Đề xuất không truy cứu trách nhiệm hình sự với một số vi phạm vì lợi ích chung

Sáng 3/8, tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất, thay mặt Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

4 điều để quy định về chính sách xử lý hình sự

Đại tướng Lương Tam Quang cho biết dự thảo nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến vi phạm, xử lý vi phạm pháp luật nêu trên.

Bộ trưởng Công an cho biết, chương 2 của dự thảo quy định về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Theo đó, chương này có 4 điều để quy định về chính sách xử lý hình sự gồm: Không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro thiệt hại do ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; miễn trách nhiệm hình sự.

Với từng chính sách hình sự, nghị quyết quy định các điều kiện cụ thể để áp dụng. Đồng thời, để thực hiện các chính sách hình sự này, dự thảo nghị quyết quy định về trình tự thủ tục tố tụng hình sự và trình tự thủ tục trong thi hành án hình sự.

Bên cạnh đó, để bảo đảm tương ứng với việc xử lý hình sự, dự thảo nghị quyết quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang tương ứng với các điều kiện về các chính sách xử lý hình sự quy định.

Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, nghị quyết này dự kiến được thực hiện trong 3 năm kể từ ngày có hiệu lực thi hành.

Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực nhưng thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, khắc phục hậu quả vẫn còn thì tiếp tục được thực hiện cho đến khi hết thời gian tạm hoãn không quá 2 năm.

Đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế tha tù trước thời hạn có điều kiện

Trình bày thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành nghị quyết.

Cơ quan chủ trì soạn thảo cần lượng hóa tiêu chí phân loại vi phạm, điều kiện áp dụng chính sách khoan hồng; thiết lập cơ chế kiểm soát, giám sát chặt chẽ, ngăn ngừa việc lợi dụng, bảo đảm nguyên tắc không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Về nguyên tắc thực hiện, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quán triệt đầy đủ yêu cầu xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời, phân định rõ trách nhiệm hình sự, hành chính, dân sự; trách nhiệm của pháp nhân và cá nhân; tách bạch việc xử lý trách nhiệm với việc tháo gỡ khó khăn, khắc phục hậu quả đối với dự án, công trình.

Chính sách khoan hồng chỉ áp dụng với trường hợp không tham nhũng, không vụ lợi, vì lợi ích chung, đã khắc phục hậu quả và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Với quy định người được miễn trách nhiệm hình sự bị xử phạt vi phạm hành chính theo khung cao nhất, đa số ý kiến đề nghị rà soát lại vì chưa phù hợp với nguyên tắc cá thể hóa trong xử lý vi phạm hành chính, có thể làm giảm tính nhân văn và khả thi của chính sách.

Về không truy cứu trách nhiệm hình sự, đa số ý kiến tán thành áp dụng với trường hợp không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và có hiệu quả kinh tế - xã hội, không còn khiếu nại, tố cáo, không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cân nhắc điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm” để tránh thu hẹp chính sách khoan hồng và bảo đảm áp dụng thống nhất đối với các vi phạm tương tự.

Về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cơ quan thẩm tra cho rằng đây là chính sách mới nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ đối tượng là người “gây thiệt hại” hay “gặp thiệt hại”; rà soát mối quan hệ với quy định của Bộ luật Hình sự về rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới; đồng thời, cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng, bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng.

Về tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù và xử lý kỷ luật, đa số ý kiến tán thành các cơ chế hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt và xóa án tích.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý cần xác định rõ loại hình phạt được áp dụng; lượng hóa tỷ lệ khắc phục hậu quả tối thiểu; quy định điều kiện đối với người tiếp tục khắc phục hậu quả trong quá trình thi hành án; rà soát thuật ngữ để thống nhất với Bộ luật Hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự.

Với miễn trách nhiệm hình sự, việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng nhưng cũng cần xem xét đồng thời tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân, khả năng tái phạm và các yếu tố khác, tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính có thể dùng tiền để được miễn trách nhiệm hình sự, làm giảm tính răn đe và ảnh hưởng nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.

Có ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế tha tù trước thời hạn có điều kiện.