Gửi bình luận
Năm học 2026-2027, học sinh cả nước sử dụng thống nhất bộ sách giáo khoa chung. Những ngày này, nhiều địa phương đang đồng loạt triển khai tập huấn giáo viên sử dụng sách mới.
Cùng với quá trình triển khai, xuất hiện không ít ý kiến băn khoăn cho rằng việc huy động tập huấn tập trung gây áp lực thời gian, ảnh hưởng kỳ nghỉ hè của giáo viên, thậm chí có nơi còn mang tính hình thức.
Ở góc nhìn của một giáo viên nhiều năm trực tiếp giảng dạy và tham gia các đợt tập huấn sách giáo khoa (SGK) theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tôi cho rằng việc tập huấn là yêu cầu bắt buộc và cần thiết. Vấn đề không nằm ở chuyện “có nên tập huấn hay không”, mà là tập huấn như thế nào để thật sự hiệu quả.
Không thể dạy tốt nếu giáo viên chưa được tập huấn đầy đủ
Trong gần 40 năm công tác trong ngành giáo dục, tôi từng tham gia tập huấn các bộ sách khác nhau ở môn lịch sử và địa lý cấp THCS, có giai đoạn, lớp 6, lớp 7 sử dụng SGK bộ Cánh Diều, trong khi lớp 8, lớp 9 lại học bộ Kết nối tri thức với cuộc sống.
Khi năm học 2026-2027 là lần đầu tiên toàn quốc sử dụng thống nhất một bộ sách, việc những giáo viên chưa từng giảng dạy bộ sách này phải được bồi dưỡng, tập huấn là điều hiển nhiên.
Giáo viên thảo luận, nghiên cứu về sách giáo khoa (Ảnh: Mỹ Hà).
SGK không đơn thuần là tài liệu đọc thêm. Đó là học liệu chính thức gắn với yêu cầu cần đạt của chương trình, với hệ thống bài học, cấu trúc nội dung, phương pháp tổ chức hoạt động và định hướng kiểm tra đánh giá.
Nếu giáo viên không được tiếp cận đầy đủ tinh thần của bộ sách, rất khó triển khai hiệu quả trong thực tế lớp học.
Mỗi lần tập huấn, giáo viên được nghe các tác giả viết sách, chuyên viên nhà xuất bản sách giới thiệu về nội dung, kiến thức, mục tiêu cần đạt được, cấu trúc SGK, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học; xem video tiết dạy minh họa và thảo luận…
Điều này giúp giáo viên hiểu rõ mục tiêu, yêu cầu cần đạt, nội dung của bộ sách, từ đó tự tin hơn trong quá trình giảng dạy.
Như vậy tập huấn bồi dưỡng giáo viên sử dụng SGK theo từng môn được xem là nhiệm vụ chuyên môn để giáo viên thực hiện công việc giảng dạy có hiệu quả chất lượng trong năm học.
Do vậy nếu giáo viên vì lý do nào đó không tập huấn bồi dưỡng sử dụng SGK thì khó có thể hoàn thành đáp ứng việc giảng dạy của cá nhân đối với bộ môn mình phụ trách.
Chính vì lẽ đó nên có sở G&ĐT đề nghị các trường không phân công giảng dạy đối với những giáo viên không tham gia tập huấn, bồi dưỡng hoặc không đạt mức đánh giá theo yêu cầu. Tôi cho rằng đó là một yêu cầu dứt khoát, quyết liệt, tạo tiền đề triển khai hiệu quả bộ sách mới.
Tuy nhiên, yêu cầu đối với giáo viên càng cao thì yêu cầu về chất lượng tập huấn cũng phải tương xứng. Công tác tập huấn bồi dưỡng sử dụng SGK cả nước nói chung cần thực chất hiệu quả hơn, có chất lượng hơn và thực chất hơn, không để tình trạng “cưỡi ngựa xem hoa” xảy ra.
Thay đổi tư duy tổ chức: Hướng tới tính thực chất và chiều sâu
Điều khiến nhiều giáo viên băn khoăn hiện nay là nội dung tập huấn đôi khi còn nặng tính giới thiệu hình thức.
Trong nhiều đợt tập huấn trước đây, nội dung thường tập trung vào cấu trúc sách, số tiết, hệ thống kênh hình - kênh chữ, mục tiêu cần đạt hay năng lực, phẩm chất học sinh.
Những nội dung đó cần thiết, nhưng chưa đủ. Điều giáo viên cần nhất là phương pháp tổ chức dạy học. Nếu chỉ dừng ở việc giới thiệu cấu trúc sách mà không đi sâu vào kỹ thuật tổ chức dạy học, giáo viên rất khó chuyển hóa nội dung tập huấn thành chất lượng tiết dạy.
Do đó, tập huấn hiệu quả phải giúp giáo viên trả lời được những câu hỏi cụ thể: Dạy bài này bằng hoạt động nào? Tổ chức thảo luận ra sao? Khai thác tư liệu thế nào để phát triển năng lực học sinh? Kiểm tra đánh giá theo hướng mới bằng hình thức nào?
