Gửi bình luận
Nhiều chợ truyền thống ở Hà Nội rơi vào cảnh ế khách, tiểu thương ngồi cả ngày chỉ bán được vài món hàng. Trong khi đó, người mua ngày càng quen với việc xem hàng, so sánh giá và đặt hàng qua mạng.
Hơn 16h ngày 29/9, tại chợ Hàng Da (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), nhiều quầy hàng vẫn mở cửa nhưng không khí mua bán khá vắng vẻ. Người bán ngồi trong quầy, khách đi qua thưa thớt.
Ở một sạp quần áo, bà Nguyễn Hòa (64 tuổi) cho hay không có khách, bà tranh thủ xem các phiên livestream bán quần áo trên mạng. "Ế từ sáng đến chiều, không có khách", bà than.
Theo tiểu thương này, doanh thu của quầy không ổn định. Có ngày bán được vài trăm nghìn đồng, nhưng cũng khi bán cả ngày chỉ thu về vài chục nghìn đồng. Trước đây, bà chủ yếu bán cho khách đến chợ mua trực tiếp. Khách quen, đặc biệt là những người lớn tuổi, vẫn thỉnh thoảng ghé mua.
Tuy nhiên, lượng khách mới ngày càng ít. "Khách quen thì vẫn còn, chứ khách mới không có mấy. Người trẻ giờ thích mua trên mạng hơn", bà Hòa nói.
Không biết bán hàng online
Điều khiến tiểu thương này không khỏi sốt ruột là bản thân cũng nhìn thấy khách hàng đang chuyển dần lên môi trường trực tuyến, nhưng lại không biết cách tiếp cận họ. Ở tuổi của bà, việc quay video, livestream, đăng sản phẩm, trả lời khách hàng rồi chốt đơn qua điện thoại không dễ dàng.
Bà từng nghĩ đến việc đưa quần áo lên mạng để bán nhưng chưa thực hiện được. "Tuổi tôi có biết công nghệ đâu. Người ta livestream bán hàng, mình cũng ngồi xem thôi chứ không biết làm", bà Hòa chia sẻ.
Với bà Hòa, nhóm khách quen lớn tuổi vẫn là nguồn khách chính để duy trì việc bán hàng. Nhưng khi lượng khách này không nhiều, những ngày doanh thu vài chục nghìn đồng xuất hiện thường xuyên hơn. "Vẫn phải ngồi bán thôi, chứ giờ cũng không biết làm gì khác", bà nói.
Không chỉ chợ Hàng Da, khảo sát tại chợ Ngọc Hà (phường Ba Đình) và chợ Ngã Tư Sở (phường Đống Đa) cũng ghi nhận cảnh mua bán khá trầm lắng. Tại một số quầy hàng, tiểu thương ngồi chờ khách. Có gian hàng mở cửa nhưng người bán gần như không có việc để làm.
Bên trong chợ Ngã Tư Sở, nhiều gian hàng được cơi nới, chia cắt tạm bợ, không ít quầy đóng cửa, bỏ không. Từng là đầu mối buôn bán sầm uất ở phía Tây Thủ đô, song, hiện nay khu chợ khá vắng khách. Không khí mua bán chỉ nhộn nhịp vào rạng sáng, chủ yếu tại các điểm bán hoa quả, thực phẩm tươi ở khu vực bên ngoài chợ.
Ở những quầy bán quần áo, giày dép và các mặt hàng tiêu dùng, sự cạnh tranh với các kênh bán hàng trực tuyến thể hiện rõ hơn. Người mua hiện có thể xem mẫu, so sánh giá và đặt hàng ngay trên điện thoại mà không cần đến chợ.
Trong khi đó, tiểu thương vẫn phải duy trì quầy hàng, nhập hàng và chịu các khoản chi phí kinh doanh, dù lượng khách giảm.
Một số tiểu thương cho biết khách quen vẫn là nguồn doanh thu quan trọng nhất. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào nhóm khách này khiến họ khó mở rộng lượng người mua nếu không có thêm phương thức tiếp cận khách hàng.
Hà Nội lên phương án đổi diện mạo chợ
Câu chuyện của bà Hòa không phải trường hợp cá biệt. Với nhiều tiểu thương lớn tuổi, việc chuyển từ bán hàng trực tiếp sang môi trường trực tuyến vẫn là một bài toán khó.
