Lễ hội ARiêu Piing của người Pa Cô trở thành Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia

Tối 27/7, UBND xã Tà Rụt (tỉnh Quảng Trị) tổ chức Lễ hội ARiêu Piing và đón nhận quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Lễ hội ARiêu Piing của người Tà Ôi (Pa Cô) là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Buổi lễ diễn ra trong không khí trang trọng với sự tham dự của lãnh đạo địa phương, các già làng, nghệ nhân cùng đồng bào Tà Ôi (Pa Cô) tại các xã Tà Rụt, La Lay, A Dơi, Lìa...

Đây là niềm vinh dự, tự hào của đồng bào các dân tộc trên địa bàn xã Tà Rụt nói riêng và cộng đồng người Tà Ôi (Pa Cô) sinh sống tại khu vực Đakrông, Hướng Hóa (tỉnh Quảng Trị cũ) nói chung.

Qua đó, góp phần khẳng định và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng cư dân vùng núi rừng Trường Sơn.

Lần gần đây nhất Lễ hội ARiêu Piing được tổ chức tại địa phương vào năm 2015.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Sỹ Huấn, Chủ tịch UBND xã Tà Rụt cho biết, việc Lễ hội ARiêu Piing được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa đặc sắc đã được cộng đồng người Tà Ôi (Pa Cô) gìn giữ, bảo tồn và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Đây không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương trong việc tiếp tục bảo tồn, phát huy di sản để những giá trị quý báu ấy trường tồn cùng thời gian.

Theo các nhà nghiên cứu, do điều kiện cư trú lâu đời trên dãy Trường Sơn, ít chịu tác động của các yếu tố văn hóa bên ngoài nên người Tà Ôi (Pa Cô) vẫn bảo lưu được nhiều nét văn hóa truyền thống mang đậm bản sắc tộc người.

Trong đó, Ariêu Piing được xem là lễ hội lớn nhất và thiêng liêng nhất trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Lễ hội bắt nguồn từ quan niệm vạn vật hữu linh và tín ngưỡng về sự sống - cái chết của đồng bào.

Người Tà Ôi (Pa Cô) cho rằng, con người gồm phần xác và phần hồn; sau khi qua đời, linh hồn vẫn tiếp tục tồn tại ở một thế giới khác.

Vì vậy, việc chôn cất chỉ là bước đầu của tang lễ. Tang lễ chỉ thực sự hoàn tất khi diễn ra nghi lễ Ariêu Piing, đưa hài cốt người quá cố về nhà mồ chung của dòng họ.

Nghệ nhân K'Ray Sức, người nhiều năm nghiên cứu văn hóa Pa Cô, Vân Kiều, cho biết Ariêu Piing không đơn thuần là lễ cải táng mà là một di sản văn hóa đặc trưng, mang đậm bản sắc của người Tà Ôi (Pa Cô).

Trong tiếng Tà Ôi, "Piing" là nhà mồ, còn "Ariêu" là rượu cần - loại rượu chỉ được sử dụng trong các lễ hội lớn. Vì vậy, Ariêu Piing có thể hiểu là lễ hội gắn với nghi lễ đưa hài cốt về nhà mồ, đồng thời hàm chứa nhiều giá trị về tín ngưỡng, đạo hiếu và đời sống cộng đồng.

Theo nghệ nhân K'Ray Sức, lễ hội vừa là dịp để người đang sống bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, cầu mong bản làng bình yên, vừa là không gian để các làng bản, dòng họ, thông gia và cộng đồng gặp gỡ, giải quyết những vướng mắc trong quan hệ xã hội, củng cố tình đoàn kết, phân định các quy ước cộng đồng, tránh nhầm lẫn trong quan hệ hôn nhân và tăng cường mối quan hệ huyết thống, xóm giềng.

Mỗi kỳ Ariêu Piing là ngày hội lớn của cộng đồng người Tà Ôi (Pa Cô). Tiếng cồng chiêng, tiếng trống vang vọng giữa núi rừng Trường Sơn hòa cùng sự hiện diện của các làng kết nghĩa, làng huyết thống, thông gia và bạn bè tạo nên không gian văn hóa đặc sắc.

Những năm gần đây, cùng với sự tham gia của các cấp chính quyền, nhà nghiên cứu và cơ quan chuyên môn, lễ hội được tổ chức theo đúng quy định của pháp luật, đồng thời được quảng bá rộng rãi, góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa của người Tà Ôi (Pa Cô) đến đông đảo công chúng.

Theo nghệ nhân K'Ray Sức, Ariêu Piing thường được tổ chức từ 10-15 năm một lần và kéo dài từ 2-3 ngày.

Trước khi diễn ra, cộng đồng tổ chức họp bàn, chuẩn bị lễ vật, dựng nhà mồ, cây nêu, nhà đàm phán và các công trình phục vụ nghi lễ. Các nghi thức chính gồm lễ bốc mộ, khai mả, lễ đón khách, lễ âm công, lễ đâm trâu, đưa hài cốt về nhà mồ mới, lễ cảm ơn và tổng kết lễ hội.

Già làng Kôn Kêng (SN 1952, dòng họ A Đeng), cho biết ông đã trực tiếp tham gia bốn kỳ Ariêu Piing từ năm 1976.

Theo ông, mỗi gia đình chuẩn bị lễ vật tùy điều kiện, thường là một con dê, trong khi mỗi làng đóng góp từ một đến hai con trâu để thực hiện nghi lễ hiến sinh theo phong tục truyền thống. Lễ hội năm nay quy tụ 36 dòng họ đến từ các thôn trên địa bàn xã Tà Rụt.

Việc Lễ hội ARiêu Piing được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ góp phần bảo tồn một di sản quý của đồng bào Tà Ôi (Pa Cô), mà còn tạo động lực để địa phương tiếp tục gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch văn hóa, góp phần làm phong phú kho tàng di sản văn hóa các dân tộc Việt Nam.