Gửi bình luận
Giữa núi rừng Tây Bắc, có những người thầy không chỉ mang con chữ đến với học trò, mà còn bền bỉ vun đắp niềm tin, đánh thức khát vọng và trao cho người dân cơ hội tự đổi thay cuộc sống.
Loạt 3 bài Gieo chữ giữa non cao, dựng người nơi phên giậu kể về hành trình gần ba thập niên của thầy giáo Phạm Văn Khiêm, từ bục giảng đến những bản làng xa xôi, nơi giá trị của giáo dục được nối dài qua sự trưởng thành của mỗi con người và sức mạnh của cộng đồng.
Gần ba thập niên gắn bó với Tây Bắc, thầy Phạm Văn Khiêm vẫn miệt mài gieo chữ, dựng người, vun đắp niềm tin nơi biên viễn.
Ngày thầy Phạm Văn Khiêm nhận quyết định chuyển đến một điểm trường phải đi bộ 3 ngày mới tới, nhiều phụ huynh đã tìm đến Phòng GD&ĐT huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu cũ, chỉ với một đề nghị: cho thầy tiếp tục ở lại dạy con mình.
Người giáo viên trẻ cảm động, nhưng vẫn thu xếp hành trang lên đường. Thầy nghĩ, nơi mình sắp đến còn xa hơn, khó khăn hơn và cũng có những đứa trẻ đang chờ được học chữ.
Gần ba thập niên sau, ông Vũ Văn Nguyện, Phó Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Mường Nhé (Điện Biên), người học cùng lớp sư phạm và cũng là đồng nghiệp từ những ngày đầu, vẫn nhớ câu chuyện ấy. Với ông, việc phụ huynh tìm đến tận Phòng GD&ĐT không chỉ thể hiện tình cảm dành cho người thầy, mà còn là kết quả của những tháng ngày thầy Khiêm học tiếng đồng bào, đến từng nhà vận động học sinh và sống chân thành với dân bản.
Sinh ra và lớn lên tại huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương cũ, Phạm Văn Khiêm chọn nghề giáo với mong muốn rèn luyện bản thân trở thành người sống chỉn chu. Tốt nghiệp sư phạm, khi nhiều bạn bè còn loay hoay tìm việc, thầy một mình lên huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu cũ, liên hệ công tác.
Được tiếp nhận, thầy viết thư về, rủ Vũ Văn Nguyện cùng hai người bạn học lên Tây Bắc. Ngày ấy, đường sá cách trở, việc đi lại chủ yếu bằng “cuốc bộ”. Phòng GD&ĐT huyện không có chỗ nghỉ, mấy thầy giáo trẻ phải nằm tạm trên bàn làm việc.
Năm 1999, Phạm Văn Khiêm bắt đầu đứng lớp tại Trường THCS Bum Nưa. Sau 9 tháng, thầy đăng ký tham gia phổ cập tiếng phổ thông tại xã Pa Vệ Sử. Từ trung tâm xã vào bản mất một ngày đi bộ trên con đường độc đạo, qua những sườn núi cheo leo và vạt lau mọc kín đầu người.
Bữa cơm đầu tiên ở Pa Vệ Sử, thầy Khiêm và đồng nghiệp phải ngồi trong màn tránh ruồi vàng, dùng que đóm làm đũa, cố nuốt những sợi mì nấu trong ống nứa để lấy sức. Đêm xuống, thầy thiếp đi trên chiếc chõng tre chỉ dài chừng 90cm, giữa vùng đất không điện, không đường, thiếu thốn trăm bề. Có lúc, người thanh niên ấy nghĩ mình không thể chịu đựng nổi. Nhưng khi trở về bên gia đình, hình ảnh những đứa trẻ vùng cao chưa được học chữ lại khiến thầy day dứt. Sau phút chùng lòng, thầy quyết định quay lại.
