Kiến nghị giám sát việc điều chỉnh học phí đại học

Sau loạt 5 bài viết về nghịch lý tăng học phí đại học, báo Dân trí nhận được nhiều ý kiến bình luận của bạn đọc chia sẻ những lo lắng về gánh nặng tài chính của gia đình, cơ hội học tập của sinh viên có hoàn cảnh khó khăn và trách nhiệm của các trường trong việc nâng cao chất lượng đào tạo.

Bên cạnh những ý kiến phản ánh áp lực học phí ngày càng lớn, nhiều bạn đọc đề xuất mở rộng chính sách tín dụng sinh viên, đa dạng hóa nguồn thu của các trường đại học và bảo đảm học phí phải tương xứng với chất lượng đào tạo.

Lo ngại học phí trở thành rào cản vào đại học

Bạn đọc Nhật Minh cho rằng học phí đại học tăng nhanh hơn thu nhập của phần lớn người dân, trong khi chất lượng đào tạo chưa có những thay đổi tương xứng. Theo bạn đọc này, cơ sở vật chất có thể được cải thiện về hình thức nhưng kỹ năng thực hành của sinh viên vẫn cần tích lũy thêm từ bên ngoài, thông qua việc làm thêm; nội dung giảng dạy còn chưa theo kịp yêu cầu thực tế.

Từ trải nghiệm gia đình có hai con đang học đại học tại Đại học Quốc gia TPHCM, Nhật Minh chia sẻ việc duy trì việc học của hai sinh viên khiến gia đình rất khó khăn, chật vật. Bạn đọc kiến nghị Bộ GD&ĐT tăng cường giám sát việc điều chỉnh học phí, đồng thời bày tỏ lo ngại có những sinh viên học giỏi phải từ bỏ việc học ngay từ học kỳ đầu vì không đủ khả năng chi trả.

Cùng mối quan tâm, bạn đọc Hoàng Hiếu cho rằng việc nhiều người trẻ phải dang dở giấc mơ đại học vì hoàn cảnh gia đình là điều đáng tiếc, không chỉ với cá nhân mà còn với đất nước. Theo bạn đọc, dù đã có các chương trình hỗ trợ, nguồn lực hiện nay vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tế.

Hoàng Hiếu đề xuất nghiên cứu mô hình cho vay để người học có thể trang trải chi phí đại học trước, sau khi tốt nghiệp và đi làm mới hoàn trả. Bạn đọc cho rằng chính sách có thể xem xét cơ chế lãi suất thấp hoặc không tính lãi, đồng thời theo dõi quá trình học tập để bảo đảm khoản vay phục vụ đúng mục đích.

Ở góc nhìn khác, bạn đọc Ngọc Diễm cho rằng đại học không còn là con đường duy nhất để người trẻ lập nghiệp. Với những gia đình chưa đủ điều kiện tài chính, việc lựa chọn học nghề phù hợp, chẳng hạn các nghề điện dân dụng, điện công nghiệp hay hàn, cũng có thể giúp người học sớm đi làm, tích lũy kinh nghiệm và thu nhập trước khi cân nhắc học tiếp.

Theo bạn đọc, không ít sinh viên cố gắng theo học trong năm đầu nhưng sau đó kiệt sức vì không đủ tiền trang trải những năm tiếp theo. Áp lực tài chính cũng có thể ảnh hưởng đến việc học và cơ hội tích lũy kinh nghiệm thực tế, khiến người học đối mặt với khó khăn ngay cả khi đã tốt nghiệp.

Bạn đọc Văn Quang cũng bày tỏ lo ngại về gánh nặng học phí và chi phí ăn ở đối với các gia đình nông thôn. Bạn đọc so sánh mức lương khởi điểm của kỹ sư mới ra trường tại một công ty Nhật Bản vào năm 2012 với mức hiện nay, cho rằng cả hai đều ở khoảng 12-15 triệu đồng/tháng. Theo Văn Quang, trong khi chi phí sinh hoạt và giá cả đã tăng lên, thu nhập khởi điểm không tăng tương ứng sẽ khiến người học và gia đình càng khó cân đối tài chính.

