tư đánh giá học sinh hiện nay không còn nhìn nhận việc xếp loại hạnh kiểm một cách khắt khe hay cứng nhắc. Mục đích của giáo dục là dùng tình thương để cảm hóa, giúp học sinh tự nhận ra điểm chưa đúng để khắc phục.

Khi học sinh không thể đến trường do thiên tai hay gặp sự cố mưa ngập, chúng ta không thể đưa ra những hình phạt nặng nề hay áp lực trừ điểm thi đua. Những quy định hành chính đó đôi khi làm người ở nhà lo lắng, bất an.

Ví dụ tại trường tôi, khi học sinh đi trễ, bộ phận trực cổng luôn hỏi nhẹ nhàng: "Sao hôm nay con đi trễ vậy?". Lý do các em đưa ra có thể là kẹt xe, xe hư, đường ngập hoặc mưa lớn... Đó đều là những lý do hết sức chính đáng! Thậm chí có em ngây thơ đáp: "Thưa thầy, hôm qua con lỡ thức khuya chơi game/xem phim nên nay ngủ quên".

Khi học sinh trung thực, mình chỉ cần nhắc nhở nhẹ nhàng: "Lần sau con cố gắng ngủ sớm giữ sức khỏe nhé" rồi cho các em vào lớp kịp giờ.

Khi thầy cô trao đi sự cảm thông và niềm tin, các em sẽ cảm nhận được hạt giống tử tế và tự khắc điều chỉnh bản thân.

Giáo dục bắt đầu từ những hành động nhỏ của người lớn

Nhiều ý kiến cho rằng, chính những hành động ứng xử tinh tế như vậy lại là nền tảng để xây dựng một "Trường học hạnh phúc". Ông đánh giá sao về điều này?

- Điều đó hoàn toàn chính xác! Tòa lâu đài đẹp đến mấy cũng được đắp xây từ những viên gạch, hạt cát nhỏ. Văn hóa ứng xử học đường cũng vậy, nó phải bắt đầu từ hành động làm gương của người lớn.

Tôi kể một câu chuyện nhỏ mới xảy ra tại trường: Có hai em học sinh đùa giỡn, vô tình làm văng mực ra chiếc áo trắng của bạn. Khi xuống phòng giám thị, thay vì trách phạt hay bắt đền nặng lời, cô tổng giám thị chỉ phân tích nhẹ nhàng: "Tuy các con không cố ý, nhưng sơ suất của mình đã làm hư áo bạn. Lần sau mình cần cẩn thận hơn".

Nói rồi, cô lấy ngay 2 chiếc áo mới trong quỹ hỗ trợ tặng cho cả em làm dính mực và em bị bẩn áo. Phụ huynh khi biết chuyện rất xúc động, muốn gửi tiền mua áo nhưng nhà trường nhất quyết không nhận.

Cách ứng xử ấy không tốn kém bao nhiêu, nhưng nó trở thành kỷ niệm đẹp của học trò, giúp các em nhận ra lỗi sai bằng sự ấm áp chứ không phải sự sợ hãi.

Mỗi buổi sáng, tôi thường đứng ở cổng trường mỉm cười và cúi đầu chào học sinh khi các em bước vào. Khi thấy thầy hiệu trưởng cúi chào, tất cả học sinh cũng tự giác cúi đầu chào lại với nụ cười rạng rỡ.

Hay khi đi trên hành lang, thấy mẩu rác tôi cúi xuống nhặt, học sinh nhìn thấy sẽ chạy lại nhặt giúp. Vào nhà vệ sinh thấy vòi nước chảy thì tắt, thấy cây héo thì tưới, mình cũng chủ động làm. Học trò thấy người lớn làm, các em sẽ tự động bắt chước và tạo thành thói quen tốt.

Người đứng đầu phải tạo ra một môi trường sinh thái mà ở đó, mọi ứng xử đều diễn ra một cách mềm mại, nhẹ nhàng và tràn đầy tình thương.

Học sinh hiện nay rất tinh tế nhưng cũng không thích những lời giáo huấn khô khan. Làm thế nào để thầy cô có thể "chạm" tới các em và xây dựng sự gắn kết bền vững giữa nhà trường - phụ huynh - học sinh?

- Tôi luôn cảm thấy mình rất hạnh phúc và may mắn khi được làm việc trong tập thể trường. Điều tôi trân quý nhất ở đây chính là một tập thể thầy cô giáo, cán bộ nhân viên đều chung một tấm lòng yêu thương học trò bằng tình thương bao la, dung dị và luôn bao dung với những sai sót của các em.

Tôi tin rằng, khi giáo viên, nhà trường trao đi tình cảm và sự chân thành thì học sinh, phụ huynh sẽ cảm nhận được.

Vậy theo ông, làm thế nào để thông điệp "Giáo dục bắt đầu từ sự thấu hiểu" không chỉ là một khẩu hiệu trên giấy, mà trở thành hành động tự nhiên trong môi trường học đường mỗi ngày?

- Ca dao có câu: "Chim khôn kêu tiếng rảnh rang / Người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe". Lời nói chân thành, bình dị bao giờ cũng có sức tưới tắm tâm hồn tốt nhất.

Tôi luôn nhớ câu thơ của nhà thơ Tố Hữu: "Có gì đẹp trên đời hơn thế / Người yêu người, sống để yêu nhau". Trường học hạnh phúc không thể chỉ nằm trên giấy hay khẩu hiệu. Nó phải được hiện thực hóa bằng những trải nghiệm thực tế: từ các sự kiện lịch sử, hành trình di sản, hoạt động STEM cho đến các sân chơi âm nhạc, hùng biện tiếng Anh...

Khi học sinh được đắm mình trong các hoạt động đó, các em không chỉ học chữ mà đang học làm người.

Tôi vẫn thường nói với đồng nghiệp rằng: "Tôi biết ơn các em học sinh rất nhiều, vì các em đã mang tuổi trẻ đến để thầy cô được cùng thanh xuân với các em".

Sự cộng hưởng trẻ trung của học trò giúp người thầy kéo dài tuổi trẻ. Khi nhà trường, thầy cô và phụ huynh cùng đồng hành bằng tình yêu thương và sự thấu hiểu, chúng ta sẽ tạo ra một môi trường giáo dục an toàn, năng động và thực sự hạnh phúc. Khi ấy, "trường học hạnh phúc" sẽ không còn là khẩu hiệu trên giấy, mà trở thành mái nhà tràn ngập niềm vui mỗi ngày cho các em.

Xin cảm ơn ông về những chia sẻ rất ý nghĩa!