Đề xuất bỏ môn thi thứ 3 vào lớp 10: Cởi bỏ áp lực hay nỗi lo học lệch?

Theo phương án Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến một số địa phương, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 6 và lớp 10 công lập sẽ giảm từ 3 môn xuống còn 2 môn, gồm toán, ngữ văn ở bậc THPT và toán, tiếng Việt ở THCS.

Nếu được giữ nguyên và ban hành, đây sẽ là thay đổi đáng chú ý so với quy định hiện hành. Theo Thông tư 30/2024/TT-BGDĐT đang áp dụng cho kỳ tuyển sinh năm học 2026-2027, thí sinh thi toán, ngữ văn và một môn thi/bài thi thứ ba do địa phương lựa chọn. Như vậy, điểm thay đổi cốt lõi là bỏ môn thi thứ ba.

Tuy nhiên, đây mới là phương án đang được lấy ý kiến chuyên môn tại một số địa phương, chưa phải quy định chính thức. Phương án cuối cùng có thể tiếp tục được điều chỉnh sau quá trình góp ý.

Đánh giá về đề xuất này, ThS Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân, TPHCM, chia sẻ: Việc đề xuất tổ chức kỳ thi tuyển sinh đầu cấp THPT và THCS với 2 môn toán và ngữ văn/tiếng Việt là một hướng cần được nhìn nhận trên tinh thần đổi mới.

Trước hết, việc giảm số môn thi sẽ giảm áp lực trực tiếp cho học sinh. Các em có thêm thời gian học tập, nghỉ ngơi, phát triển thể chất, kỹ năng và đời sống tinh thần. Phụ huynh cũng giảm đáng kể áp lực về thời gian, chi phí học thêm và các khoản chuẩn bị cho một kỳ thi nhiều môn.

“Đây là một thay đổi đáng hoan nghênh nếu mục tiêu cuối cùng là xây dựng một nền giáo dục nhẹ nhàng hơn nhưng hiệu quả hơn”, ông Phú bày tỏ.

Riêng với tuyển sinh vào THCS, ThS Huỳnh Thanh Phú cho rằng cần đặc biệt thận trọng với việc tổ chức thi tuyển. Học sinh ở lứa tuổi này còn nhỏ, việc đặt các em vào một cuộc cạnh tranh thi cử sớm có thể tạo ra áp lực không cần thiết. Giáo dục ở bậc học này nên ưu tiên phát triển toàn diện, phát hiện năng lực và nuôi dưỡng hứng thú học tập hơn là tạo tâm thế chạy đua thành tích.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Lực, nguyên giáo viên tại Khánh Hòa, chỉ rõ 3 nguyên nhân khiến kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập hiện nay rất căng thẳng, thậm chí nhiều người ví áp lực hơn cả thi đại học.

Thứ nhất, cơ sở vật chất và trường lớp chưa đáp ứng nhu cầu, dẫn đến khó mở rộng chỉ tiêu tuyển sinh.

Thứ hai, tình trạng thiếu giáo viên cục bộ, đặc biệt ở một số môn học và tại vùng sâu, vùng xa, khiến các địa phương khó tăng quy mô tuyển sinh khi nhu cầu học tập tăng.

Thứ ba, việc phân luồng học sinh sau THCS chưa đạt kỳ vọng. Tâm lý chuộng bằng cấp, trong khi chất lượng đào tạo và cơ hội việc làm sau các trường trung cấp, cao đẳng nghề chưa tạo được niềm tin, khiến nhiều học sinh vẫn muốn vào THPT công lập.

Ông Lực cho rằng phương án hai môn hiện nhận được sự đồng tình bởi giúp giảm một phần áp lực thi cử, đồng thời phù hợp với tinh thần đổi mới kiểm tra, đánh giá và cắt giảm những kỳ thi không cần thiết.

Thứ nhất, cơ sở vật chất và trường lớp chưa đáp ứng nhu cầu, dẫn đến khó mở rộng chỉ tiêu tuyển sinh.

Dù đồng tình với việc giảm áp lực, các chuyên gia khẳng định giảm môn thi không đồng nghĩa với hạ thấp yêu cầu giáo dục.

Ông Huỳnh Thanh Phú nhấn mạnh điều quan trọng là chúng ta sẽ tổ chức dạy và học như thế nào.

“Giảm môn thi tuyệt đối không có nghĩa là giảm vai trò của các môn học còn lại. Đây mới là vấn đề tôi đặc biệt quan tâm. Nếu chỉ vì không thi mà một số môn được dạy và học theo kiểu “cho đủ chương trình”, thì chúng ta đang tạo ra một tiền lệ không tốt: môn thi được đầu tư, môn không thi bị xem nhẹ. Khi đó, mục tiêu giáo dục toàn diện sẽ bị lệch khỏi quỹ đạo”, ông Phú phân tích.

Từ đó, ông đề xuất nếu chỉ thi toán và ngữ văn, càng phải tăng cường kiểm tra, đánh giá và giám sát chất lượng dạy học ở tất cả các môn. Các thầy cô, nhà trường cần đánh giá thực chất, không chạy theo hình thức; quản lý bằng chất lượng đầu ra chứ không chỉ bằng hồ sơ, sổ sách.

Ông cho rằng, một kỳ thi ít môn chỉ thực sự là tiến bộ khi áp lực của học sinh giảm xuống nhưng chuẩn chất lượng giáo dục không được giảm xuống.

Giảm thi để học sinh nhẹ gánh hơn; không phải để nhà trường dạy ít hơn. Giảm áp lực để giáo dục tốt hơn; không phải để hạ thấp yêu cầu. Đó mới là cách nhìn bản lĩnh, tỉnh táo và có trách nhiệm với tương lai của giáo dục.

Bạn đọc tranh luận: Nên bỏ hẳn hay vẫn giữ môn thi thứ ba?

Đề xuất bỏ môn thi thứ ba cũng nhận được nhiều ý kiến trái chiều từ bạn đọc Dân trí. Một số người đồng tình vì cho rằng giảm một môn thi sẽ giúp học sinh bớt áp lực, trong khi những ý kiến khác lo ngại việc chỉ thi toán và ngữ văn có thể khiến học sinh học lệch.

Bạn đọc Minh Anh cho rằng nếu định hướng tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai thì kỳ thi nên cân nhắc toán - văn - Anh, thay vì bỏ môn thứ ba hoàn toàn.

Trong khi đó, bạn đọc Dung Do đề xuất phương án trung hòa: ngoài toán và ngữ văn, học sinh có thể tự chọn môn thi thứ ba theo năng lực, sở trường, chẳng hạn tiếng Anh hoặc các môn khoa học tự nhiên.

Một số bạn đọc thậm chí cho rằng có thể bỏ kỳ thi vào lớp 10 công lập, thay bằng xét tuyển theo khu vực cư trú, bảo đảm đủ chỗ học THPT; kỳ thi chỉ nên dành cho những trường có tính cạnh tranh cao như trường chuyên.

Ở chiều ngược lại, cũng có ý kiến đề nghị không nên quyết định dựa trên cảm tính, mà cần cân nhắc đầy đủ lợi ích, hạn chế và định hướng phát triển giáo dục, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng cường vai trò của ngoại ngữ.

Như vậy, tranh luận không chỉ nằm ở việc “bỏ hay giữ” môn thi thứ ba, mà lớn hơn là làm thế nào để giảm áp lực thi cử nhưng vẫn bảo đảm học sinh học toàn diện, đồng thời đáp ứng yêu cầu mới về ngoại ngữ và định hướng nghề nghiệp.