Sắp xếp mạng lưới để người học đến gần nghề hơn

Địa bàn rộng hơn, trách nhiệm lớn hơn

Trong chuyến kiểm tra đầu năm học 2026-2027 tại Đắk Lắk, Thứ trưởng Thường trực Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng đã nhấn mạnh, sau sắp xếp mạng lưới trường lớp, nhiệm vụ của các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX) ở Đắk Lắk không chỉ là ổn định tổ chức. Mỗi đơn vị phải duy trì việc học văn hóa, mở rộng khả năng tiếp cận đào tạo nghề và tìm cách đáp ứng nhu cầu của người học trên những địa bàn có điều kiện rất khác nhau.

Theo lãnh đạo Sở GD&ĐT Đắk Lắk, 10 năm thực hiện Chỉ thị 08-CT/TU, toàn tỉnh có 54 cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp. Trong đó có 23 trung tâm GDNN-GDTX (sau sắp xếp còn 16 trung tâm) cùng các trường cao đẳng, trung cấp, trung tâm GDTX và cơ sở khác có hoạt động đào tạo nghề.

Mạng lưới ấy là điều kiện để tỉnh tổ chức đào tạo ở nhiều trình độ. Tuy nhiên, việc sắp xếp chỉ thực sự phát huy tác dụng khi người học vẫn đến lớp, được thực hành đầy đủ và có lựa chọn phù hợp với nơi mình sinh sống. Nếu chỉ thay đổi đầu mối quản lý, còn phòng học, thiết bị và giáo viên không theo kịp địa bàn phục vụ, những khó khăn cũ có thể chuyển sang hình thức mới.

Trung tâm GDNN-GDTX Krông Pắc cho thấy rõ yêu cầu này. Ngoài điểm 1 tại xã Krông Pắc, trung tâm có các phân hiệu ở khu vực Cư Kuin, Lắk và Krông Bông. Đơn vị có 43 lớp GDTX với 1.724 học viên; 722 em trong số đó là người dân tộc thiểu số, chiếm 41,88%.

Với quy mô và phạm vi hoạt động như vậy, việc xây dựng thời khóa biểu, bố trí giáo viên và bảo đảm điều kiện học tại các điểm không còn là công việc thuần túy hành chính. Khoảng cách từ nhà đến lớp, khả năng đi lại và điều kiện kinh tế của gia đình đều ảnh hưởng đến việc học viên có thể tiếp tục chương trình hay không.

Bên cạnh dạy văn hóa, trung tâm tổ chức 15 lớp nghề với 489 học viên. Các lớp đào tạo xây dựng dân dụng, may công nghiệp, chăn nuôi, nấu ăn và sửa chữa máy nông nghiệp. Ngoài ra, đơn vị còn triển khai đào tạo liên kết để người học có thêm lựa chọn ngành nghề.

Danh mục ấy cho thấy một trung tâm phải đáp ứng đồng thời nhiều nhu cầu. Người muốn làm việc ở cơ sở sản xuất có thể tìm hiểu may công nghiệp. Người gắn với nông nghiệp cần kỹ năng chăn nuôi hoặc sửa chữa máy. Người dự định kinh doanh dịch vụ có thể quan tâm nghề nấu ăn. Việc mở lớp cần bắt đầu từ câu hỏi người dân sẽ dùng kỹ năng đã học vào công việc nào, thay vì chỉ dựa vào nghề trung tâm sẵn giáo viên và thiết bị.

Tổ chức lại để nâng chất lượng

Ông Nguyễn Đình Huy, Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Krông Pắc, kiến nghị tăng đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị đào tạo nghề và bổ sung giáo viên còn thiếu. Ông cũng đề xuất thống nhất chương trình đào tạo sơ cấp, đào tạo thường xuyên để các trung tâm áp dụng đồng bộ.

Những đề xuất này gắn trực tiếp với chất lượng sau sắp xếp. Một chương trình chung giúp xác định yêu cầu tối thiểu về nội dung và kỹ năng. Nhưng ở từng điểm học, trung tâm vẫn phải có giáo viên, thiết bị và thời lượng thực hành để người học đạt được yêu cầu đó. Với các nghề kỹ thuật, chỉ nghe giảng hoặc quan sát sẽ khó thay thế việc trực tiếp thao tác.

