Nhà khoa học mang tư duy toàn cầu phục vụ địa phương

Tư duy đột phá

Trong những ngày đầu năm mới 2026 tại Indonesia, Quỹ Toàn cầu Hitachi đã trao Giải thưởng Sáng tạo châu Á năm 2025, vinh danh PGS. TS Hoàng Trang với Giải thưởng Đổi mới sáng tạo xuất sắc. Giải thưởng ghi nhận chuỗi công trình nghiên cứu của PGS.TS Hoàng Trang trong lĩnh vực ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tính toán lượng tử cho thiết kế vi mạch.

Trọng tâm của chuỗi công trình này là phát triển các phương pháp tối ưu hóa thông minh, cho phép tự động hóa quá trình thiết kế vi mạch, rút ngắn thời gian nghiên cứu phát triển và giảm phụ thuộc vào hạ tầng thiết kế đắt đỏ. Các kết quả nghiên cứu đã được thông qua bằng sáng chế tại Việt Nam và Hoa Kỳ, hướng tới giải quyết bài toán thực tế có sức ảnh hưởng toàn cầu: Làm thế nào để quốc gia đang phát triển như Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

PGS.TS Hoàng Trang chia sẻ: “Giải thưởng là nguồn động viên lớn để tôi tiếp tục theo đuổi các nghiên cứu dài hạn, tác động sâu rộng vào hoạt động đào tạo và đời sống xã hội”.

Theo PGS.TS Hoàng Trang, thực tế quá trình nghiên cứu vi mạch bán dẫn khó khăn nhất là sự thiếu hụt về công cụ thiết kế, hạ tầng mô phỏng. Bên cạnh đó là những rào cản trong tiếp cận công nghệ tiên tiến, buộc tác giả phải chủ động hợp tác với các đơn vị có bản quyền công cụ và các đối tác doanh nghiệp; cũng như hạn chế tiếp cận công nghệ sản xuất vi mạch hiện đại trong những năm 2014–2015, thời điểm mô hình sản xuất vi mạch khó thực hiện do vướng rào cản công nghệ đối với Việt Nam.

Điều này khiến PGS.TS Hoàng Trang phải lựa chọn hướng đi thực tế hơn: Sử dụng công nghệ sản xuất cũ hơn và tối ưu thiết kế để bù đắp thiếu hụt về công nghệ. Đồng thời, tận dụng các mối quan hệ hợp tác học thuật cá nhân để thử nghiệm trên các nền tảng quốc tế khi có điều kiện.

"Trong những giai đoạn đó, nguyên tắc giúp tôi vượt qua thách thức là hy vọng cho điều tốt nhất, nhưng luôn lập kế hoạch cho điều xấu nhất, kết hợp với tư duy hợp tác và kỷ luật lao động khoa học. Trên hết là dám nghĩ đột phá, dám nói thật tâm và dám làm quyết liệt, trên tinh thần tỉnh táo, có trách nhiệm...”, PGS.TS Hoàng Trang bày tỏ.

Đưa khoa học công nghệ thành đòn bẩy phát triển đất nước

PGS.TS Hoàng Trang nhận định, không gian phát triển khoa học cần được hiểu theo nghĩa tổng thể, không chỉ là phòng thí nghiệm hay kinh phí nghiên cứu, mà còn bao gồm môi trường học thuật, hạ tầng nghiên cứu, dữ liệu, năng lực tính toán, chính sách quản lý, cơ chế tài trợ và tự do học thuật.

Quá trình làm chủ nhiệm nhiều đề tài khoa học từ cấp Nhà nước, cấp Bộ đến cấp địa phương, PGS.TS Hoàng Trang nhận thấy các cơ chế quản lý và tài chính cho nghiên cứu khoa học tại Việt Nam mặc dù cởi mở hơn, nhưng vẫn vướng thủ tục hành chính, đòi hỏi sự kiên nhẫn và thích ứng.Mặt khác, bên cạnh nỗ lực của nhà khoa học, cũng cần sự thấu hiểu và chia sẻ từ các cơ quan quản lý Nhà nước, nhà hoạch định chính sách.

“Không gian phát triển khoa học tại trường Đại học Bách khoa thuận lợi, với môi trường học thuật năng động, đội ngũ đồng nghiệp giỏi, hạ tầng nghiên cứu dữ liệu và cơ chế hỗ trợ ngày càng bài bản... Đây là điều kiện quan trọng để các nghiên cứu dài hạn được nghiên cứu, triển khai và ứng dụng bền vững”, PGS.TS Hoàng Trang cho hay.

Để nhà khoa học trẻ Việt Nam viết tên mình trên bản đồ khoa học thế giới, PGS.TS Hoàng Trang cho rằng, yếu tố quan trọng đầu tiên là chọn đúng bài toán nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tế của đất nước và đặt trong tư duy toàn cầu, tức là có giá trị học thuật và khả năng đối thoại với cộng đồng khoa học quốc tế. “Tôi tâm đắc với quan điểm: Suy nghĩ toàn cầu, nhưng phục vụ địa phương. Nhà khoa học trẻ cần chủ động xây dựng nội lực gồm kiến thức nền tảng, kỹ năng nghiên cứu, khả năng tự học, mức độ tự chủ, tinh thần trách nhiệm với sản phẩm khoa học...”, PGS.TS Hoàng Trang khẳng định.

Để khoa học công nghệ thực sự trở thành đòn bẩy phát triển đất nước, cần tập trung đồng bộ các giải pháp: Đổi mới cơ chế tài trợ nghiên cứu theo hướng linh hoạt hơn, giảm thủ tục hành chính và chấp nhận rủi ro khoa học ở mức hợp lý; có chính sách phát triển và đãi ngộ nhân lực khoa học chất lượng cao, gồm đào tạo sau đại học, thu hút chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và tạo môi trường làm việc đủ hấp dẫn;thúc đẩy cơ chế chuyển giao công nghệ giữa đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, để kết quả nghiên cứu sớm đi vào thực tiễn, tạo giá trị kinh tế xã hội.

“Khoa học là con đường dài, đòi hỏi sự bền bỉ, nghiêm túc. Ngoài ra, khả năng hội nhập học thuật, sử dụng ngoại ngữ làm công cụ làm việc và xây dựng mạng lưới hợp tác quốc tế cũng có vai trò quan trọng. Đề tài nghiên cứu của nhà khoa học trẻ Việt Nam vươn ra thế giới không dễ, nhưng nếu đủ kiên trì, đủ dấn thân, khoa học sẽ tự mở ra cơ hội cho những người nghiêm túc theo đuổi”, PGS.TS Hoàng Trang nhấn mạnh.