Mô hình trường học ‘không giáo viên’ gây tranh cãi ở Mỹ

Trong chuyến thăm một cơ sở Alpha tại Austin, Texas, Bộ trưởng Giáo dục Mỹ Linda McMahon bước đi giữa những đứa trẻ hoạt bát, ánh mắt rạng rỡ trong một không gian học tập mở, không bàn ghế cố định. Đây không phải là một trường học truyền thống. Alpha là hệ thống trường tư thục dạy từ mẫu giáo đến lớp 12, nơi trí tuệ nhân tạo đảm nhiệm phần lớn việc giảng dạy các môn học cốt lõi.

Mô hình giáo dục không giáo viên

Một ngày học điển hình của học sinh Alpha bắt đầu bằng việc đeo tai nghe hoặc kính thực tế ảo. Trong hai giờ đồng hồ, các em luân phiên học Toán, Khoa học, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ dưới hình thức học cá nhân hóa với AI. Alpha khẳng định phương pháp này giúp học sinh tiếp thu kiến thức nhanh gấp đôi so với bạn bè cùng trang lứa. Kết quả từ các bài kiểm tra chuẩn hóa MAP cho thấy học sinh của hệ thống này thường xuyên đạt điểm số vượt mức trung bình toàn quốc.

Sức hút của Alpha còn đến từ hệ thống giải thưởng mang tính khuyến khích cạnh tranh. Những học sinh đạt mục tiêu do AI đề ra sẽ nhận được những phần thưởng như: chuyến du lịch Thụy Sĩ, vé xem đua xe F1, hay đơn giản là những buổi dã ngoại tại khu vui chơi. Chính những con số tăng trưởng ấn tượng và các trải nghiệm xa xỉ này đã thu hút sự ủng hộ của những tỷ phú như Elon Musk hay Bill Ackman.

Những người lớn có mặt trong lớp được gọi là “người hướng dẫn”. Họ không giảng bài hay chấm điểm, mà chủ yếu đóng vai trò động viên, quản lý lớp học và hỗ trợ tinh thần. Theo Alpha, hai giờ học với AI tương đương thời lượng học tập một ngày ở trường truyền thống.

Chính quyền Trump coi Alpha là hình mẫu cho sự đổi mới. Phía Bộ Giáo dục cũng cho rằng mô hình này giúp học sinh sớm làm chủ công nghệ và chuẩn bị cho một thị trường lao động đầy biến động. Hiện Alpha có hơn một chục cơ sở trên khắp nước Mỹ với học phí đắt đỏ lên đến 75.000 USD mỗi năm (khoảng 1,9 tỷ đồng).

Được thành lập năm 2014 tại Austin với sự hậu thuẫn của tỷ phú công nghệ Joe Liemandt, Alpha mở rộng nhanh chóng trong bối cảnh giáo dục Mỹ gặp nhiều khó khăn. Điều này khiến nhiều phụ huynh tìm kiếm những lựa chọn thay thế cho trường công.

Mặt tối sau những bảng dữ liệu thành tích

Dù được quảng bá là thiên đường giáo dục, thực tế tại cơ sở Alpha ở Brownsville (Texas) lại kể một câu chuyện khác. Khi AI trở thành “thước đo” trung tâm, các em dần bị cuốn vào cuộc đua chỉ số đầy áp lực. Một số phụ huynh đã rút con khỏi trường vì nhận thấy trẻ suy kiệt tinh thần.

Bà Jessica Lopez từng đặt trọn niềm tin vào Alpha trước khi chứng kiến các con rơi vào trạng thái ám ảnh chỉ số. Thay cho niềm vui khám phá kiến thức là những đêm thức khuya “cày” ứng dụng để cải thiện điểm số ảo, kéo theo căng thẳng kéo dài và kiệt sức trầm trọng. Khi chuyển sang trường công, bà bàng hoàng nhận ra các con bị hổng kiến thức căn bản so với chương trình chung, dù kết quả trên ứng dụng AI luôn ở mức xuất sắc. Bà Lopez nhận định mô hình này thiếu sự minh bạch và hỗ trợ thực sự từ giáo viên chuyên môn.

Sự thiếu vắng giáo viên chuyên môn cũng tạo ra những rào cản lớn. Khi học sinh gặp khó khăn, các “người hướng dẫn” thường chỉ dẫn các em tìm câu trả lời trên YouTube hoặc Google thay vì trực tiếp giải thích. Điều này đặt ra câu hỏi về tính nhân văn và sự thấu cảm trong giáo dục. Các chuyên gia từ Đại học Stanford và MIT cảnh báo rằng việc quá chú trọng vào thành tích cá nhân do AI dẫn dắt có thể tước đi của trẻ em những trải nghiệm học tập xã hội quý giá và khả năng tư duy phản biện qua thảo luận nhóm.

Alpha phủ nhận mối liên hệ giữa mô hình của mình và tình trạng lo âu ở học sinh, cho rằng những vấn đề tại Brownsville chỉ phản ánh giai đoạn thử nghiệm ban đầu, trong khi hệ thống hiện nay đã được điều chỉnh đáng kể.

Tương lai của giáo dục hay một thử nghiệm dang dở?

Bất chấp những ý kiến trái chiều, Alpha vẫn tiếp tục mở rộng từ Austin đến Miami, San Francisco và Virginia. Thậm chí, hệ thống này còn nỗ lực tiếp cận giáo dục công thông qua học viện trực tuyến Unbound Academy. Bang Arizona đã trở thành nơi đầu tiên phê duyệt mô hình này, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc đưa giáo dục AI vào hệ thống chính quy.

Tuy nhiên nhiều bang như Pennsylvania, Arkansas, North Carolina, Utah và South Carolina đã từ chối cấp phép vì lo ngại về sự thiếu hụt đội ngũ sư phạm và tính minh bạch của mô hình. Các học giả chỉ trích việc Alpha từ chối các nghiên cứu độc lập để đánh giá hiệu quả thực sự của chương trình. Họ cho rằng những tuyên bố về thành công của Alpha vẫn mang tính chất của một chiến dịch quảng bá hơn là một nghiên cứu khoa học nghiêm túc.

Justin Reich, Giám đốc Teaching Systems Lab tại MIT, cho rằng những giá trị giáo dục cốt lõi thường đến từ các khoảnh khắc học tập mang tính tập thể, nơi trẻ em cùng thảo luận và trao đổi ý tưởng. Theo ông, việc đào tạo trẻ em chủ yếu để tối ưu hóa thành tích cá nhân có thể làm xói mòn nền tảng xây dựng cộng đồng trong tương lai.

Giáo dục bằng AI tại Alpha hiện vẫn là một “vùng xám” đầy tranh cãi. Với một bộ phận phụ huynh, đây là giải pháp thoát khỏi sự trì trệ của trường công. Nhưng với những người khác, đó là một canh bạc rủi ro mà cái giá phải trả chính là sự phát triển tâm lý tự nhiên của trẻ em. Khi công nghệ ngày càng can thiệp sâu vào lớp học, câu hỏi đặt ra không còn là “AI có thể dạy học hay không”, mà là “chúng ta sẵn sàng đánh đổi điều gì để đổi lấy hiệu suất học tập cao hơn”.