Ứng dụng khoa học kỹ thuật, thúc đẩy đổi mới giáo dục

Khẳng định vị thế

Tại Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia năm học 2025-2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, ngành Giáo dục tỉnh Đắk Lắk tiếp tục ghi dấu ấn với thành tích 5/6 dự án đoạt giải (1 giải Nhì, 1 giải Ba và 3 giải Tư), trong tổng số 242 dự án đến từ 34 tỉnh, thành phố. Kết quả này cho thấy sự trưởng thành rõ nét của học sinh Đắk Lắk trong tư duy nghiên cứu và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Dự án “Techno TraffiX - Ứng dụng trí tuệ nhân tạo điều phối hệ thống giao thông xanh thông minh, an toàn và bền vững” của 2 học sinh Nguyễn Khải Huyền (lớp 11) và Phan Bảo Luân (lớp 12), Trường Trung học Phổ thông Lê Hồng Phong (xã Tây Hòa) đã vinh dự đoạt giải Tư.

Em Phan Bảo Luân cho biết, ở Việt Nam vấn đề ùn tắc giao thông diễn ra khá nhiều, do đó, nhóm em quyết định sử dụng mô hình để giải quyết vấn đề. Dự án Techno TraffiX được xây dựng với mục tiêu hình thành một hệ thống giao thông thông minh, góp phần giảm ùn tắc, nâng cao an toàn và hướng tới phát triển bền vững. Giải pháp của nhóm tập trung vào việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo kết hợp với các hệ thống nhúng để thu thập, phân tích dữ liệu và điều phối giao thông theo thời gian thực. Trên cơ sở đó, hệ thống có thể đưa ra các phương án điều tiết phù hợp với từng tình huống cụ thể, giúp tối ưu hóa lưu lượng phương tiện và hạn chế xung đột giao thông.

Ở lĩnh vực Khoa học vật liệu, dự án “Thiết kế và chế tạo vật liệu sinh học giả da dựa trên hemicellulose và cellulose nanofiber từ vỏ sầu riêng” của hai học sinh Nguyễn Xuân Thái, lớp 10 và Nguyễn Đình Bảo Trân, lớp 11, Trường Tiểu học, Trung học Cơ sở, Trung học Phổ thông Hoàng Việt (phường Tân An) đã xuất sắc giành giải Nhì.

Em Nguyễn Đình Bảo Trân cho biết, địa phương có sản lượng sầu riêng lớn, kéo theo lượng rác thải nông nghiệp từ vỏ sầu riêng đáng kể. Xuất phát từ thực tế đó, nhóm của Trân đã nghiên cứu tận dụng nguồn nguyên liệu này để tách chiết hemicellulose và cellulose nanofiber (các thành phần có nguồn gốc từ thực vật) từ vỏ sầu riêng, qua đó tạo ra vật liệu sinh học giả da. Quá trình nghiên cứu gồm nhiều công đoạn, từ xử lý nguyên liệu, tinh chế sợi nano đến thử nghiệm tạo màng vật liệu. Sản phẩm không chỉ thân thiện với môi trường mà còn mở ra hướng đi mới trong sản xuất vật liệu sinh học, có khả năng thay thế một phần vật liệu giả da truyền thống.

Sau nhiều lần thí nghiệm, thực nghiệm không đạt kết quả mong muốn. Chúng em cùng tìm lỗi sai và làm lại nhiều lần. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ của giáo viên hướng dẫn đã giúp nhóm tìm ra giải pháp, em Trân chia sẻ.

Ông Trần Đức Huyên, Hiệu trưởng Trường Tiểu học, Trung học Cơ sở, Trung học Phổ thông Hoàng Việt cho rằng, giá trị của hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật không chỉ nằm ở giải thưởng mà quan trọng hơn là quá trình học sinh trưởng thành.

Theo ông Huyên, các đề tài do chính học sinh đề xuất, gắn với thực tiễn đời sống, được nhà trường và giáo viên tạo điều kiện hỗ trợ. Thông qua đó, học sinh rèn luyện được nhiều kỹ năng quan trọng như làm việc nhóm, tư duy độc lập, khả năng tìm tòi, nghiên cứu.

“Nhà trường hướng tới mục tiêu giáo dục toàn diện, không chỉ học để thi mà học để phát triển bản thân và thích ứng với thực tiễn”, ông Huyên nhấn mạnh.

Đánh giá về kết quả chung, bà Võ Thị Minh Duyên, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đắk Lắk cho biết, thành tích đạt được là minh chứng cho định hướng đổi mới giáo dục, chuyển từ dạy học theo hướng truyền thụ sang phát triển năng lực học sinh, khuyến khích tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

Lan tỏa ứng dụng khoa học kỹ thuật trong dạy và học

Thời gian qua, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào giảng dạy đang được ngành Giáo dục Đắk Lắk triển khai ngày càng sâu rộng.

Bà Võ Thị Minh Duyên cho biết: Từ đầu năm học 2025-2026, Sở đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục đẩy mạnh giáo dục STEM/STEAM (phương pháp giáo dục tích hợp các môn Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học và Nghệ thuật), duy trì phong trào nghiên cứu khoa học trong học sinh và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Qua đó, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn được rèn luyện kỹ năng thực hành, tư duy logic và khả năng vận dụng vào thực tiễn. Những dự án đạt giải tại cuộc thi quốc gia trở thành nguồn cảm hứng, góp phần lan tỏa phong trào nghiên cứu khoa học trong các nhà trường. Cùng với đó, đội ngũ giáo viên cũng từng bước nâng cao năng lực hướng dẫn, tiếp cận các phương pháp nghiên cứu hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng dạy học.

Tuy nhiên, theo bà Duyên, quá trình triển khai vẫn còn những khó khăn nhất định. Áp lực thi cử khiến một số phụ huynh ưu tiên các môn văn hóa hơn là dành thời gian nghiên cứu khoa học kỹ thuật. Bên cạnh đó, một số trường vùng sâu, vùng xa còn thiếu cơ sở vật chất, thiết bị dạy học (phòng thí nghiệm, máy tính, vật tư nghiên cứu…); thiếu giáo viên dạy kiến thức các môn tích hợp…

Thời gian tới, ngành Giáo dục Đắk Lắk sẽ tham mưu cho UBND tỉnh xây dựng Đề án dạy học STEM trên địa bàn toàn tỉnh với tầm nhìn dài hạn. Đây sẽ là cơ sở để Sở tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, phòng Lab và kết nối với các trường Đại học, doanh nghiệp để tiếp tục triển khai nghiên cứu khoa học kỹ thuật trong các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh, bà Duyên thông tin.

Bên cạnh đó, Sở tiếp tục đẩy mạnh việc giáo dục STEM/STEAM trong các cơ sở giáo dục phổ thông gắn lí luận, nghiên cứu với thực tiễn ở các địa phương; khuyến khích học sinh tập trung vào các bài toán thực tế của tỉnh như: Bảo tồn bản sắc văn hóa; nông nghiệp công nghệ cao; Du lịch sinh thái... thay vì những đề tài xa rời đời sống. Việc lựa chọn các trường có thành tích tốt làm trung tâm lan tỏa, hỗ trợ kỹ thuật cho các trường vùng sâu, vùng xa cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách giữa các vùng.

Với những bước đi đồng bộ, khoa học kỹ thuật đang từng bước trở thành một phần quan trọng trong hoạt động dạy và học tại Đắk Lắk, góp phần hình thành thế hệ học sinh năng động, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.