Thời điểm ấy, phong trào học tập trong đồng bào còn hạn chế, sĩ số lớp không ổn định. Chưa biết tiếng địa phương, những lời vận động ban đầu của thầy ít hiệu quả. Không bỏ cuộc, thầy tự học tiếng đồng bào, đến từng nhà phân tích, thuyết phục phụ huynh cho con đi học.
“Thầy Khiêm rất quyết tâm, việc gì đã đặt ra thì cố gắng làm bằng được. Khi biết tiếng dân tộc, công tác vận động học sinh của thầy đạt hiệu quả rõ rệt và thầy được bà con rất quý mến”, ông Nguyện kể.
Sau khoảng một năm, thầy Khiêm nhận quyết định chuyển đến địa bàn cách thị trấn hơn 100km. Phụ huynh tìm đến Phòng GD&ĐT huyện đề nghị giữ thầy ở lại. Nhưng thầy vẫn chấp hành sự phân công, bởi nơi xa hơn còn những học sinh khó khăn đang cần được học chữ.
Năm 2000, thầy về công tác tại Trường Tiểu học Mường Nhé (Điện Biên), khi ấy cách trung tâm huyện 93km. Hành trình đến điểm trường kéo dài 3 ngày đi bộ, ban đêm thầy ngủ nhờ trong lán nương của người dân.
Ở những bản xa, có học sinh 16, 17 tuổi vẫn học lớp 4, lớp 5 và chỉ bập bẹ tiếng phổ thông. Muốn giữ các em ở lại trường, người thầy không thể chỉ đứng trên bục giảng chờ đợi. Thầy vào bản, cùng người dân làm nương, trồng rau, chơi với trẻ nhỏ để tạo sự gần gũi, rồi từng bước vận động các em đến lớp.
Những tháng ngày cắm bản Cót Lót, nơi không điện, không sóng điện thoại, thầy mua dầu, mài lon bia làm đèn, xin vải làm bấc để soạn giáo án. Nhiều tối, ngọn đèn nhỏ vẫn sáng khi thầy kèm những học sinh còn yếu.
Năm học 2005 - 2006, thầy chuyển đến Trường PTDTBT Tiểu học Chung Chải số 1 (Điện Biên); tháng 6/2007, được bổ nhiệm làm hiệu trưởng. Trải qua nhiều đơn vị công tác, tháng 9/2026, sau khi các trường tiểu học trên địa bàn xã Mường Nhé sáp nhập, thầy được bổ nhiệm làm Phó Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Mường Nhé.
Từ giáo viên cắm bản đến cán bộ quản lý, thầy vẫn đến với người dân bằng những việc làm bình dị. Khi học sinh cảm cúm, ho, sốt hay đau bụng, thầy tìm thuốc hỗ trợ. Thấy các em thiếu quần áo, chăn màn và đồ dùng sinh hoạt, thầy tranh thủ mỗi lần về xuôi tìm nguồn giúp đỡ. Khi học sinh nghỉ học, thầy đến nhà tìm hiểu nguyên nhân, cùng gia đình tháo gỡ khó khăn, động viên các em trở lại lớp.
Ở địa bàn đông đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều gia đình di cư đến lập nghiệp, công việc của thầy Khiêm không chỉ được đo bằng số học sinh biết đọc, biết viết. Giữ một đứa trẻ ở lại lớp, giúp một gia đình thay đổi nhận thức hay đưa một người từng chênh vênh trở lại với lao động đều góp phần giữ gìn bình yên từ cơ sở.
Anh Sùng A Sềnh - Bí thư chi bộ kiêm Trưởng bản Pá Lùng, xã Mường Nhé, vẫn nhớ những năm đường vào bản chỉ là lối mòn nhỏ hẹp, mùa mưa lầy lội, nhiều đoạn phải đi bộ. Dù nơi công tác cách xa bản, thầy Khiêm vẫn thường xuyên đến Pá Lùng, cùng ăn, cùng ở, sẻ chia với người dân. “Hễ học sinh nào tự ý nghỉ học, thầy lại xuống tận gia đình tìm hiểu lý do rồi vận động trở lại lớp”, anh Sềnh kể.