Tại Trung tâm GDNN-GDTX Buôn Ma Thuột, hướng tổ chức học văn hóa kết hợp học nghề thể hiện một nhiệm vụ khác của mạng lưới mới: giúp học viên sau THCS có thêm lộ trình học tập. Theo ông Hà Ngọc Anh, Giám đốc trung tâm, đơn vị phối hợp với Trường Trung cấp Âu Việt TP Hồ Chí Minh tổ chức chương trình học văn hóa GDTX cấp THPT kết hợp học trung cấp nghề tin học. Học viên học văn hóa buổi sáng, học nghề buổi chiều.

Năm học 2025-2026, chương trình có 61 học viên, trong đó 35 em là người dân tộc thiểu số. Năm học 2026-2027, có 40 em đăng ký, gồm 10 học viên dân tộc thiểu số. Đơn vị phối hợp đầu tư một phòng máy với 43 máy tính để phục vụ việc học nghề.

Ở mô hình này, giá trị của liên kết đào tạo nằm ở việc tập hợp được thế mạnh của mỗi bên: trung tâm duy trì điều kiện học văn hóa tại địa phương, còn đơn vị phối hợp tham gia tổ chức đào tạo nghề. Để người học yên tâm lựa chọn, chương trình phải làm rõ thời gian học, nơi thực hành, văn bằng, chi phí và khả năng học tiếp sau khi hoàn thành.

Sở GD&ĐT xác định mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã từng bước được củng cố, song năng lực đào tạo còn chưa đồng đều. Một số cơ sở thiếu thiết bị, nguồn lực đầu tư còn phân tán. Bởi vậy, giai đoạn sau sắp xếp cần được đánh giá bằng hiệu quả sử dụng nguồn lực: điểm học nào cần được đầu tư, nghề nào có nhu cầu thực và hình thức liên kết nào mang lại chất lượng cho người học.

Việc phục vụ địa bàn rộng cũng đòi hỏi các trung tâm phối hợp chặt hơn với chính quyền cơ sở. Thông tin từ xã, phường giúp xác định nhóm thanh niên chưa có nghề, lao động cần chuyển đổi việc làm và những gia đình gặp khó khăn khi cho con tiếp tục học. Khi biết rõ người cần học ở đâu, trung tâm mới có cơ sở lựa chọn địa điểm, thời gian và nghề đào tạo phù hợp.

Tại xã Yang Mao, anh Sùng Seo Hải (SN 194) lựa chọn trở về địa phương mở cửa hàng kinh doanh nhỏ sau khi học ngành điện tử, điện tại Trung tâm GDNN-GDTX Krông Pắc. Anh cũng động viên thanh niên trong làng tìm hiểu nghề để lựa chọn công việc phù hợp. Câu chuyện của anh là một minh chứng nhỏ cho mục tiêu lớn hơn của việc sắp xếp mạng lưới: cơ hội học nghề đến được người cần học và kỹ năng có thể tiếp tục phát huy trong đời sống địa phương.

Đầu tháng 9/2026, Đắk Lắk công bố10 Trung tâm GDNN-GDTX sắp xếp thành 3 trung tâm, gồm: Trung tâm GDNN-GDTX Buôn Hồ, Trung tâm GDNN-GDTX Cư M'gar và Trung tâm GDNN-GDTX Krông Năng thành Trung tâm GDNN-GDTX Buôn Hồ; Trung tâm GDNN-GDTX Krông Pắc, Trung tâm GDNN-GDTX Cư Kuin, Trung tâm GDNN-GDTX Krông Bông và Trung tâm GDNN-GDTX Lắk thành Trung tâm GDNN-GDTX Krông Pắc; Trung tâm GDNN-GDTX Tuy An, Trung tâm GDNN-GDTX Sông Cầu và Trung tâm GDNN-GDTX Đồng Xuân thành Trung tâm GDNN-GDTX Tuy An.