Du học sinh Mỹ 'xóa sổ' mạng xã hội

Khi chính quyền Mỹ mở rộng việc thẩm định mạng xã hội trong quy trình cấp thị thực, nhiều sinh viên quốc tế buộc phải xóa bỏ hoàn toàn dấu vết kỹ thuật số của mình với hy vọng có thể vượt qua “cánh cửa chật hẹp” để đặt chân tới xứ sở cờ hoa.

Vào tháng 5 vừa qua, Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio đã ban hành chỉ thị tạm dừng các cuộc hẹn cấp thị thực mới trên toàn cầu, với lý do cần “xem xét lại quy trình” và mở rộng việc rà soát hồ sơ mạng xã hội của người nộp đơn.

Đây là một phần trong chiến dịch siết chặt nhập cư nói chung của chính quyền Trump, nhắm đến cả sinh viên quốc tế và các trường đại học danh tiếng như Harvard hay các chương trình trao đổi học thuật.

Nếu trước kia Internet từng trao cho người trẻ cơ hội được lên tiếng về các vấn đề bất công, giờ đây, các nền tảng trở nên đáng lo ngại và không còn an toàn. Blackman, một sinh viên 20 tuổi người Barbados, đã xóa tài khoản X và Facebook sau khi được thông báo rằng hồ sơ thị thực của anh đang bị “giữ lại hành chính”.

Dù đã được nhận vào chương trình thạc sĩ dược tại Đại học Massachusetts, anh vẫn chưa nhận được phản hồi sau nhiều tuần chờ đợi. Điều khiến Barbados lo lắng hơn cả là những bài đăng trên blog cá nhân của anh về phong trào Black Lives Matter vẫn còn tồn tại trên mạng.

Tương tự, Owolabi, sinh viên 23 tuổi đến từ Nigeria, là một trong số hàng ngàn sinh viên đang đối mặt nỗi sợ “bị sàng lọc”. Sau khi được nhận vào chương trình thạc sĩ an ninh mạng tại Đại học New Haven (Connecticut), anh đã nhanh chóng xóa sạch tài khoản X (Twitter cũ), gỡ bỏ mọi dòng tweet và bình luận từng thể hiện quan điểm chính trị, đặc biệt liên quan đến Mỹ.

Owolabi chia sẻ: “Tôi không biết nên đăng gì để không khiến bản thân gặp rắc rối. Cảm giác như có người đang theo dõi mình từng giờ”.

Từ năm 2019, việc yêu cầu người xin thị thực cung cấp thông tin tài khoản mạng xã hội đã trở thành tiêu chuẩn. Tuy nhiên, thông báo mới cho thấy quy mô và chiều sâu giám sát đang được nâng lên một cấp độ mới, gây ra lo ngại về quyền riêng tư và khả năng bị theo dõi kỹ thuật số. Theo các chuyên gia, động thái này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân người nộp đơn, mà còn đặt ra tiền lệ nguy hiểm cho tự do ngôn luận và quyền kỹ thuật số trên toàn cầu.

Bà Khadijah El-Usman, luật sư thuộc tổ chức Paradigm Initiative, cảnh báo: “Chính sách mới của Mỹ làm mờ ranh giới giữa các mối lo ngại an ninh chính đáng và giám sát không hợp lý. Bất kỳ nội dung nào, dù chỉ là một câu nói đùa chính trị hay một dòng trạng thái bày tỏ quan điểm cá nhân, đều có thể bị hiểu lầm và dẫn đến việc từ chối thị thực”.

Hệ quả là một làn sóng tự kiểm duyệt đang diễn ra mạnh mẽ. Những người trẻ, từng sử dụng mạng xã hội như một công cụ để nói lên tiếng nói phản biện xã hội, giờ đây đang xóa bài, đóng tài khoản hoặc thay đổi cách họ tương tác với công chúng. Không chỉ ảnh hưởng tới quyền cá nhân, điều này còn đe dọa làm suy giảm sự đa dạng tiếng nói toàn cầu.

Bà Mojirayo Ogunlana, Giám đốc Sáng kiến DiGiCiVic tại Nigeria, bày tỏ quan điểm: “Nếu xu hướng này lan rộng, tất cả người dùng mạng xã hội đều có nguy cơ bị gán nhãn sai. Khi ai đó bức xúc về tình hình chính trị và đăng lên mạng, chúng ta khó có thể xác định liệu điều đó có khiến họ trở thành mối đe dọa hoặc là lý do chính đáng để từ chối thị thực”.

Các nhà hoạt động nhân quyền cho rằng chính sách thẩm định mạng xã hội, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, có thể trở thành công cụ ngăn chặn quyền tự do bày tỏ và củng cố quyền lực của các chính phủ thông qua nỗi sợ vô hình.

Khi an ninh trở thành lý do bao trùm cho mọi biện pháp giám sát, ranh giới giữa bảo vệ quốc gia và xâm phạm quyền cá nhân ngày càng trở nên mờ nhạt. Và với sinh viên quốc tế, cái giá phải trả đôi khi không chỉ là một tài khoản mạng xã hội, mà là tiếng nói, là danh tính, là cơ hội sống khác biệt. Với các chính sách thị thực nghiêm ngặt, giấc mơ Mỹ đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết với du học sinh.