Loa báo chuyển khoản: ‘Cái bẫy’ phía sau sự tiện lợi

Sự phổ biến của loa thông báo chuyển khoản đang mang lại nhiều tiện lợi cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Tuy nhiên, cùng với đó, nhiều đối tượng cũng lợi dụng chính thiết bị này để thực hiện hành vi gian lận, từ chuyển khoản thiếu tiền đến giả hỗ trợ kỹ thuật nhằm chiếm quyền kiểm soát tài khoản ngân hàng, ví điện tử của người dùng.

Kẽ hở cho kẻ lừa đảo

Thanh toán không tiền mặt ngày càng phổ biến. Các thiết bị “loa báo chuyển khoản” xuất hiện dày đặc tại quán ăn, cửa hàng tạp hóa, quán cà phê hay các sạp hàng nhỏ lẻ. Chỉ cần có khách chuyển khoản thành công, chiếc loa sẽ tự động phát âm thanh thông báo số tiền nhận được.

Sự tiện lợi giúp nhiều tiểu thương tiết kiệm thời gian, hạn chế việc liên tục mở điện thoại kiểm tra giao dịch. Tuy nhiên, thời gian gần đây, không ít đối tượng đã lợi dụng chính thiết bị này để thực hiện hành vi gian lận, lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Chị Nguyễn Thị Lan, chủ một quán bún tại phường Hoàng Mai (Hà Nội), cho biết vào những ngày cuối tuần, lượng khách ra vào quán liên tục khiến việc vừa phục vụ vừa kiểm tra giao dịch trở nên khá vội vàng. Có lần, trong lúc đông khách, nghe loa phát thông báo “đã nhận 250”, chị Lan lập tức giao đồ ăn mà không kiểm tra lại tài khoản.

Chỉ đến cuối ngày đối soát giao dịch, chị mới phát hiện khách thực tế chỉ chuyển 250 đồng thay vì 250.000 đồng như chị nghĩ ban đầu. “Lúc đông khách, tôi chủ yếu nghe loa thông báo nên khá chủ quan. Mỗi lần mất vài trăm nghìn có thể không quá lớn, nhưng nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên thì thiệt hại cũng đáng kể”, chị Lan chia sẻ.

Tương tự, anh Trần Văn Hùng, chủ một quán đồ uống tại Hà Nội, cho biết cũng từng gặp trường hợp khách chỉ chuyển 50 đồng nhưng loa vẫn phát thông báo “đã nhận 50”, khiến nhân viên dễ nhầm tưởng đã thanh toán đủ.

Theo anh Hùng, nếu không kiểm tra lại giao dịch ngay trên ứng dụng ngân hàng vào thời điểm đó, rất khó phát hiện sự chênh lệch. “Thông thường khi đông khách, mọi người có xu hướng nghe loa rồi giao hàng luôn. Nếu không đối chiếu lại số tiền thực nhận thì rất dễ bị qua mặt”, anh Hùng nói.

Theo cảnh báo từ Công an tỉnh Tây Ninh, nhiều chủ cửa hàng hiện nay đang quá phụ thuộc vào thiết bị loa thông báo chuyển khoản. Một số loại loa chỉ đọc phần số chính mà không đọc đầy đủ đơn vị nghìn hoặc triệu, khiến người nghe dễ nhầm lẫn. Lợi dụng sơ hở này, nhiều đối tượng cố tình chuyển khoản thiếu tiền, thậm chí chỉ vài chục hoặc vài trăm đồng nhưng vẫn khiến chủ quán tưởng đã thanh toán đủ.

Không dừng ở việc chuyển thiếu tiền, các thiết bị loa báo chuyển khoản còn đang bị một số đối tượng lợi dụng như “mồi nhử” để tiếp cận nạn nhân, từ đó chiếm quyền kiểm soát tài khoản ngân hàng.

