Dạy học tích hợp AI để hình thành tư duy số

Tích hợp AI - không chỉ là công cụ

Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng hiện diện trong giáo dục phổ thông. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở việc đưa công nghệ vào lớp học mà ở cách sử dụng để vừa phát huy hiệu quả, vừa giữ vai trò trung tâm của giáo viên, qua đó hình thành tư duy số cho học sinh.

Tại TP Hồ Chí Minh, nhiều trường học đã bước đầu đưa AI vào hỗ trợ giảng dạy. Học sinh có thể sử dụng các công cụ để tra cứu thông tin, gợi ý nội dung hoặc luyện tập kỹ năng. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy nguy cơ lệ thuộc công nghệ nếu thiếu định hướng rõ ràng.

Ông Nguyễn Thái Vĩnh Nguyên, Phó Trưởng phòng Giáo dục phổ thông, Sở GD-ĐT TP Hồ Chí Minh cho biết, hiện nay, trong một số trường hợp, giáo viên sử dụng giọng đọc AI để hỗ trợ đọc chính tả hoặc ứng dụng phần mềm để làm mới lời các làn điệu dân ca.

Dù mang lại sự tiện lợi nhất định, nhưng theo ông Nguyên, AI chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế vai trò của người thầy. Bởi giọng đọc của thầy cô không chỉ truyền đạt nội dung mà còn mang yếu tố cảm xúc, giúp học sinh tiếp nhận bài học tốt hơn. Tương tự, kho tàng dân ca Việt Nam vốn đã rất phong phú, nếu được khai thác đúng cách sẽ tạo nên những giờ học giàu bản sắc.

Vì thế, nếu lạm dụng, học sinh có thể mất dần khả năng tư duy độc lập, sáng tạo và phản biện - những năng lực cốt lõi trong học tập.Từ thực tiễn đó, ông Nguyên cho rằng, việc ứng dụng AI trong dạy học cần tránh xu hướng sử dụng theo phong trào, thay vào đó là lựa chọn có chủ đích, phù hợp với mục tiêu bài học. Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đóng vai trò hỗ trợ, bổ sung cho phương pháp giảng dạy, chứ không thay thế vai trò của người thầy.

“AI mang lại nhiều tiện ích, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về cách sử dụng. Điều quan trọng là giúp học sinh hiểu được giới hạn của công nghệ, từ đó hình thành thói quen học tập chủ động và tư duy độc lập”, ông Nguyên nhấn mạnh.

Ở góc độ thực tiễn, thầy Trần Quốc Long Xuyên, Tổ trưởng chuyên môn Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo (phường Cầu Ông Lãnh), cho rằng AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả nếu được sử dụng hợp lý, đặc biệt với học sinh nhỏ tuổi.

“Học sinh không học lý thuyết về AImà ‘học thông qua chơi’. Giáo viên có thể tận dụng AI để tạo hình ảnh minh họa, video hoặc tình huống học tập sinh động hơn, qua đó tăng hứng thú cho các em”, thầy Xuyên chia sẻ.

Tuy nhiên, theo thầy Xuyên, ranh giới giữa hỗ trợ và gây áp lực là rất mong manh. Nếu sử dụng không kiểm soát, AI có thể khiến học sinh phụ thuộc vào các sản phẩm có sẵn, từ đó làm suy giảm khả năng tự suy nghĩ và sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, vai trò của giáo viên không hề giảm đi mà ngược lại càng trở nên quan trọng. Giáo viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người định hướng, giúp học sinh từng bước hình thành tư duy số - biết sử dụng công nghệ một cách có chọn lọc, có trách nhiệm.

Theo cô Nguyễn Thị Hòa, giáo viên Trường Tiểu học Đống Đa (phường Thạnh Mỹ Tây), để ứng dụng AI hiệu quả, giáo viên cần được bồi dưỡng bài bản và có sự hỗ trợ về hạ tầng. Bản thân mỗi thầy cô cũng phải đặt ra giới hạn nghề nghiệp, cân nhắc khi nào nên dùng AI, khi nào không và không thể để công nghệ làm thay vai trò của người dạy.

