Đột phá về nguồn nhân lực là con đường phát triển tất yếu

Thu hẹp khoảng cách chính sách - thực thi

Theo TS Nguyễn Thị Mai - giảng viên Khoa Luật, Học viện Ngân hàng, Báo cáo chính trị trình bày tại Đại hội XIV của Đảng đã nêu rõ về những đột phá chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với việc thực hiện mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trong đó, đột phá về thể chế và thực thi thể hiện ở việc hoàn thiện đồng bộ pháp luật; nâng cao chất lượng chính sách; tăng cường kỷ luật thực thi; bảo đảm mọi chủ trương đều có lộ trình, nguồn lực và cơ chế giám sát việc thực hiện; đẩy mạnh cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền, lấy chất lượng, hiệu quả phục vụ nhân dân và doanh nghiệp làm thước đo.

Hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật là điều kiện tiên quyết để thể chế vận hành thông suốt, hiệu quả. Đột phá thể chế đòi hỏi chuyển mạnh từ tư duy “ban hành nhiều” sang “ban hành đúng, đủ và khả thi”, bảo đảm tính thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Đồng thời, pháp luật cần được xây dựng theo hướng ổn định, minh bạch, tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Chất lượng chính sách quyết định trực tiếp hiệu quả của thể chế. Đột phá ở khâu này thể hiện ở việc đổi mới quy trình xây dựng chính sách theo hướng khoa học, tăng cường đánh giá tác động. Chính sách phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, giải quyết đúng “điểm nghẽn” của phát triển. Một trong những hạn chế lớn hiện nay là khoảng cách giữa chính sách và thực thi.

Đột phá thể chế không chỉ dừng ở ban hành văn bản mà phải đặt trọng tâm vào kỷ luật thực thi. Điều này bao gồm việc xác định rõ trách nhiệm cá nhân, nhất là người đứng đầu, gắn quyền hạn với trách nhiệm giải trình, tăng cường kiểm tra, thanh tra và xử lý nghiêm các hành vi né tránh, đùn đẩy, làm sai hoặc không làm. Khi kỷ luật thực thi được siết chặt, pháp luật mới thực sự đi vào cuộc sống và tạo hiệu lực quản lý Nhà nước.

Đột phá về thực thi đòi hỏi mỗi chủ trương, chính sách phải đi kèm lộ trình thực hiện rõ ràng, nguồn lực bảo đảm và cơ chế giám sát hiệu quả. Thực tiễn cho thấy không ít chủ trương đúng nhưng chậm triển khai hoặc kém hiệu quả do thiếu nguồn lực hoặc không có cơ chế theo dõi, đánh giá. Vì vậy, cần thiết lập hệ thống giám sát, đánh giá độc lập, đo lường kết quả đầu ra và tác động chính sách, kịp thời điều chỉnh khi có vướng mắc.

Theo TS Nguyễn Thị Mai, cải cách hành chính là khâu đột phá trực tiếp nâng cao hiệu quả thực thi thể chế. Trọng tâm là đơn giản hóa thủ tục hành chính, số hóa quy trình, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. Cùng đó, việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương phải đi đôi với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình rõ ràng.

TS Nguyễn Thị Mai cũng nhấn mạnh vai trò quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia của nguồn nhân lực chất lượng cao. Đối với Việt Nam, phát triển nguồn nhân lực không chỉ là nhiệm vụ kinh tế - xã hội, mà còn là đột phá chiến lược, gắn trực tiếp với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Nhân lực chất lượng cao không chỉ được hiểu là người có trình độ học vấn cao, mà còn bao gồm năng lực chuyên môn sâu; kỹ năng tư duy phản biện, sáng tạo; khả năng ứng dụng khoa học - công nghệ vào thực tiễn; đạo đức nghề nghiệp và tinh thần trách nhiệm xã hội; khả năng thích ứng nhanh với thay đổi công nghệ và thị trường lao động.

Trong bối cảnh mới, đột phá về nguồn nhân lực là con đường phát triển tất yếu. Việc xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao gắn với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ quyết định thành công của chiến lược phát triển đất nước, tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng với thế giới.

Chú trọng chính sách phát triển đội ngũ nhà giáo

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, giáo dục và đào tạo giữ vai trò then chốt. Trong đó, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục lại là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục, đào tạo.

Sau sáp nhập, TPHCM trở thành địa phương có quy mô giáo dục lớn nhất cả nước, với trên 100.000 cán bộ quản lý, giáo viên. Để duy trì và nâng cao chất lượng giáo dục của một trung tâm giáo dục, đào tạo chất lượng cao của cả nước, TPHCM tiếp tục chú trọng xây dựng các chính sách, cơ chế, chế độ đãi ngộ cho đội ngũ nhà giáo, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục hiện đại.

Ông Nguyễn Văn Hiếu - Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM, cho biết giai đoạn 2025 - 2030, nhằm đạt mục tiêu phát triển đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý đồng đều về cơ cấu, số lượng, chất lượng, ngành Giáo dục sẽ tăng cường xây dựng cơ chế thu hút để triển khai một cách đồng bộ các chế độ, chính sách cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý, người lao động công tác tại các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông.

Trong đó, chú trọng xây dựng chính sách đãi ngộ, hỗ trợ hoàn toàn kinh phí khi cử đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý tại các đơn vị sự nghiệp công lập ngành GD-ĐT tham gia chương trình đào tạo bằng tiếng Anh trình độ thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành (Quản lý giáo dục, Khoa học tự nhiên, Toán học…) ở nước ngoài.

