Gửi bình luận
Sau nhiều năm bị xem nhẹ trong hệ thống giáo dục nặng thi cử, thể chất đang được nhiều quốc gia châu Á đưa vào tâm điểm cải cách.
Áp lực về sức khỏe thể chất và tinh thần của học sinh buộc các nhà hoạch định chính sách phải điều chỉnh cách tiếp cận, hướng tới mô hình giáo dục toàn diện hơn.
Tại Nhật Bản, phương pháp giáo dục thể chất có nhiều điểm khác biệt so với Hàn Quốc và Trung Quốc. Mô hình lấy học sinh làm trung tâm được áp dụng rộng rãi, khuyến khích các em chủ động đặt mục tiêu và xây dựng kế hoạch luyện tập. Học sinh cũng tham gia tổ chức hoạt động câu lạc bộ và thi đấu thể thao. Cách tiếp cận này không chỉ tăng tính tự chủ, tạo hứng thú, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện.
Trong nhiều thập kỷ, hệ thống giáo dục ở nhiều quốc gia châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc hay Nhật Bản vận hành xoay quanh các kỳ thi có tính cạnh tranh cao. Thành tích ở các môn Toán, Ngôn ngữ và Khoa học tự nhiên gần như trở thành thước đo duy nhất để đánh giá năng lực học sinh, khiến giáo dục thể chất bị xem nhẹ.
Tại Trung Quốc, tình trạng giáo viên thể dục bị cắt giảm tiết để nhường chỗ cho các môn chính từng diễn ra phổ biến, đặc biệt ở các lớp cuối cấp. Những giờ học thể chất thường bị thay thế bằng ôn tập, luyện đề. Tuy nhiên, xu hướng này đang thay đổi rõ rệt.
Những năm gần đây, Bộ Giáo dục Trung Quốc công bố kế hoạch nâng trọng số môn Thể dục trong kỳ thi tuyển sinh trung học, tiến tới tiệm cận các môn chính như Tiếng Trung, Toán và Tiếng Anh. Đây được xem là bước đi mang tính biểu tượng, phản ánh sự điều chỉnh căn bản trong cách nhìn nhận vai trò của giáo dục thể chất.
Không dừng ở cải cách thi cử, giới quản lý giáo dục cũng thừa nhận việc xem nhẹ môn Thể dục trong thời gian dài là một hạn chế mang tính hệ thống. Việc đưa thể chất trở lại vị trí xứng đáng không chỉ nhằm cải thiện sức khỏe học sinh, mà còn hướng tới mô hình giáo dục toàn diện, nơi người học được phát triển đồng thời về trí tuệ, thể chất và cảm xúc.
Động lực sâu xa của các cải cách này xuất phát từ thực trạng đáng lo ngại về sức khỏe học sinh. Tại Trung Quốc, các vấn đề như béo phì, cận thị và thể lực suy giảm đang gia tăng nhanh chóng. Tỷ lệ béo phì ở bé trai tăng từ 1,3% năm 1990 lên 15,2% vào năm 2022, trong khi ở bé gái tăng từ 0,6% lên 7,7%.
Nguyên nhân đến từ thời gian học tập kéo dài, áp lực thi cử, việc sử dụng thiết bị điện tử ngày càng phổ biến và sự suy giảm của hoạt động thể chất hằng ngày. Đặc biệt, trong giai đoạn đại dịch Covid-19, các biện pháp phong tỏa và học trực tuyến đã khiến tình trạng ít vận động trở nên nghiêm trọng hơn, kéo theo sự gia tăng rõ rệt các vấn đề về cân nặng và thị lực.
Tại Hàn Quốc, chỉ 17,3% thanh thiếu niên đạt mức hoạt động thể chất tối thiểu theo khuyến nghị quốc tế; ở nữ sinh, con số này chỉ là 8,9%. Lịch học dày đặc cùng việc tham gia các lớp học thêm khiến học sinh gần như không còn thời gian cho vận động.