Tích hợp AI trong môn học để hình thành tư duy số

Trước xu hướng AI phát triển nhanh, ngành giáo dục đang từng bước xây dựng khung định hướng để đưa công nghệ vào dạy học một cách phù hợp. Mục tiêu không chỉ là trang bị công cụ, mà còn giúp học sinh hình thành năng lực sử dụng công nghệ an toàn, có kiểm soát.

Theo ông Nguyễn Thái Vĩnh Nguyên, AI không nên được triển khai như một môn học riêng mà cần được tích hợp linh hoạt vào các môn học hiện hành. Đây là cách tiếp cận phù hợp để vừa tận dụng công nghệ, vừa góp phần hình thành tư duy số cho học sinh.

Theo các chuyên gia, việc tích hợp AI cần được đặt trong tổng thể đổi mới phương pháp dạy học. Giáo viên giữ vai trò thiết kế hoạt động, hướng dẫn học sinh khai thác công nghệ đúng mục đích, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các công cụ sẵn có. Điều này đòi hỏi đội ngũ giáo viên cũng phải được bồi dưỡng kỹ năng số, cập nhật phương pháp giảng dạy phù hợp với bối cảnh mới.

“Quan trọng nhất không phải là dạy học sinh sử dụng công cụ mà là giúp các em hiểu bản chất, giới hạn của AI, biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và sử dụng một cách có trách nhiệm”, ông Nguyên nhấn mạnh.

Ở bậc tiểu học, việc tích hợp AI nên dừng ở mức làm quen thông qua các hoạt động trải nghiệm trực quan. Ở các cấp học cao hơn, AI có thể được lồng ghép vào từng môn học cụ thể, gắn với nội dung bài học.

Chẳng hạn, trong môn ngữ văn, AI có thể hỗ trợ phân tích văn bản, nhưng học sinh vẫn cần tự cảm nhận và đưa ra quan điểm cá nhân. Trong môn lịch sử, AI có thể giúp tái hiện bối cảnh, nhưng không thể thay thế việc tư duy, so sánh và rút ra bài học.

Theo các chuyên gia, chính cách tiếp cận tích hợp này sẽ góp phần hình thành tư duy số - năng lực cốt lõi để người học thích ứng với môi trường học tập và làm việc trong tương lai.

Về mặt chính sách, Bộ GD-ĐT đã ban hành Thông tư 02/2025 quy định khung năng lực số cho người học và Thông tư 18/2026 đối với giáo viên, cán bộ quản lý. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai giáo dục AI một cách bài bản, có định hướng.

Bên cạnh đó, yếu tố hạ tầng -từ thiết bị đến đường truyền internet cũng đóng vai trò không nhỏ. TP Hồ Chí Minh đang từng bước đầu tư, đồng thời tăng cường hợp tác với các tổ chức giáo dục nhằm nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên.

Ở góc độ xã hội, ông Trần Nguyên Hãn, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và Đào tạo Đại Dương, cho rằng không nên nhìn AI bằng tâm lý lo ngại. “Trước đây, khi các phần mềm tin học xuất hiện, nhiều người từng e ngại bị thay thế. Nhưng thực tế, công nghệ đã mở ra nhiều cơ hội mới. AI cũng vậy, vấn đề là chúng ta chuẩn bị như thế nào để thích ứng”, ông Hãn nói.

Theo ông Hãn, giáo dục đóng vai trò then chốt trong quá trình này. Khi được định hướng đúng, AI không còn là “người làm thay”mà trở thành công cụ hỗ trợ, đồng hành cùng người học trong quá trình phát triển năng lực.

Các chuyên gia cho rằng, để AI thực sự phát huy hiệu quả trong giáo dục, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, cơ quan quản lý và gia đình. Trong đó, nhà trường đóng vai trò trung tâm trong tổ chức dạy học; cơ quan quản lý ban hành định hướng, quy chuẩn; còn gia đình đồng hành, giám sát việc sử dụng công nghệ của học sinh.

Việc tích hợp AI vào giáo dục phổ thông vì vậy không chỉ là câu chuyện công nghệ mà là quá trình điều chỉnh toàn diện về phương pháp, nhận thức và kỹ năng. Khi được triển khai đúng hướng, AI sẽ trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả, góp phần hình thành thế hệ học sinh có tư duy số, chủ động và thích ứng với bối cảnh mới.