Gửi bình luận
Một phiên tòa ngỡ viễn tưởng nhưng đã hiện diện giữa lòng TP HCM.
Tại Hội thảo "AI và pháp luật: Kinh nghiệm quốc tế và một số gợi mở cho Việt Nam" do Báo Pháp luật TP HCM tổ chức, kỹ sư công nghệ Nguyễn Cao Trí, thành viên Ban Chuyển đổi số TAND Khu vực 1 - TP HCM, đã khiến nhiều người bất ngờ khi "giải mã" mô hình phiên tòa ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) mà ông cùng các cộng sự đang triển khai.
Theo thẩm phán Trần Minh Anh (TAND Khu vực 1), thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng về chuyển đổi số quốc gia, từ năm 2021, TAND tối cao đã phát triển mô hình "Trợ lý ảo" là hệ thống AI tiên tiến giúp thẩm phán tra cứu án lệ, tình huống pháp lý tương tự, hỗ trợ nghiên cứu hồ sơ và nâng cao hiệu suất làm việc.
Song song đó, TAND TP HCM cũng đẩy mạnh hàng loạt dự án công nghệ như: tống đạt điện tử, chuyển giọng nói thành biên bản phiên tòa, mã QR hướng dẫn khởi kiện, Chatbot AI hỗ trợ người dân và AI đề xuất hướng xử lý vụ án.
Thành quả từ những mô hình này đã mở đường để TAND Khu vực 1 tiên phong xây dựng hệ thống AI riêng, phục vụ trực tiếp hoạt động xét xử.
Ông Nguyễn Cao Trí cho biết hiện gần như chưa có sản phẩm nào đủ khả năng đọc hiểu toàn bộ hồ sơ vụ án như mô hình của TAND Khu vực 1.
Theo ông Trí, đột phá đầu tiên nằm ở khả năng AI "đọc hiểu" toàn bộ hồ sơ. Không chỉ dừng ở việc tra cứu án lệ hay trích dẫn điều luật, hệ thống AI này có thể nhận diện, phân loại, kết nối dữ liệu giữa hàng trăm chứng cứ trong cùng một vụ án. Nhờ đó, thẩm phán dễ dàng nhìn thấy mối liên hệ giữa các nhân chứng, vật chứng và tình tiết pháp lý, điều mà trước đây phải mất hàng giờ đồng hồ nghiên cứu.
Điểm đột phá thứ hai là khả năng tương tác bằng giọng nói. Thẩm phán chỉ cần đặt câu hỏi: "Có bao nhiêu lượng ma túy trong vụ án này?" hoặc "Ai là chủ mưu, có chủ mưu hay không?", hệ thống sẽ ngay lập tức truy xuất thông tin chính xác từ hồ sơ.
"Chẳng hạn, trong vụ án người mẫu Nhikolai Đinh, chỉ cần đặt câu hỏi "Có bao nhiêu lượng ma tuý trong vụ án này?" hoặc "Vụ án có chủ mưu hay không? Ai là chủ mưu", hệ thống sẽ tổng hợp toàn bộ dữ liệu để đưa ra câu trả lời chính xác" - ông Trí dẫn chứng.
Ví dụ một vụ án khác, thẩm phán chỉ cần đưa lệnh "thông tin về hồ sơ" thì AI sẽ tập hợp hết toàn bộ dữ liệu chứng cứ, hiện lên như "công ty này là ai, khoản nợ ra sao, bên nào tranh chấp, bên nào là người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, nguyên đơn, bị đơn…". Điều này giúp việc giải quyết án của thẩm phán giảm nhiều thời gian.
Đột phá thứ ba – cũng là điều cốt lõi, là hệ thống AI này hoạt động độc lập, bảo mật và không thay thế con người. Theo ông Trí, hệ thống này hiện đang vận hành trên máy chủ nội bộ của TAND Khu vực 1, không kết nối với bất kỳ nền tảng bên ngoài nào. AI chỉ được phép trả lời dựa trên chứng cứ trong hồ sơ, không tự suy diễn hay đưa ra phán quyết.
Tuy nhiên, ông Trí cũng khẳng định hệ thống này phục vụ công lý, chứ không làm thay công lý.
"Các anh chị có thể tưởng tượng, trong phiên tòa tương lai, thẩm phán chỉ cần nói: "Tôi muốn biết thông tin bị cáo A, bị cáo B, hai người này có quan hệ gì không? Ông A có xúi ông B làm gì không?", toàn bộ dữ liệu sẽ được hiển thị tức thì. Nhưng AI không thay con người phán xử mà giúp con người xét xử công minh, chính xác và hiệu quả hơn" - ông Trí mô tả.