Hệ lụy không chỉ dừng lại ở thể chất, mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần. Đơn cử ở Hàn Quốc, 4,8% học sinh cần được hỗ trợ tâm lý đặc biệt và 1,3% có nguy cơ tự tử.
Trong bối cảnh đó, giáo dục thể chất được nhìn nhận lại như một giải pháp mang tính tổng thể. Nhiều nghiên cứu cho thấy vận động không chỉ cải thiện sức khỏe, mà còn nâng cao khả năng tập trung, trí nhớ và tư duy sáng tạo.
Ông Huang Zhenmin, chuyên gia phân tích giáo dục thể chất tại Viện Khoa học Giáo dục Thâm Quyến, nhận định: “Nghiên cứu cho thấy tập thể dục không chỉ tăng cường sức khỏe, mà còn thúc đẩy sự phát triển của não bộ. Các hoạt động vận động, trò chơi giải lao góp phần phát triển tư duy và khả năng sáng tạo của trẻ”.
Để giải quyết những thách thức nêu trên, nhiều quốc gia châu Á đã triển khai các cải cách mang tính hệ thống đối với giáo dục thể chất.
Tại Trung Quốc, một kế hoạch quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2027, mỗi học sinh tham gia ít nhất 2 giờ hoạt động thể chất mỗi ngày. Các trường phải bảo đảm đủ số tiết thể dục, đồng thời bố trí thêm thời gian vận động như giờ nghỉ giải lao kéo dài và hoạt động ngoại khóa, hướng tới hình thành “hệ sinh thái vận động” liên tục trong nhà trường.
Đáng chú ý, cách thức đánh giá cũng được điều chỉnh theo hướng toàn diện hơn. Thay vì chỉ dựa vào các bài kiểm tra thể lực mang tính cạnh tranh, hệ thống mới chú trọng mức độ tham gia, sự tiến bộ cá nhân và khả năng duy trì thói quen vận động. Mục tiêu là tránh biến thể dục thành một “môn thi” đơn thuần, đồng thời nuôi dưỡng hứng thú lâu dài với thể thao.
Tuy vậy, việc đưa thể dục vào hệ thống thi cử vẫn gây tranh luận. Một số ý kiến lo ngại áp lực kiểm tra có thể khiến học sinh coi đây là gánh nặng mới, thay vì hoạt động tự nguyện, tích cực. Bên cạnh đó, việc thiếu các tiêu chuẩn đánh giá thống nhất cũng đặt ra thách thức trong quá trình triển khai.
Trung Quốc đồng thời đối mặt với tình trạng thiếu hụt khoảng 120 nghìn giáo viên thể dục, đặc biệt tại khu vực nông thôn. Áp lực này thể hiện rõ ở cơ sở. Một giáo viên tại Đại Liên cho biết trường có 1.500 học sinh nhưng chỉ 10 giáo viên thể dục, mỗi người phụ trách khoảng 200 học sinh, đồng thời đảm nhiệm cả giảng dạy, quản lý hoạt động giờ giải lao và huấn luyện đội tuyển. “Khối lượng công việc quá tải. Tôi dạy 14 tiết mỗi tuần, chưa kể các nhiệm vụ ngoài giờ”, giáo viên này chia sẻ.
Để khắc phục, Chính phủ Trung Quốc triển khai nhiều giải pháp như đa dạng hóa tuyển dụng, thu hút vận động viên giải nghệ và tăng cường hợp tác với các tổ chức xã hội. Đồng thời, giáo viên thể dục được bảo đảm chế độ đãi ngộ tương đương các môn học khác nhằm nâng cao sức hút nghề nghiệp.