Bạn đọc Hoàng Phúc nhận định học phí quá cao có thể khiến học sinh giỏi thuộc gia đình khó khăn mất cơ hội học đại học. Theo bạn đọc, điều này không chỉ ảnh hưởng đến cơ hội phát triển của từng cá nhân mà còn có thể làm giảm chất lượng đầu vào và tác động đến chất lượng đào tạo đại học.

Cần đa dạng nguồn thu, mở rộng tín dụng và bảo đảm chất lượng

Từ câu chuyện nguồn lực tài chính của các trường, bạn đọc Tiến Phụng đặt vấn đề tại sao các trường đại học chưa đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu để tạo thêm nguồn thu, qua đó giảm phụ thuộc vào học phí.

Bạn đọc nêu các hướng có thể triển khai như chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp, bán bản quyền công nghệ hoặc thành lập doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off) từ nghiên cứu trong trường đại học. Theo Tiến Phụng, đây là mô hình lý tưởng mà các đại học thế giới (như MIT, Stanford) đang làm. Tuy nhiên, tại Việt Nam, nguồn thu này hiện chưa tới 1-5% tổng thu vì những rào cản cốt lõi: khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tế. Phần lớn các đề tài nghiên cứu ở đại học hiện nay mang tính chất hàn lâm, lý thuyết, chưa đáp ứng được nhu cầu "mì ăn liền" hoặc bài toán kinh tế cụ thể của doanh nghiệp.

Bạn đọc Tiến Phụng cho rằng mô hình này nếu làm hiệu quả có thể giúp các trường đa dạng hóa nguồn thu. Bởi đối với các trường đại học đã chuyển sang cơ chế tự chủ tài chính hiện nay, học phí đang là nguồn thu quyết định sự sống còn, chiếm 70-90% nguồn thu, dẫn đến áp lực tài chính sẽ dồn nhiều hơn lên người học.

Sinh viên, đặc biệt là các ngành lý thuyết đang phải trả mức phí vượt quá chi phí vật chất thực tế mà họ tiêu thụ để nuôi sống toàn bộ bộ máy của một trường đại học tự chủ với chi phí hành chính cồng kềnh.

Bạn đọc Tiến Phụng cũng đặt vấn đề về cách xác định học phí giữa các nhóm ngành, cho rằng cần xem xét sự khác biệt về chi phí đào tạo thực tế, tránh để sinh viên phải gánh những khoản chi không tương xứng với chi phí trực tiếp của chương trình mình theo học.

Trong khi đó, bạn đọc Nguyễn Trung Tuấn nhấn mạnh chất lượng đào tạo cần được đặt lên hàng đầu. Theo bạn đọc, mức học phí cao hay thấp cần được xem xét trong tương quan với chất lượng mà người học nhận được; nếu chi phí phù hợp với chất lượng đào tạo thì có thể chấp nhận được.

Với sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, Nguyễn Trung Tuấn đề xuất chú trọng các gói vay ưu đãi để người học có thể tiếp tục học đại học và hoàn trả khi đi làm, thay vì chỉ tập trung vào những hình thức hỗ trợ khác. Theo bạn đọc, cách làm này có thể giúp sinh viên có năng lực nhưng thiếu điều kiện tài chính duy trì cơ hội học tập.

Các ý kiến bạn đọc cho thấy mối quan tâm không chỉ nằm ở mức học phí phải đóng, mà còn ở khả năng duy trì việc học trong suốt khóa đào tạo, chất lượng mà người học nhận được và cách các trường bảo đảm nguồn lực hoạt động. Nhiều độc giả cùng đề cập đến yêu cầu mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học, nhất là với những người trẻ có năng lực nhưng gia đình chưa đủ khả năng chi trả.