Thanh Hóa thí điểm đổi mới giáo dục mầm non: Để trẻ chủ động khám phá

Đổi mới từ những hoạt động gần gũi

Buổi học tại Trường Mầm non Điền Lư (xã Điền Lư, Thanh Hóa) bắt đầu bằng những hoạt động quen thuộc như hát, đọc thơ, vẽ tranh. Bên cạnh đó, trẻ được làm quen với những công việc gần gũi trong cuộc sống như gấp chăn, xếp gối, cất quần áo và tự hoàn thành phần việc của mình dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Những thay đổi tưởng chừng nhỏ ấy cho thấy cách tổ chức hoạt động giáo dục đang dần chuyển biến theo hướng khuyến khích trẻ chủ động tham gia, tự trải nghiệm và hình thành kỹ năng phù hợp với lứa tuổi. Thay vì thực hiện các hoạt động theo một khuôn mẫu cố định, giáo viên chú trọng quan sát, gợi mở và tạo điều kiện để mỗi trẻ được khám phá theo khả năng.

Trường Mầm non Điền Lư có một điểm chính, hai phân hiệu và ba điểm lẻ. Trong đó, điểm lẻ tại thôn Côn cách trường chính khoảng 20km, phải qua sông mới đến nơi và hiện chỉ có 5 trẻ. Địa bàn rộng, các điểm trường cách xa nhau, điều kiện cơ sở vật chất chưa đồng đều đặt ra yêu cầu nhà trường phải linh hoạt trong tổ chức thực hiện chương trình.

Tại điểm lẻ thôn Côn, cô Trương Thị Thủy một mình phụ trách nhóm trẻ ở nhiều độ tuổi khác nhau. Để tạo môi trường học tập sinh động, cô tận dụng những vật liệu sẵn có tại địa phương như luồng, tre, bẹ ngô, sỏi, hạt, gỗ… tổ chức các hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế.

“Điểm lẻ chỉ có 5 trẻ ở các độ tuổi khác nhau và tất cả do mình tôi phụ trách. Trong điều kiện còn nhiều hạn chế, tôi tận dụng những vật liệu gần gũi để tổ chức hoạt động, tạo cơ hội cho trẻ trực tiếp quan sát, thao tác và khám phá những sự vật gắn với cuộc sống”, cô Thủy chia sẻ.

Từ những vật liệu quen thuộc, trẻ có thể học cách phân loại, sắp xếp, nhận biết đặc điểm của sự vật và rèn luyện kỹ năng thông qua hoạt động thực hành. Việc học vì thế không chỉ diễn ra trong những giờ học được tổ chức theo khuôn khổ mà còn được mở rộng qua các trải nghiệm gần gũi với đời sống hằng ngày.

Để triển khai chương trình hiệu quả, Trường Mầm non Điền Lư xây dựng khung kế hoạch theo tháng, tuần nhằm định hướng chung, đồng thời rà soát, giảm những phần việc hồ sơ không cần thiết để giáo viên có thêm thời gian tương tác với trẻ. Nhà trường cũng phân nhóm hỗ trợ chuyên môn, phát huy vai trò của những giáo viên có kinh nghiệm trong hướng dẫn, trao đổi với đồng nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Vinh, Hiệu trưởng Trường Mầm non Điền Lư, nhà trường xác định việc triển khai chương trình mới phải được thực hiện từng bước, trước hết là thống nhất nhận thức và phương pháp trong đội ngũ. Sau sáp nhập, giáo viên từ ba trường cũ có sự khác biệt về thói quen làm việc, phương pháp chuyên môn và môi trường giáo dục. Vì vậy, việc thống nhất cách làm được tiến hành song song với quá trình ổn định tổ chức.

Không chỉ tại Điền Lư, việc thay đổi tư duy tổ chức hoạt động cũng được chú trọng ở Trường Mầm non Đông Vệ, đơn vị hình thành sau khi sáp nhập Trường Mầm non Hoa Mai, Trường Mầm non Đông Vệ và Trường 27/2.

