XÂY DỰNG TRƯỜNG HỌC KHÔNG KHÓI THUỐC: KINH NGHIỆM TỪ CÁC ĐỊA PHƯƠNG

Ý nghĩa của việc xây dựng trường học không khói thuốc

Theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2013 và các văn bản hướng dẫn của Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, trường học được xác định là khu vực cấm hút thuốc hoàn toàn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy khói thuốc vẫn âm thầm ảnh hưởng đến môi trường học đường, gây hại cho cả người hút chủ động lẫn thụ động, tăng nguy cơ các bệnh hô hấp, tim mạch và ung thư.

Xây dựng “trường học không khói thuốc” mang lại nhiều lợi ích thiết thực: bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nâng cao ý thức sống lành mạnh cho học sinh từ sớm, giảm chi phí vệ sinh, nâng cao chất lượng môi trường sư phạm và góp phần thực hiện mục tiêu quốc gia về phòng chống tác hại thuốc lá. Nhiều địa phương đã triển khai mạnh mẽ, coi đây là tiêu chí thi đua quan trọng trong năm học.

Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) đã biên soạn tài liệu hướng dẫn xây dựng trường THPT không khói thuốc lá, dựa trên kinh nghiệm thực tiễn từ nhiều tỉnh, thành. Tài liệu nhấn mạnh khái niệm rõ ràng: trường không có hành vi hút thuốc, không mua bán, không quảng cáo sản phẩm thuốc lá trong toàn bộ khuôn viên.

Kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương

Ngoài hướng dẫn của Bộ Y tế, nhiều tỉnh, thành đã có những cách làm sáng tạo, hiệu quả, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ.

Tại Thái Nguyên, các trường như THPT Ngô Quyền, THPT Lương Ngọc Quyến đẩy mạnh hoạt động ngoại khóa và tích cực tuyên truyền về tác hại của thuốc lá điện tử. Học sinh tham gia trải nghiệm tình huống thực tế, tự tin “nói không” với thuốc lá. Nhà trường treo biển cấm, băng rôn khắp khuôn viên, kết hợp ký cam kết và đưa vào tiêu chí thi đua. Giáo viên chủ nhiệm và Đoàn Thanh niên thường xuyên giám sát, tạo không gian thảo luận gần gũi, giúp học sinh chủ động lan tỏa thông điệp đến bạn bè và gia đình.

Quảng Bình tập trung đưa nội dung phòng chống tác hại thuốc lá vào chương trình ngoại khóa và xét thi đua hàng năm. Nhiều trường duy trì tốt môi trường không khói thuốc, với sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành giáo dục và y tế.

Tại Cần Thơ, ngành y tế phối hợp giáo dục tổ chức truyền thông tại các trường THPT. Mô hình “Khuôn viên không khói thuốc” tại Trường THPT Bình Thủy được triển khai đồng bộ từ cổng trường, kết hợp tuyên truyền và giám sát thường xuyên. Đến năm 2026, thành phố dự kiến tổ chức hàng chục buổi nói chuyện chuyên đề về mô hình này.

Sơn La chú trọng tập huấn cho cán bộ, giáo viên tại các trường như THPT Chiềng Sinh và THPT Thảo Nguyên. Các buổi tập huấn cung cấp kiến thức về tác hại thuốc lá, thuốc lá điện tử, đồng thời hướng dẫn xây dựng kế hoạch cụ thể, tăng cường giám sát và lồng ghép nội dung vào giảng dạy.

Thanh Hóa duy trì mô hình tại nhiều đơn vị, đặc biệt là các trường dân tộc nội trú. Nhà trường quy định rõ cán bộ, giáo viên, học sinh không hút thuốc trong khuôn viên, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền và xây dựng thói quen sống lành mạnh.

Quảng Trị và một số địa phương khác áp dụng cách làm sáng tạo như lồng ghép vào các môn học (Sinh học, Giáo dục công dân), tổ chức sân khấu hóa và thành lập đội tuyên truyền học sinh – học sinh.

Bài học từ thực tiễn triển khai tại địa phương:

- Lấy học sinh làm trung tâm qua phương pháp trải nghiệm, ngoại khóa thay vì thuyết giảng suông.

- Phối hợp đa ngành: nhà trường – gia đình – cộng đồng – y tế – công an.

- Kết hợp tuyên truyền với kỷ luật nghiêm minh và đưa vào thi đua.

- Duy trì bền vững bằng cách sử dụng công nghệ, infographic, video và cập nhật kịp thời về thuốc lá điện tử.

- Bắt đầu từ những việc cụ thể như treo biển, khẩu hiệu rồi mở rộng hoạt động.

Xây dựng trường học không khói thuốc không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Với sự quyết tâm từ thầy cô, học sinh và sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền, nhiều địa phương đã và đang tạo ra môi trường học đường xanh – sạch – lành mạnh, góp phần giảm tác hại của thuốc lá tới thế hệ trẻ.