Gửi bình luận
Bộ GD&ĐT xây dựng Thông tư về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông.
Góp ý dự thảo, các nhà giáo kỳ vọng quy định mới tạo hành lang pháp lý thống nhất, đồng thời đủ linh hoạt để STEM được triển khai thực chất, không trở thành áp lực hay chạy theo sản phẩm.
Bộ GD&ĐT đang xây dựng Thông tư quy định về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông nhằm khắc phục tình trạng triển khai chưa đồng bộ giữa các địa phương, nhà trường trong thời gian qua.
Từ thực tiễn nhà trường, tôi đánh giá cao việc dự thảo xác định STEM không phải môn học riêng biệt, đặc thù mà là phương thức tổ chức giáo dục, với cách triển khai tương đối mở và linh hoạt. Nếu STEM trở thành một nhiệm vụ phải “làm thêm”, rất dễ gây áp lực cho cả giáo viên và học sinh.
Với một trường liên cấp từ lớp 1 đến lớp 9 như Tiểu học & THCS Quảng Tân, tôi đặc biệt quan tâm đến khả năng xây dựng mạch giáo dục STEM xuyên suốt giữa các cấp học, từ những trải nghiệm đơn giản ở tiểu học đến vận dụng kiến thức liên môn, giải quyết vấn đề và nghiên cứu khoa học ở THCS.
Vì vậy, tôi mong Thông tư đủ rõ để các trường có cơ sở triển khai trúng đích, thực chất, đồng thời đủ mở để mỗi nhà trường thiết kế lộ trình phù hợp với học sinh và điều kiện của mình. STEM không nhất thiết phải là phòng thí nghiệm hiện đại hay cầu kỳ. Quan trọng là học sinh thực sự được quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm và tự tìm cách giải quyết vấn đề.
Để STEM không trở thành áp lực mới, tôi nghĩ cần giữ ba nguyên tắc: tích hợp thay vì cộng thêm; trải nghiệm thay vì trình diễn; phát triển năng lực thay vì chạy theo sản phẩm. Đồng thời, để bảo đảm tính bền vững và lâu dài cho giáo dục STEM, cần có cơ chế rõ ràng, khả thi để các nhà trường có thể hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học hoặc các tổ chức giáo dục chuyên ngành về STEM, nhằm mở rộng nguồn lực và đưa những trải nghiệm khoa học thực sự đến cho học sinh.
Điểm đáng chú ý của dự thảo Thông tư quy định về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông là giáo dục STEM được nhìn nhận theo hướng thực chất, linh hoạt và gắn với Chương trình GDPT, không tạo thêm môn học, thời lượng, đầu điểm hay hồ sơ riêng.
Đặc biệt, dự thảo nhấn mạnh ứng dụng công nghệ số, AI có trách nhiệm, phát triển năng lực số và tăng cường kết nối STEM với các vấn đề thực tiễn, nghề nghiệp và đặc điểm địa phương.
Từ thực tế giảng dạy, tôi đề nghị khi triển khai cần tiếp tục trao quyền chủ động cho giáo viên, nhà trường; có hướng dẫn mẫu và học liệu dùng chung để giáo viên dễ áp dụng; đồng thời có lộ trình bồi dưỡng giáo viên, đầu tư thiết bị phù hợp với từng địa phương, tránh áp dụng đồng loạt hoặc chạy theo hình thức.
Bên cạnh đó, không nên quy định, áp đặt mỗi môn phải thực hiện 1 - 2 chủ đề, dự án hoặc hoạt động trong một học kỳ hay một năm học. Điều này giúp giáo viên, nhà trường linh hoạt, chủ động và sáng tạo hơn trong triển khai giáo dục STEM, thay vì gò bó, gượng ép để báo cáo đúng quy định.
