Đại học nghiên cứu mạnh không thể chỉ đếm đề tài

Tại hội thảo khoa học với chủ đề “Học viện Kỹ thuật quân sự với phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại”, do Học viện tổ chức ngày 19/10, ông Nguyễn Mạnh Hùng, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng đại học nghiên cứu không nên được đánh giá chủ yếu bằng số lượng đề tài hay công bố khoa học, mà bằng năng lực giải quyết những bài toán lớn của Quân đội và đất nước.

Theo ông Hùng, trong khoa học và công nghệ, làm chủ công nghệ là biết cách thực hiện một công việc, còn làm chủ bài toán là nhận diện được vấn đề cần giải quyết và giá trị mà lời giải mang lại. Khi công nghệ thay đổi nhanh chóng, việc thấu hiểu bài toán giúp nhà khoa học lựa chọn công nghệ phù hợp và xác định hướng nghiên cứu cho tương lai.

Ông đánh giá Học viện Kỹ thuật quân sự có lợi thế khi tiếp cận trực tiếp những vấn đề thực tiễn của quốc phòng, trong đó có nhiều bài toán khó và lớn. Vì vậy, hoạt động nghiên cứu cần kết hợp hai hướng: phát triển công nghệ mới để tìm kiếm khả năng ứng dụng và xuất phát từ nhu cầu thực tiễn để xác định vấn đề cần giải quyết.

Nguyên Bộ trưởng nhấn mạnh, thay vì triển khai nghiên cứu phân tán theo các đề tài ngắn hạn, cần lựa chọn những bài toán lớn, theo đuổi liên tục trong 5-10 năm. Theo ông, đề tài có thể tạo ra kết quả cụ thể, nhưng việc kiên trì giải quyết các bài toán lớn mới giúp tích lũy tri thức và hình thành năng lực khoa học lâu dài.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, yêu cầu khắt khe của quốc phòng có thể thúc đẩy công nghệ phát triển, trong khi thị trường dân sự tạo điều kiện mở rộng ứng dụng và giảm giá thành. Học viện có thể phát huy lợi thế khi kết nối hai lĩnh vực này, đồng thời huy động nguồn lực từ mạng lưới cựu học viên đông đảo để tham gia giảng dạy, nghiên cứu, kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ phát triển công nghệ.

Ông Hùng cũng đề xuất coi nghiên cứu là một trụ cột tạo nguồn lực cho chính hoạt động nghiên cứu, thông qua hợp đồng nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển giao công nghệ, sở hữu trí tuệ và thương mại hóa kết quả khoa học.

Về đánh giá hiệu quả, ông nêu rõ bên cạnh số lượng bài báo, đề tài và bằng sáng chế, cần chú trọng kết quả ứng dụng và tác động thực tế, như số công nghệ lõi được làm chủ, sản phẩm có ứng dụng công nghệ của Học viện, hợp đồng nghiên cứu do doanh nghiệp đặt hàng và doanh nghiệp công nghệ hình thành từ kết quả nghiên cứu.

“Đại học nghiên cứu không được hình thành đơn thuần bằng việc đổi tên hay một quyết định hành chính, mà khi nghiên cứu thực sự trở thành phương thức tồn tại và phát triển của nhà trường”, ông Hùng nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý và tổ chức nghiên cứu, Thiếu tướng, PGS.TS Mai Quang Huy, Phó Giám đốc Học viện Kỹ thuật quân sự, cho rằng cần chuyển từ chú trọng các chỉ số của một đại học nghiên cứu sang phát triển năng lực làm chủ công nghệ chiến lược; từ đánh giá nghiên cứu qua việc hoàn thành đề tài sang giá trị thực tế mà kết quả nghiên cứu tạo ra.

Ông Huy nhấn mạnh cần thu hẹp khoảng cách giữa nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và đưa kết quả vào sản phẩm, thực tiễn sử dụng. Công tác quản trị cũng cần chuyển từ kiểm soát thủ tục, từng đề tài riêng lẻ sang quản lý theo mục tiêu, danh mục nhiệm vụ, nguồn lực, kết quả và tác động.

Thiếu tướng, TS Dương Minh Hải, Cục trưởng Cục Khoa học quân sự (Bộ Quốc phòng), nhìn nhận nghiên cứu khoa học công nghệ cần xuất phát từ yêu cầu thực tiễn về tác chiến, tổ chức lực lượng và bảo đảm kỹ thuật. Cơ quan đặt hàng, đơn vị sử dụng, Học viện và cơ sở sản xuất cần phối hợp ngay từ đầu để bảo đảm kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng.

Ông Hải cho rằng làm chủ công nghệ không chỉ là vận hành hoặc sở hữu một sản phẩm ở thời điểm hiện tại, mà còn phải có khả năng tái tạo, cải tiến và phát triển công nghệ qua các thế hệ.

Vì vậy, cần xây dựng các chương trình nghiên cứu trung và dài hạn gắn với sản phẩm mục tiêu, tập trung nguồn lực vào những cụm công nghệ ưu tiên, khai thác hiệu quả các phòng thí nghiệm dùng chung và hình thành chu trình liên thông từ xác định nhu cầu, nghiên cứu, thử nghiệm đến sản xuất, sử dụng.