Gửi bình luận
Bộ GD&ĐT đang khẩn trương xây dựng báo cáo quốc gia nhằm phác họa bức tranh toàn diện về đội ngũ giáo viên THCS Việt Nam.
Bộ GD&ĐT vừa tổ chức Tọa đàm góp ý Dự thảo Báo cáo quốc gia Chương trình Đánh giá quốc tế về Dạy và Học (TALIS) chu kỳ 2024. Đây là hoạt động trọng tâm nhằm hiện thực hóa Quyết định số 468/QĐ-BGD&ĐT ngày 13/2/2023 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT phê duyệt Đề án “Phát triển hệ thống đánh giá diện rộng cấp quốc gia đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng và hội nhập quốc tế của giáo dục phổ thông giai đoạn 2022-2030”.
Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Phạm Quốc Khánh cho biết, sau khi Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) công bố kết quả TALIS 2024 vào tháng 10/2025, Bộ GD&ĐT đã khẩn trương xây dựng báo cáo quốc gia nhằm phác họa bức tranh toàn diện về đội ngũ giáo viên THCS Việt Nam, làm cơ sở cho chính sách toàn diện phát triển đội ngũ nhà giáo trong thời gian tới.
Theo ông Phạm Quốc Khánh, thông điệp cốt lõi của TALIS là: "Chất lượng của một hệ thống giáo dục không thể vượt quá chất lượng của đội ngũ giáo viên, do đó, các hệ thống giáo dục tốt nhất luôn bảo đảm rằng giáo viên có đủ các năng lực cần thiết để cung cấp nền giáo dục chất lượng". Dữ liệu từ kỳ khảo sát này là cơ sở khoa học đặc biệt quan trọng để đánh giá năng lực đội ngũ giáo viên nhằm góp phần bảo đảm sự khả thi và thành công của các chính sách đổi mới giáo dục, nhất là sau khi Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và các luật giáo dục mới được thông qua.
Liên hệ với kết quả khảo sát kết quả học tập học sinh quốc tế, Phó Cục trưởng chỉ ra rằng, bên cạnh những kết quả tự hào như năng lực Toán học của học sinh Việt Nam thuộc nhóm cao trong khu vực (khoảng 5,0% học sinh đạt mức 5 và 6 trong kỳ khảo sát PISA năm 2022), ngành Giáo dục vẫn đang đối mặt với những thách thức về kỹ năng viết, đọc hiểu chưa cao và khoảng cách chênh lệch giữa các vùng miền. Từ đó, kết quả TALIS 2024 sẽ giúp làm rõ mối liên hệ giữa các nhân tố tác động từ phía giáo viên và hiệu trưởng đến kết quả học tập của học sinh.
Đặc biệt, Phó Cục trưởng Phạm Quốc Khánh cũng chia sẻ về bước tiến vượt bậc trong chuyển đổi số của công tác khảo sát. Lần đầu tiên, toàn bộ kỳ đánh giá TALIS 2024, PISA 2025 và kỳ khảo sát diện rộng lớp 5, 9, 11 năm 2026 được thực hiện hoàn toàn trên máy tính với quy mẫu lên tới hơn 400.000 cá nhân tham gia (theo đó 340.000 cá nhân thực hiện hoàn toàn trên máy tính). Buổi tọa đàm lần này là cơ hội để các chuyên gia góp ý hoàn thiện dự thảo báo cáo, đảm bảo tính chính xác và khách quan trước khi công bố chính thức, từ đó tham mưu cho Bộ các chính sách, giải pháp khai thác tối đa tiềm năng của đội ngũ nhà giáo trong giai đoạn tới.
Đại diện nhóm nghiên cứu cho biết, báo cáo TALIS chu kỳ 2024 là kết quả khảo sát diện rộng dựa trên ý kiến tự báo cáo của giáo viên và hiệu trưởng cấp THCS, nhằm cung cấp bức tranh khách quan về thực trạng dạy và học của Việt Nam trong mối quan hệ đối sánh với các quốc gia OECD và khu vực.
Kết quả phân tích 9 lĩnh vực trọng yếu cho thấy đội ngũ giáo viên Việt Nam có nền tảng ổn định và mức độ chuẩn hóa rất cao, với hơn 91% đạt trình độ đại học trở lên và 94,03% được đào tạo sư phạm chính quy. Tỷ lệ này vượt xa mức trung bình 77% của OECD, khẳng định sự vững chắc về nghiệp vụ và tính đồng bộ của hệ thống.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng lưu ý thách thức về tính kế thừa khi lực lượng nòng cốt 40-50 tuổi chiếm tới 55%, trong khi giáo viên trẻ dưới 30 tuổi chỉ chiếm 6%, đồng thời chỉ ra sự mất cân bằng giới khi nữ giới chiếm 70% đội ngũ nhưng tỷ lệ nữ hiệu trưởng chỉ đạt 28,8%, thấp hơn nhiều so với mức 47,3% của OECD.