Theo tôi, STEM hiệu quả không nhất thiết phải là những dự án lớn hay sản phẩm cầu kỳ. Quan trọng nhất là lựa chọn những vấn đề gần gũi với đời sống, địa phương và vừa sức học sinh, để các em được tự đặt câu hỏi, tìm giải pháp, thử nghiệm, cải tiến. Liên quan đến điều này, dự thảo Thông tư cũng định hướng khai thác vật liệu sẵn có, chi phí thấp và không phụ thuộc vào phòng STEM riêng.
Tôi đề xuất tích hợp STEM ngay trong các bài học hiện hành. Các bộ môn nên phối hợp thực hiện những dự án liên môn, thay vì chỉ thực hiện riêng lẻ từng môn; đánh giá qua quá trình và sản phẩm học tập thay vì tạo thêm các cuộc thi, hồ sơ hay yêu cầu thành tích.
Cần đặc biệt tránh biến STEM thành “nhiệm vụ mới” của giáo viên và học sinh. Khi STEM trở thành cách học tự nhiên, vừa sức và có ý nghĩa với thực tiễn, các em sẽ phát triển năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác và phẩm chất trách nhiệm mà không cảm thấy quá tải.
Ví dụ, dự án STEM liên môn về nhà kính thông minh có thể phù hợp với học sinh ở thành thị, đồng thời giải quyết vấn đề rau sạch cho gia đình. Đây là dự án có thể thực hiện bởi nhiều môn học như Công nghệ công nghiệp, Công nghệ nông nghiệp, Sinh học, Tin học, Vật lí..., nhưng cùng hướng đến một mục tiêu giáo dục STEM. Kết quả dự án có thể được sử dụng để đánh giá thường xuyên hoặc định kỳ ở các môn học mà học sinh đã tham gia thực hiện.
Tôi rất vui khi Bộ GD&ĐT xây dựng dự thảo Thông tư quy định về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông. Từ góc độ giáo viên Vật lí trực tiếp đứng lớp, đồng thời phụ trách Câu lạc bộ STEM, tôi cho rằng việc ban hành một quy định thống nhất là rất cần thiết.
Những năm qua, STEM được triển khai ở nhiều trường học, nhưng cách hiểu và tổ chức còn khá khác nhau. Có nơi STEM được tổ chức bài bản; có nơi chủ yếu dừng ở việc làm mô hình, sản phẩm; có nơi giáo viên nhiệt tình nhưng lúng túng vì chưa có hành lang hướng dẫn đủ rõ.
Vì vậy, tôi đánh giá cao việc dự thảo lần này xác định rõ hơn vị trí của giáo dục STEM trong nhà trường, đặc biệt là định hướng tổ chức theo ba hình thức: bài học STEM, hoạt động trải nghiệm STEM và hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh.
Tuy nhiên, điều tôi quan tâm nhất không phải chúng ta sẽ tổ chức bao nhiêu hoạt động STEM, mà là STEM được tổ chức thế nào để thực sự có ý nghĩa với học sinh, không trở thành áp lực mới đối với giáo viên và phụ huynh.
Trước hết, STEM không nên được hiểu đơn giản là “làm sản phẩm”. Quá trình học sinh suy nghĩ, thiết kế, thử nghiệm, đánh giá và cải tiến phải quan trọng hơn vẻ đẹp hay giá trị vật chất của sản phẩm. Vì vậy, cần tránh để STEM trở thành phong trào chạy theo sản phẩm, cuộc thi hoặc công nghệ. STEM cần tạo cơ hội để học sinh được suy nghĩ, thử nghiệm, thất bại và tìm ra cách làm tốt hơn.
Ngoài ra, tôi rất đồng tình với việc dự thảo quan tâm đến những lĩnh vực mới như lập trình, robot, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật. Đây là những công cụ cần thiết trong giáo dục hiện đại. Nhưng cũng cần tránh cách hiểu rằng cứ có AI, robot, Arduino hay máy in 3D thì mặc nhiên đã có STEM. Điều quan trọng hơn là công nghệ đó được sử dụng để giải quyết vấn đề gì.