Khi giáo viên nắm được “cách dạy”, việc sử dụng bất kỳ bộ sách nào mới thật sự có ý nghĩa.
Giáo viên và học sinh tại TPHCM (Ảnh: Huyên Nguyễn).
Một vấn đề đáng suy nghĩ nữa là vai trò tổ chức tập huấn.
Trong nhiều năm, việc bồi dưỡng sử dụng SGK chủ yếu do các nhà xuất bản đảm nhận. Cách làm này có thể phù hợp ở khâu giới thiệu học liệu, nhưng chưa thật sự thỏa đáng nếu xét ở góc độ chuyên môn quản lý nhà nước.
Song để triển khai tốt Chương trình giáo dục phổ thông, việc tập huấn triển khai chương trình cần được ngành giáo dục chủ trì một cách thống nhất, bài bản và có trách nhiệm chuyên môn rõ ràng hơn.
Nhà xuất bản có thể tham gia phối hợp ở vai trò hỗ trợ học liệu, kỹ thuật hoặc cung cấp thông tin biên soạn, nhưng định hướng chuyên môn cốt lõi nên do cơ quan quản lý giáo dục đảm nhiệm.
Giải quyết "điểm nghẽn" cố hữu trong công tác tập huấn
Qua nhiều năm trực tiếp tham gia các đợt bồi dưỡng, tập huấn, thẳng thắn nhìn nhận hoạt động này đôi khi vẫn còn mang tính hình thức, chưa giải quyết được bài toán thực tế ở không gian lớp học.
Một trong những bất cập lớn nhất nhiều năm qua là quá phụ thuộc vào hình thức tập huấn trực tuyến.
Không thể phủ nhận ưu điểm của hình thức này về mặt tiết kiệm kinh phí, phạm vi triển khai rộng và thuận tiện tổ chức. Nhưng thực tế cho thấy hiệu quả chuyên môn nhiều khi chưa đạt như kỳ vọng.
Giáo viên học qua màn hình khó tương tác trực tiếp với báo cáo viên, khó trao đổi sâu về những vấn đề phát sinh trong quá trình dạy học thực tế. Không ít buổi tập huấn diễn ra trong tình trạng đường truyền chập chờn, giáo viên tham dự nhưng khó duy trì sự tập trung liên tục.
Việc quản lý nề nếp học tập của giáo viên chưa đảm bảo, không ít người thiếu tập trung nghe, làm việc riêng.
Có thời điểm việc tập huấn được tổ chức ngay trong năm học, giáo viên vừa dạy chính khóa vừa tham gia bồi dưỡng nên không tập trung. Một số môn học thời lượng tập huấn quá ngắn, khiến người học khó tiếp thu đầy đủ. Tất cả hạn chế đó dẫn đến buổi tập huấn không thật sự hiệu quả.
Nếu muốn nâng cao chất lượng thật sự, việc tập huấn nên được tổ chức trực tiếp vào dịp hè, có lộ trình theo nhiều cấp độ.
Bộ SGK Kết nối tri thức với cuộc sống được sử dụng toàn quốc từ năm học 2026-2027 (Ảnh: Mỹ Hà).
Tôi cho rằng có thể bắt đầu từ đội ngũ giáo viên cốt cán cấp sở, chuyên viên bộ môn, thanh tra chuyên môn, cụm trưởng cụm chuyên môn, sau đó triển khai tập huấn theo cụm trường và tiếp tục sinh hoạt chuyên môn tại từng đơn vị.
Giáo viên không chỉ dừng ở việc nghe giới thiệu sách, mà cần cùng tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch dạy học, thiết kế bài giảng, tổ chức dạy minh họa, dự giờ và góp ý thực chất.
Đó mới là quy trình bồi dưỡng chuyên môn có khả năng tạo ra thay đổi trong lớp học.
Việc này tuy tốn thời gian nhưng tin rằng chất lượng hiệu quả của việc bồi dưỡng tập huấn dạy SGK mới mong đem lại kết quả thực tế.
Nhà trường cũng nên giảm các phong trào cuộc thi, hồ sơ sổ sách, họp hành không cần thiết để giáo viên có thời gian toàn tâm toàn ý cho việc tập huấn, bồi dưỡng cũng là để nâng cao chất lượng giảng dạy ngày một tốt hơn.
Việc cả nước thống nhất sử dụng SGK trong năm học 2026-2027 là bước chuyển lớn, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng của toàn ngành.
Muốn đổi mới giáo dục đi vào thực chất, trước hết giáo viên phải được chuẩn bị đầy đủ cả về kiến thức lẫn phương pháp.
Một đợt tập huấn hiệu quả không chỉ giúp giáo viên “biết sách”, mà quan trọng hơn là giúp họ tự tin tổ chức giờ học, hiểu đúng tinh thần chương trình và vận dụng linh hoạt vào thực tế lớp học.