Xây dựng cơ chế tài chính riêng cho công tác đào tạo bồi dưỡng đội ngũ công chức, viên chức ngành GD-ĐT. Xây dựng cơ chế đặc thù để có thể hợp đồng, chi trả cho đội ngũ giáo viên nước ngoài và người Việt Nam ở nước ngoài khi tham gia giảng dạy tại các cơ sở giáo dục phổ thông trên địa bàn TPHCM.

Ngành Giáo dục thành phố cũng sẽ tiếp tục hoàn chỉnh để trình HĐND thành phố nghị quyết về chính sách đối với viên chức là giáo viên cấp tiểu học các môn học Tiếng Anh, Tin học, Giáo dục thể chất, Âm nhạc, Mỹ thuật trên địa bàn trước yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay khi triển khai Chương trình GDPT 2018.

Tăng cường thu hút sinh viên tốt nghiệp đại học loại xuất sắc tại cơ sở giáo dục đại học ở trong nước hoặc nước ngoài tham gia tuyển dụng viên chức ngành GD-ĐT phù hợp với chính sách đãi ngộ tài năng trẻ; có chính sách để thu hút, giữ chân đội ngũ giáo viên được tuyển dụng từ nguồn sinh viên tốt nghiệp xuất sắc.

Chia sẻ kỳ vọng của đội ngũ nhà giáo, ông Nguyễn Văn Hoài - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Bát Đại Sơn (xã Cán Tỷ, tỉnh Tuyên Quang), cho biết mong muốn lớn nhất của các thầy, cô giáo là các nghị quyết của Đại hội XIV sớm được cụ thể hóa, trong đó có việc xếp lương giáo viên ở mức cao nhất trong hệ thống thang, bảng lương hành chính sự nghiệp. Bên cạnh đó, đội ngũ nhà giáo kỳ vọng mức phụ cấp ưu đãi nghề từ 70% đến 100% để có thể “sống được bằng lương”, yên tâm gắn bó và cống hiến lâu dài cho sự nghiệp trồng người.

“Giáo viên mong muốn một cơ chế tự chủ thực chất, giảm bớt các áp lực hành chính không cần thiết để tập trung vào chuyên môn. Họ kỳ vọng Đại hội XIV sẽ có những quyết sách mạnh mẽ về trường học hạnh phúc, nơi thầy và trò được sáng tạo trong một môi trường nhân văn và an toàn; Luật Nhà giáo sớm được thực thi hiệu quả, bảo vệ và tôn vinh xứng đáng vai trò của người thầy trong xã hội”, ông Nguyễn Văn Hoài gửi gắm.

Từ thực tiễn ở cơ sở giáo dục, ông Nguyễn Văn Hoàng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Kim Bôi (xã Kim Bôi, Phú Thọ), nhận định thời gian qua, Bộ GD&ĐT đã lựa chọn một bộ sách giáo khoa có chất lượng, phù hợp với điều kiện kinh tế và học sinh Việt Nam. Giáo viên quen dần với việc dạy học phát triển năng lực tư duy cho học sinh thay vì chỉ truyền thụ kiến thức.

Ông Nguyễn Văn Hoàng cũng nhắc đến việc tập trung đầu tư vào công nghệ, coi công nghệ, nguồn chất xám là tài nguyên và trở thành huyết mạch. Tuy nhiên, khoảng cách số hóa giữa vùng đô thị và vùng sâu, xa còn khá lớn. Nhà nước cần tập trung nguồn lực để tiếp tục đầu tư các phòng học STEM cho các trường học vùng sâu, xa, khó khăn để thu hẹp khoảng cách vùng miền.

Trao đổi về những kỳ vọng trong nhiệm kỳ Đại hội XIV của Đảng, ông Nguyễn Văn Hoàng mong muốn lương nhà giáo được xếp cao nhất trong hệ thống thang bảng lương hành chính sự nghiệp, giúp giáo viên sống được bằng nghề dạy học và toàn tâm toàn ý với học trò của mình. Cùng với đó, giảm bớt các cuộc thi mang tính hình thức, chất lượng chưa cao, tập trung vào sự sáng tạo và tự chủ của giáo viên trong lớp học.

Theo ông Nguyễn Văn Hoàng, giáo dục là “Hệ sinh thái tri thức mở”. Thay vì đóng khung trong bốn bức tường, giáo dục nhiệm kỳ tới được kỳ vọng sẽ cá nhân hóa học tập: Ứng dụng AI để hỗ trợ từng học sinh theo năng lực riêng. Học sinh có kỹ năng tự học có quyền học vượt lớp, vượt cấp theo khả năng riêng của mình, không bị bó hẹp bởi quy định cũ.

Cần xây dựng xã hội học tập mà ở đó, các cơ sở giáo dục không chỉ dạy học sinh, mà còn là trung tâm tri thức cho cộng đồng. Xóa bỏ triệt để bệnh thành tích một cách thực chất, hiệu quả cũng là mong mỏi sâu sắc của các giáo viên. Các tiêu chí đánh giá giáo viên sẽ thực chất hơn, dựa trên sự tiến bộ của từng học sinh trong lớp và niềm hạnh phúc của các em khi đến trường thay vì chỉ dựa vào tỷ lệ khá, giỏi…

“Trong nền kinh tế tri thức, nhân lực chất lượng cao chính là chủ thể sáng tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và mô hình phát triển mới. Khoa học - công nghệ là lĩnh vực đòi hỏi đội ngũ nhân lực trình độ cao để nghiên cứu, phát triển, chuyển giao. Đổi mới sáng tạo chỉ có thể diễn ra mạnh mẽ khi có môi trường nuôi dưỡng con người sáng tạo, dám nghĩ, dám làm”, TS Nguyễn Thị Mai nhận định.