Dự thảo Thông tư không đặt yêu cầu các trường phải có phòng STEM hiện đại hay thiết bị đắt tiền. Điều này là cần thiết. Thực tế tổ chức STEM cho tôi một kinh nghiệm khá rõ: Hoạt động STEM tốt trước hết phải bắt đầu từ một vấn đề tốt, không phải từ thiết bị đắt tiền.
Tôi đặc biệt ủng hộ việc phát triển câu lạc bộ STEM. Nếu bài học STEM tạo cơ hội cho tất cả học sinh được trải nghiệm thì câu lạc bộ STEM là không gian để những học sinh thực sự yêu thích khoa học có thể đi xa hơn.
Tôi cho rằng có thể hình dung hệ sinh thái STEM trong trường phổ thông theo ba tầng: bài học STEM - hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ STEM - nghiên cứu khoa học, kỹ thuật chuyên sâu. Cách tiếp cận này vừa tạo cơ hội cho tất cả học sinh, vừa giúp phát hiện và bồi dưỡng những học sinh có năng lực, sở thích đặc biệt.
Một điều tôi muốn nhấn mạnh là đừng biến STEM thành “không tăng tiết nhưng tăng việc”. Dự thảo đã thể hiện tinh thần không làm tăng thời lượng dạy học, không phát sinh đầu điểm, học bạ hay hồ sơ riêng và không gây áp lực, quá tải; nhưng nguyên tắc này cần được cụ thể hóa trong quá trình thực hiện.
Cùng đó, cần có cơ chế ghi nhận đúng mức công sức của giáo viên. Nhiệt huyết có thể khởi động một câu lạc bộ STEM, nhưng một cơ chế phù hợp mới giúp câu lạc bộ tồn tại bền vững.
Tôi cũng mong có một kho học liệu STEM dùng chung, trong đó giáo viên có thể tham khảo các bài học, dự án, chủ đề trải nghiệm, quy trình tổ chức, tiêu chí đánh giá và danh mục vật liệu. Quan trọng hơn, thầy cô có thể sử dụng, điều chỉnh, chia sẻ và phát triển, thay vì phải làm lại mọi thứ từ đầu.
Điều tôi mong mỏi nhất là STEM phải giúp học sinh yêu việc học hơn. Sau quá trình trực tiếp giảng dạy Vật lí và tổ chức các hoạt động STEM, tôi càng tin giá trị lớn nhất của STEM không nằm ở số lượng sản phẩm học sinh tạo ra mà ở sự thay đổi trong cách các em suy nghĩ: từ “thầy cô cho em biết đáp án” đến “em muốn tự tìm hiểu”, từ “em sợ làm sai” đến “em thử xem nếu làm cách khác thì sao”, và từ “em không biết” đến “em chưa biết, nhưng em muốn tìm hiểu”.
Theo tôi, đó mới là những phẩm chất và năng lực mà giáo dục STEM cần hướng tới. Vì vậy, tôi ủng hộ việc Bộ GD&ĐT ban hành quy định về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông. Mong rằng khi đi vào thực tế, Thông tư sẽ tạo ra hành lang đủ rộng để giáo viên sáng tạo, đủ rõ để nhà trường triển khai thống nhất và đủ linh hoạt để phù hợp với điều kiện của từng địa phương.
STEM dễ bị hiểu thành việc làm sản phẩm đẹp, có poster, video, thuyết trình, triển lãm. Nếu không cẩn thận, từ ‘học sinh giải quyết vấn đề’ sẽ thành ‘học sinh phải làm sản phẩm’, thậm chí ‘người lớn làm, học sinh thuyết trình’. Khi đó, hình thức STEM còn nhưng bản chất giáo dục bị thay đổi. Một mô hình chưa hoàn hảo nhưng do học sinh tự thiết kế, chế tạo, phát hiện và sửa lỗi có giá trị giáo dục hơn sản phẩm đẹp nhưng chủ yếu do người lớn thực hiện. - Cô Lê Thị Huyền - Trường THPT Trần Quang Khải (Hưng Yên)