Tại Hàn Quốc, cải cách tập trung vào việc tăng thời lượng và đa dạng hóa hoạt động thể chất. Số giờ thể dục ở bậc tiểu học được nâng lên, trong khi các câu lạc bộ thể thao ở trung học được mở rộng. Hệ thống tín chỉ cũng cho phép học sinh lựa chọn linh hoạt hơn, với thể dục trở thành một cấu phần quan trọng.
Gần đây, Chính phủ Hàn Quốc triển khai chương trình “mỗi học sinh một hoạt động”, khuyến khích tham gia ít nhất một hoạt động ngoại khóa như thể thao hoặc nghệ thuật. Mục tiêu không chỉ cải thiện sức khỏe, mà còn giảm sự phụ thuộc vào hệ thống dạy thêm tư nhân - vốn tạo áp lực tài chính lớn cho nhiều gia đình.
Theo các chuyên gia, yếu tố tài chính đóng vai trò then chốt trong thành công của các chương trình này. Nếu không có hỗ trợ phù hợp, hoạt động ngoại khóa trong trường công khó cạnh tranh với khu vực tư nhân vốn đã phát triển mạnh.
Đáng chú ý, tại Hàn Quốc, giáo dục thể chất còn được xem là công cụ phòng ngừa các vấn đề xã hội. Trước tình trạng gia tăng cờ bạc ở thanh thiếu niên, các nhà hoạch định chính sách đề xuất mở rộng hoạt động thể thao nhằm định hướng học sinh tham gia các hoạt động tích cực hơn.
GS Kim Dong-hwan (Đại học Hanyang) nhận định: “Cách tiếp cận thực tế để hạn chế cờ bạc bất hợp pháp ở trẻ vị thành niên là tận dụng hệ thống giáo dục hiện có. Việc nâng cao năng lực giáo viên thể dục và tăng tỷ trọng môn học này có thể góp phần phòng ngừa hiệu quả”.
Trong khi Trung Quốc và Hàn Quốc đẩy mạnh cải cách, Nhật Bản từ lâu đã xây dựng mô hình giáo dục gắn kết chặt chẽ giữa học tập và thể thao. Các hoạt động câu lạc bộ ngoại khóa (Bukatsu) trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống học đường.
Thông qua các câu lạc bộ thể thao và văn hóa, học sinh không chỉ rèn luyện kỹ năng, mà còn hình thành tinh thần đồng đội, kỷ luật và ý thức cộng đồng. Những sự kiện như ngày hội thể thao hay các giải đấu liên trường cũng trở thành điểm nhấn quan trọng, thu hút sự tham gia của gia đình và xã hội.
Thể thao học đường thậm chí còn tạo ra tác động kinh tế đáng kể ở cấp địa phương. Nhiều giải đấu quy mô lớn có thể thu hút hàng chục nghìn khán giả, mang lại nguồn thu từ du lịch và dịch vụ. Trong một số trường hợp, thành tích của các đội thể thao học sinh còn góp phần thúc đẩy hình ảnh và sự phát triển của cả một khu vực.
Tuy nhiên, hệ thống này cũng đang đối mặt với không ít thách thức. Sự suy giảm dân số khiến nhiều trường học gặp khó khăn trong việc duy trì đội thể thao, trong khi giáo viên phải gánh vác khối lượng công việc lớn khi quản lý các câu lạc bộ. Trước áp lực đó, Nhật Bản đang từng bước chuyển giao một phần hoạt động ngoại khóa cho các tổ chức cộng đồng nhằm giảm tải cho nhà trường.
Ông Shen Hongwen, giáo viên thể dục tại Thượng Hải, cho biết: Phụ huynh và nhà trường ngày càng quan tâm hơn đến môn Thể dục. Bên cạnh điểm số, xã hội hiện nay coi trọng cả thành tích học tập lẫn sức khỏe thể chất, cho thấy hai yếu tố này có vai trò tương đương. Thể thao không cản trở việc học, mà ngược lại còn góp phần nâng cao khả năng nhận thức và sức bền tinh thần.
