'Giằng co' giữa tiếng Anh và thi hai môn vào lớp 10

Từ năm 2025, kỳ thi vào lớp 10 diễn ra với hai môn Văn, Toán bắt buộc cùng môn thứ ba, được chọn từ các môn tính điểm, như Ngoại ngữ 1, Giáo dục công dân, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý.... Sau hai năm, Bộ Giáo dục và Đào tạo gần đây lấy ý kiến Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng về phương án chỉ dùng Văn, Toán nếu thi tuyển. Bộ cho hay năm học qua, quy mô tuyển sinh THPT được mở rộng trong toàn quốc, chuyển dịch từ tư duy "sàng lọc" sang "mở rộng cơ hội học tập". Điều này phần nào giúp giảm áp lực thi cử và cạnh tranh không cần thiết.

Trong số độc giả tham gia khảo sát trên VnExpress với 4 phương án, tổng tỷ lệ chọn thi lớp 10 với ba môn Văn, Toán, Tiếng Anh hoặc chỉ hai môn chiếm 96-98%.

Nhóm ủng hộ cố định môn thứ ba là Tiếng Anh có ba lý do chính, theo cô Nguyễn Thị Vân Hồng, hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Chương Dương, Hà Nội.

Đầu tiên là nhiều gia đình đã đầu tư cho con học Tiếng Anh từ sớm, đặc biệt ở đô thị lớn. Điều này cũng thể hiện qua số trung tâm tiếng Anh mọc lên ngày càng nhiều. Ở TP HCM, 2.380 trung tâm được cấp phép tính tới cuối năm 2024, tăng hơn 6 lần so với năm 2010. Tại Hà Nội, con số cũng tăng gấp đôi, lên 955 trung tâm sau khoảng 6 năm, tính từ tháng 8/2018.

"Đằng nào cũng cho con học, nên nhiều gia đình muốn 'một công đôi việc'", cô Hồng nói.

Ngoài ra, cô Hồng thấy hai năm qua, gần như tất cả địa phương chọn Tiếng Anh là môn thứ ba thi lớp 10. Vì Bộ cho phép môn này được lặp lại tối đa ba năm liên tiếp, nhiều học sinh, phụ huynh dự đoán năm 2027 tiếp tục thi Tiếng Anh nên đã tập trung ôn luyện. Việc thay đổi phương án có thể ảnh hưởng kế hoạch và định hướng của các gia đình.

Cuối cùng, Tiếng Anh có thể trở thành "phao cứu sinh" với những em không có thế mạnh Văn hoặc Toán, theo thầy Kiên Thành, giáo viên ở TP HCM.

"Một học sinh yếu Văn vẫn có thể 'gỡ điểm' nếu giỏi Tiếng Anh. Nhưng khi chỉ còn Văn và Toán, hai môn này sẽ phải gánh toàn bộ kết quả, áp lực khá lớn", thầy nhận định.

Đồng tình các lý do trên, chị Thúy Liễu ở phường Kim Liên, Hà Nội, kể đã cho con học thêm tiếng Anh từ lớp 7 vì thấy đây là kỹ năng cần thiết trong cuộc sống. Chưa kể, khi học lên THPT, con vẫn cần tiếng Anh để thi các chứng chỉ quốc tế, dùng xét tuyển đại học.

"Thi ba môn giúp môn này đỡ môn kia, nếu con không may làm bài Toán hoặc Văn không tốt", chị Liễu nói.

Trâm Anh, học sinh lớp 9 ở TP HCM, còn cho rằng không thi Tiếng Anh phần nào khiến em giảm động lực học, trong khi đây là ngôn ngữ quốc tế, dùng rộng rãi trong học tập, công việc, du lịch.

Ngoài ra, nữ sinh thấy kỳ thi lớp 10 năm tới rất áp lực bởi là lứa học sinh "rồng vàng" sinh năm 2012. Chỉ còn thi hai môn, lượng kiến thức tập trung sẽ nặng hơn thay vì phân bổ ở ba môn như trước.

"Cần giữ nguyên ba môn thi Toán, Văn, Anh", Trâm Anh bày tỏ.