Bẫy “hỗ trợ” loa chuyển khoản

Mới đây, Công an Đà Nẵng ghi nhận một vụ việc điển hình liên quan đến hình thức lừa đảo này. Theo phản ánh, một đối tượng đã chủ động liên hệ với chị N.T.M.T. thông qua mạng xã hội TikTok, tự xưng là nhân viên hỗ trợ kỹ thuật cài đặt loa thông báo cho ví điện tử.

Ban đầu, đối tượng hướng dẫn cài đặt và kết nối thiết bị như bình thường để tạo lòng tin. Sau đó, người này tiếp tục yêu cầu nạn nhân thực hiện hàng loạt thao tác như tải thêm ứng dụng ngân hàng số, xác thực tài khoản ví điện tử và cung cấp thông tin cá nhân.

Đáng chú ý, với lý do “xác thực hệ thống”, đối tượng còn yêu cầu nạn nhân gửi hình ảnh chân dung để thực hiện quy trình eKYC trái phép. Tiếp đó, nạn nhân được yêu cầu cung cấp mã OTP gửi về điện thoại và thực hiện cú pháp nhắn tin kích hoạt dịch vụ thanh toán.

Chỉ ít phút sau khi làm theo hướng dẫn, tài khoản ngân hàng của chị T. bị thực hiện liên tiếp nhiều giao dịch chuyển tiền trái phép với tổng số tiền khoảng 27 triệu đồng. Sau khi chiếm đoạt được tài sản, đối tượng nhanh chóng xóa toàn bộ nội dung trao đổi nhằm xóa dấu vết.

Theo cơ quan công an, đây là thủ đoạn không mới nhưng đang được biến tướng tinh vi hơn khi đánh vào nhu cầu sử dụng thiết bị công nghệ của các hộ kinh doanh nhỏ. Nhiều người cho rằng mình chỉ đang “nhờ hỗ trợ kỹ thuật” nên mất cảnh giác, vô tình trao cho đối tượng toàn bộ quyền truy cập tài khoản.

Ông Nguyễn Đức Long, Tổng Giám đốc Học viện Công nghệ AIUni cho rằng các vụ việc trên cho thấy nhiều người dân hiện nay đang có tâm lý quá tin tưởng vào công nghệ.

“Theo tôi, loa báo chuyển khoản chỉ là thiết bị hỗ trợ thông báo giao dịch, không phải công cụ xác thực cuối cùng. Nếu người dùng bỏ qua bước kiểm tra trực tiếp trên ứng dụng ngân hàng thì rất dễ bị lợi dụng”, ông Long nhận định.

Theo chuyên gia này, với các trường hợp giả hỗ trợ kỹ thuật, đối tượng thường khai thác tâm lý thiếu hiểu biết công nghệ và sự chủ quan của người dùng. “Một khi người dùng cung cấp mã OTP hoặc cho phép xác thực eKYC trái phép, đối tượng gần như có thể chiếm quyền kiểm soát tài khoản”, ông Đức nói.

Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh thông luật, cho biết hành vi sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tiền trong tài khoản ngân hàng có thể bị xử lý hình sự tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

Theo luật sư Bình, người dân tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng, hình ảnh CCCD hay dữ liệu sinh trắc học cho bất kỳ cá nhân nào qua mạng xã hội hoặc điện thoại.“OTP là lớp bảo mật quan trọng cuối cùng. Khi đã cung cấp mã này cho người khác thì nguy cơ mất tiền là rất lớn”, luật sư này cảnh báo.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị người dân chỉ nên mua và cài đặt thiết bị từ đơn vị uy tín, không làm theo hướng dẫn của các tài khoản mạng xã hội không rõ danh tính. Đồng thời, chủ cửa hàng cần duy trì thói quen kiểm tra trực tiếp số tiền nhận được trên ứng dụng ngân hàng, đặc biệt với các giao dịch có giá trị lớn hoặc trong thời điểm đông khách.