Một phát hiện nổi bật mang tính đột phá là khả năng thích ứng nhanh với công nghệ của giáo viên Việt Nam, thể hiện qua tỷ lệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy đạt 64,45%, cao gấp đôi mức trung bình quốc tế dù điều kiện hạ tầng còn nhiều hạn chế. Điều này cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát rủi ro và xác định nội dung/lĩnh vực khuyến khích ứng dụng AI trong giáo dục.
Dù còn đối mặt với áp lực, đội ngũ giáo viên vẫn thể hiện mức độ cam kết và hài lòng nghề nghiệp rất cao (gần 97%), chủ yếu dựa trên động lực nội tại và niềm tin vào giá trị xã hội của nghề.
Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu khuyến nghị Chính phủ và ngành Giáo dục cần sớm hoàn thiện khung pháp lý cho chuyển đổi số, giảm tải thủ tục hành chính, cải thiện chế độ đãi ngộ và tăng cường quyền tự chủ nghề nghiệp trong dạy học để tạo điều kiện cho giáo viên tập trung nâng cao chất lượng dạy học thực chất, đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Tại buổi tọa đàm, các đại biểu thống nhất đánh giá dự thảo Báo cáo quốc gia TALIS 2024 là công trình nghiên cứu công phu, khoa học, có độ tin cậy cao. Với dữ liệu thu thập từ hơn 4.000 giáo viên THCS, báo cáo đã phác họa bức tranh toàn diện về đội ngũ nhà giáo, đồng thời cho phép đối sánh quốc tế rõ nét. Nhiều ý kiến cho rằng đội ngũ giáo viên Việt Nam có nền tảng đào tạo chuẩn hóa, tinh thần trách nhiệm cao, khả năng thích ứng tốt với đổi mới giáo dục - đây là những điểm mạnh cần tiếp tục phát huy.
PGS.TS Phạm Văn Thuần - Giám đốc Học viện Quản lý giáo dục nhấn mạnh vai trò của việc sử dụng dữ liệu TALIS trong cải tổ công tác bồi dưỡng nhà giáo. Theo ông, cần chuyển từ bồi dưỡng theo “nhu cầu tự thân” sang tiếp cận dựa trên các bộ chuẩn đánh giá 360 độ để nhận diện chính xác khoảng trống năng lực. Các ưu tiên bồi dưỡng hiện nay gồm năng lực dạy học cá nhân hóa, ứng dụng công nghệ thông tin và kĩ năng giảng dạy trong môi trường đa văn hóa. Đồng thời, các trường sư phạm cần cập nhật chương trình đào tạo theo yêu cầu tương lai, còn cơ quan quản lý căn cứ dữ liệu để thiết kế chương trình bồi dưỡng thực chất.
Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT) Tạ Ngọc Trí đề xuất đổi mới cấu trúc đào tạo theo hướng linh hoạt, áp dụng mô hình chuyên ngành chính - chuyên ngành phụ (major–minor) nhằm khắc phục tình trạng thừa thiếu giáo viên cục bộ. Theo đó, sinh viên ngoài chuyên ngành chính có thể tích lũy thêm tín chỉ ở các lĩnh vực như Tiếng Anh hoặc Mỹ thuật để đảm nhiệm đa dạng môn học khi ra trường. Ông cũng đề nghị kết nối dữ liệu TALIS với kết quả PISA nhằm làm rõ mối tương quan giữa điều kiện dạy học và thành tích học sinh.
PGS.TS Nguyễn Thuý Hồng, nguyên Phó Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ Quản lý Giáo dục (Bộ GD&ĐT) cho rằng báo cáo cần tăng chiều sâu phân tích, liên kết TALIS với PISA và các chu kỳ trước, đồng thời gắn với bối cảnh chính sách để lý giải số liệu. Bà đề nghị làm rõ các trụ cột phát triển đội ngũ, xây dựng khuyến nghị cụ thể và phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp nhằm bảo đảm tính khả thi.
Phó Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục Phạm Tuấn Anh nhấn mạnh cần đánh giá sâu các chính sách hiện hành, tăng phân cấp, phân quyền trong điều động, tuyển dụng để giải quyết tình trạng thừa thiếu giáo viên; đồng thời hướng tới thống nhất chuẩn chức danh, chuẩn nghề nghiệp và nâng cao năng lực quản trị nhà trường.
Kết luận tọa đàm, các đại biểu khẳng định cần bảo đảm sự thống nhất giữa đào tạo, tuyển dụng và bồi dưỡng; dữ liệu TALIS 2024 phải trở thành căn cứ quan trọng để điều chỉnh chính sách về đãi ngộ, môi trường làm việc và lộ trình phát triển nghề nghiệp cho nhà giáo. Nhóm nghiên cứu cho biết sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện báo cáo.