Ở chiều ngược lại, độc giả ủng hộ phương án thi hai môn cũng có nhiều lý do, trong đó có ưu điểm về mặt giảm tải.

Thầy Đức, hiệu trưởng một trường THCS tại TP HCM, cho rằng thi lớp 10 chỉ với Văn, Toán giúp giảm áp lực ôn luyện, học thêm. Hai môn này đại diện cho nhóm khoa học xã hội và khoa học tự nhiên, nên "đủ đánh giá năng lực học sinh vào THPT".

Dù con chuẩn bị vào lớp 9 và học tốt tiếng Anh, nhưng chị Mỹ Quyên ở TP HCM, vẫn ủng hộ chỉ thi hai môn.

"Là giáo viên chủ nhiệm lớp 9 nhiều năm liền, tôi thấy cứ đến mùa thi, các con chạy đua học thêm đến phờ phạc người, thiếu ngủ trầm trọng", chị lý giải, cho hay khi thăm dò trong lớp, đa số học sinh chọn thi hai môn.

Chị Mai ở Hà Nội thì ủng hộ thi chỉ Toán, Văn vì con "không có năng khiếu học ngoại ngữ". Chị kể mùa hè vừa qua đã tìm đủ cách, từ học trung tâm tới thuê gia sư về nhà, nhưng kết quả không như mong muốn. Nếu thi môn tiếng Anh, con chị sẽ ít cơ hội hơn, gia đình cũng thêm tốn kém.

Cô Hồng cũng nhận ra khoảng cách về năng lực ở môn Tiếng Anh, đặc biệt giữa học sinh nông thôn và thành thị. Cô dẫn chứng 15-20 trường THPT có điểm thi tốt nghiệp cao nhất Hà Nội môn Tiếng Anh hai năm qua đều là trường công top đầu ở nội thành hoặc các trường tư, quốc tế. Ở ngôi trường vùng ven mà mình đang giảng dạy, cô thấy học sinh thường có điểm Tiếng Anh thấp hơn bạn bè ở trung tâm.

"Như vậy thì việc cạnh tranh một suất học trường công top đầu gần như là rất khó với học sinh ngoại thành, nông thôn", cô Hồng nói.

Tuy nhiên, thầy Nguyễn Cao Cường, hiệu trưởng trường THCS Thái Thịnh, Hà Nội, e ngại thi hai môn có thể khiến học sinh bỏ bê các môn khác, dẫn tới học lệch, ảnh hưởng mục tiêu phát triển toàn diện của chương trình phổ thông.

Nhiều nhà giáo cho rằng phương án thi Văn, Toán cùng môn thứ ba như hiện nay vẫn đáp ứng được các mục tiêu chung của ngành giáo dục và từng địa phương.

"Điều tôi thấy ý nghĩa nhất ở phương án này là giúp học sinh không học lệch", cô Hồng nói. "Môn thứ ba cũng là cơ hội để những em có khả năng vượt trội ở môn khác gỡ điểm, thay vì chỉ đóng khung Văn, Toán, Tiếng Anh".

Thầy Cường cũng muốn duy trì phương án này, đề xuất để địa phương tự quyết môn thứ ba dựa trên mục tiêu, định hướng riêng.

"Đó có thể là môn mà học sinh của họ có thế mạnh hoặc đang yếu, từ đó thúc đẩy phong trào học", thầy Cường nói, nhìn nhận nên bỏ quy định ràng buộc không được chọn một môn thi thứ ba quá ba năm liên tiếp.

Dù ủng hộ phương án nào, các nhà giáo, phụ huynh, học sinh đều chung quan điểm nên công bố môn thi sớm, vào cuối học kỳ I thay vì cuối tháng 3 như hiện nay.

"Nếu phương án thay đổi, học sinh sẽ hoang mang. Công bố sớm để học sinh, phụ huynh và nhà trường chủ động chuẩn bị", thầy Đức nói.

Song song, nhà chức trách cần tính toán xây thêm trường. Thầy Kiên Thành thấy nếu chỉ giảm môn thi mà không tăng cơ hội học trường công thì chưa giải quyết được áp lực thi lớp 10 một cách căn cơ.