Chị Hương, một tiểu thương kinh doanh đồ khô tại chợ Ngọc Hà, cho biết sau nhiều năm kinh doanh, chị có một nhóm khách thường xuyên, nhưng việc tìm khách mới ngày càng khó.
"Khách cũ thì lâu lâu vẫn qua, khách trẻ chủ yếu mua trên mạng. Mình bán ở chợ thì họ phải đi đến tận nơi, trong khi trên điện thoại có đủ mẫu, đủ giá để lựa chọn", chị Hương nói.
Tại chợ Ngã Tư Sở, một tiểu thương bán hàng gia dụng cũng nhận thấy cách mua sắm của khách đã thay đổi. Những mặt hàng nhỏ, giá trị không quá cao trước đây thường được người dân tiện đường ghé chợ mua, nay nhiều người có thể đặt cùng các đơn hàng khác trên mạng.
"Có hôm ngồi cả buổi mới có vài khách. Mình vẫn phải mở cửa vì bỏ quầy thì tiếc, nhưng khách ít thì doanh thu cũng chẳng được bao nhiêu", tiểu thương này nói.
Dù mua sắm trực tuyến phát triển, chợ truyền thống vẫn có những lợi thế riêng. Khách đến tận nơi có thể xem, cầm, thử và trả giá; người bán cũng có thể tư vấn trực tiếp, nhất là với những khách lớn tuổi không quen mua hàng qua mạng.
Hà Nội hiện có hơn 468 chợ các loại, trong đó có 2 chợ đầu mối, cùng các chợ hạng I, II, III và chưa phân hạng. Hệ thống chợ vẫn giữ vai trò quan trọng trong cung ứng hàng hóa thiết yếu, nhưng còn nhiều hạn chế như cơ sở vật chất xuống cấp, chưa đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy; tiến độ cải tạo, xây dựng còn chậm.
Việc chuyển đổi mô hình quản lý, kinh doanh chợ còn vướng mắc, chợ cóc, chợ tạm vẫn tồn tại, trong khi nguồn lực đầu tư và ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, kinh doanh còn hạn chế.
Trước thực trạng đó, giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đặt mục tiêu xây mới, xây lại 108 chợ và cải tạo, sửa chữa 118 chợ. Trong đó, 100% chợ được xây mới, cải tạo, sửa chữa phải đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy và văn minh thương mại.
Đáng chú ý, thành phố đặt mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi số tại chợ. 100% hộ kinh doanh được yêu cầu có mã QR thanh toán, trong khi 50% hộ kinh doanh cố định phấn đấu có gian hàng trực tuyến trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội hoặc các nền tảng số bán hàng.
Kế hoạch cũng đề ra việc xây dựng mô hình "chợ số", hỗ trợ tiểu thương đăng tải thông tin sản phẩm, giá bán, nguồn gốc xuất xứ; đào tạo kỹ năng kinh doanh số và triển khai thanh toán không dùng tiền mặt. Theo mục tiêu này, mỗi phường có ít nhất 2 chợ và mỗi xã có ít nhất một chợ triển khai mô hình "chợ số".
Thành phố đồng thời dự kiến tổ chức các chương trình "bình dân học vụ số" cho đơn vị quản lý chợ và tiểu thương, qua đó hỗ trợ những người chưa quen với công nghệ tiếp cận các phương thức bán hàng mới.
Hơn 8.000 chợ trên cả nước
Theo Bộ Công Thương, cả nước hiện có hơn 8.000 chợ, trong đó chợ nông thôn chiếm khoảng 76%. Chợ vẫn là kênh phân phối quan trọng, chiếm khoảng 35-40% lượng hàng hóa lưu thông; riêng khu vực nông thôn đạt 50-70%.
Tuy nhiên, lượng khách đến chợ truyền thống có xu hướng giảm do cạnh tranh từ siêu thị, trung tâm thương mại, bán lẻ trực tuyến và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng.
Phần lớn chợ có quy mô nhỏ, với 86% là chợ hạng III, dưới 200 điểm kinh doanh. Trong khi đó, chợ hạng I chỉ chiếm 2,8% và chợ đầu mối chưa đến 1%.
Bộ Công Thương đánh giá phương thức kinh doanh tại nhiều chợ vẫn mang tính truyền thống, các dịch vụ hỗ trợ thương nhân và người mua chưa được chú trọng. Một số chợ hoạt động kém hiệu quả do quy hoạch, vị trí, giá thuê quầy sạp và việc xử lý chợ cóc, chợ tạm còn bất cập.