Người dân Pá Lùng còn nhắc nhiều đến việc thầy Khiêm kết nối các nhà hảo tâm, vận động kinh phí xây dựng 2 phòng học kiên cố cho học sinh lớp 2 và lớp 3 ngay tại bản.
Với anh Sềnh, đó là ân tình mà anh “luôn khắc cốt ghi xương”. Không có điều kiện học lên cao, nhưng nhờ biết đọc, biết viết và có kiến thức, Sùng A Sềnh được người dân tín nhiệm bầu làm Bí thư chi bộ kiêm Trưởng bản, đại diện cho tiếng nói của cộng đồng.
“Nhờ được học con chữ và được thầy Khiêm cùng nhà trường giáo dục, nay làm Bí thư chi bộ kiêm Trưởng bản, tôi có thể truyền đạt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến bà con theo cách dễ hiểu. Tôi vận động người dân không nghe, không tin những lời xuyên tạc, kích động, cùng nhau giữ bản làng bình yên”, anh Sềnh chia sẻ.
Từ cậu học trò từng được thầy đến nhà vận động đi học, nay Sềnh lại đến từng hộ vận động dân bản. Khi có chủ trương mới, anh nghiên cứu nội dung, tuyên truyền qua hệ thống loa, rồi huy động thanh niên, phụ nữ cùng xuống cơ sở. Với người già yếu hoặc gia đình không có phương tiện, anh vận động lực lượng tại chỗ hỗ trợ.
Những con chữ thầy Khiêm gieo cho học sinh năm nào đã trở về Pá Lùng trong một hình hài khác: khả năng dẫn dắt, vận động và góp phần giữ gìn bình yên từ cơ sở.
Ông Pờ Go Xá, một phụ huynh ở Chung Chải, cho biết thầy Khiêm chưa bao giờ nặng lời với học sinh. Khi các em đau ốm hoặc gặp vấn đề ở trường, thầy chủ động phối hợp với gia đình giải quyết. “Thầy gắn bó với vùng sâu, vùng xa này đã lâu. Dân bản quen thầy, thầy cũng mến dân. Mọi người quý nhau như anh em trong nhà”, ông Xá nói.
Khoảng tháng 9/2023, khi biết thầy chuẩn bị chuyển địa bàn, nhận nhiệm vụ Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Trần Văn Thọ, phụ huynh ở Pá Lùng và Si Ma 2 bàn nhau viết đơn xin thầy ở lại. Ông Pờ Go Xá cũng là một trong số đó. Thế nhưng, thầy ngăn bà con gửi đơn vì không muốn ảnh hưởng đến công tác cán bộ của địa phương.
Hơn hai thập niên sau lần phụ huynh Mường Tè tìm đến Phòng GD&ĐT huyện, câu chuyện ấy lại tiếp diễn ở Mường Nhé, tỉnh Điện Biên. Hai lần người dân muốn giữ thầy, ở giữa là hàng nghìn ngày ông lặng lẽ đi về giữa trường học và bản làng.
Với thầy Phạm Văn Khiêm, điều đáng quý sau những năm tháng ấy không nằm ở lá đơn hay lời ngợi khen, mà ở những con người đã biết tự đứng vững. Có người từ cậu học trò nghèo trở thành Bí thư chi bộ, Trưởng bản. Có người từng chênh vênh trong nhận thức đã trở lại với nương rẫy, chăm lo gia đình và dẫn dắt bà con phát triển kinh tế.
Giàng A Vả là một người như thế. Nhưng để Vả thay đổi, một phép tính giản dị của thầy Khiêm đã phải được nhắc lại bằng gần 15 năm kiên trì và tin tưởng.
(Còn nữa)
Dân không tin, nói nghìn lời cũng vô ích. Khi dân đã tin, chỉ một hành động nhỏ, họ cũng sẽ nghe và làm theo. - Thầy PHẠM VĂN KHIÊM