Cô Hoàng Thị Lan, Hiệu trưởng Trường Mầm non Đông Vệ, cho rằng điều quan trọng không chỉ là giáo viên nắm được nội dung chương trình mà còn phải thay đổi cách tổ chức hoạt động, biết quan sát để nhận diện nhu cầu, khả năng và sở thích của từng trẻ.

“Ưu điểm lớn nhất là chương trình tạo nhiều cơ hội để trẻ chủ động trong quá trình học tập và vui chơi. Trẻ không chỉ nghe cô hướng dẫn mà được tự lựa chọn, thực hành, trải nghiệm, đặt câu hỏi và tìm cách giải quyết những vấn đề phù hợp với lứa tuổi”, cô Lan cho biết.

Từ yêu cầu đó, nhà trường hướng giáo viên giảm cách tổ chức đồng loạt, tăng cường các hoạt động để trẻ được lựa chọn, tham gia và thể hiện khả năng của mình. Giáo viên cũng cần biết khi nào nên hướng dẫn, khi nào cần khuyến khích trẻ tự tìm tòi, thử nghiệm. Đây là một trong những thay đổi quan trọng trong quá trình xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm.

Nâng cao chất lượng từ đội ngũ và điều kiện thực tế

Năm học 2026-2027, Thanh Hóa có 15 trường mầm non triển khai thí điểm Chương trình giáo dục mầm non mới. Đây là bước đi nhằm tổ chức thực hiện, đánh giá và từng bước hoàn thiện cách triển khai chương trình phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Để chuẩn bị cho quá trình này, Trường Mầm non Quang Trung (xã Thạch Lập) đã rà soát đội ngũ, tổ chức trao đổi chuyên môn, bồi dưỡng giáo viên về phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, học thông qua chơi và tăng cường thực hành, trải nghiệm. Nhà trường đồng thời sắp xếp lại không gian trong và ngoài lớp học, tạo môi trường thuận lợi để trẻ tham gia các hoạt động.

Một trong những điểm được chú trọng là khuyến khích giáo viên khai thác vật liệu quen thuộc tại địa phương, xây dựng các góc chơi và hoạt động trải nghiệm phù hợp với độ tuổi. Qua đó, trẻ có thêm cơ hội tương tác với môi trường xung quanh, phát triển khả năng quan sát, tư duy, giao tiếp và giải quyết những tình huống đơn giản.

Theo bà Phạm Thị Huyền, Hiệu trưởng Trường Mầm non Quang Trung, để chương trình mới đi vào thực tế, trước hết giáo viên phải thay đổi cách tiếp cận và tổ chức hoạt động giáo dục.

“Chương trình chuyển từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận phẩm chất, năng lực theo hướng mở, linh hoạt. Giáo viên cần chủ động điều chỉnh kế hoạch phù hợp với khả năng của trẻ, ưu tiên học thông qua chơi và trải nghiệm. Trong quá trình triển khai, nhà trường sẽ tiếp tục quan sát hoạt động, trao đổi với giáo viên và tiếp nhận ý kiến phụ huynh để điều chỉnh cho phù hợp”, bà Huyền chia sẻ.

Thực tế triển khai tại các trường cho thấy, đổi mới giáo dục mầm non không đơn thuần là bổ sung hoạt động hay thay đổi cách bố trí lớp học. Điều cốt lõi là chuyển biến trong nhận thức và phương pháp của đội ngũ giáo viên, từ việc chủ yếu hướng dẫn, tổ chức sang quan sát, đồng hành và tạo cơ hội để trẻ phát huy khả năng.

Với việc thí điểm tại 15 trường, Thanh Hóa có cơ sở để đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện, từ đó rút kinh nghiệm và hoàn thiện phương pháp tổ chức. Mục tiêu không chỉ là đưa chương trình mới vào nhà trường mà còn tạo chuyển biến thực chất trong từng giờ học, giờ chơi và trải nghiệm của trẻ.