Gỡ “điểm nghẽn” để giáo dục Thủ đô bứt phá

Tuy nhiên, để giữ vững vị thế dẫn đầu và hiện thực hóa mục tiêu phát triển giáo dục hiện đại, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, ngành Giáo dục Thủ đô cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn, triển khai đồng bộ các giải pháp từ thực tiễn.

Mở ra cơ hội lớn

Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới” không chỉ đặt ra yêu cầu phát triển giáo dục và đào tạo hiện đại, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, mà còn mở ra cơ hội lớn để giáo dục Hà Nội bứt phá mạnh mẽ. Thực tế cho thấy, Hà Nội hội tụ nhiều lợi thế để hiện thực hóa mục tiêu này. Nhiều năm qua, Thành phố luôn nhất quán xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, dành sự quan tâm, đầu tư tương xứng cả về cơ chế, nguồn lực và con người. Hà Nội cũng duy trì mức chi khoảng 20% ngân sách cho giáo dục. Từ năm học 2025 - 2026, các chính sách như miễn học phí, hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học được triển khai, góp phần giảm gánh nặng cho gia đình và bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, những năm qua, mạng lưới trường lớp liên tục được đầu tư, mở rộng; chất lượng giáo dục toàn diện và mũi nhọn giữ vững vị trí dẫn đầu cả nước; công tác bồi dưỡng nhân tài, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao được đẩy mạnh. Đặc biệt, năm 2025, tỉ lệ học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông đạt mức cao nhất trong 20 năm qua, phản ánh rõ nét sự ổn định và nâng cao chất lượng giáo dục đại trà.

Quy mô giáo dục Thủ đô tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Hà Nội hiện có hơn 2.900 trường mầm non, phổ thông với hơn 2,3 triệu học sinh; hơn 300 cơ sở giáo dục nghề nghiệp và đội ngũ gần 140.000 cán bộ, giáo viên. Tỉ lệ trường công lập đạt chuẩn quốc gia là hơn 80%, cho thấy chất lượng đầu tư ngày càng được nâng lên.

Ở chiều sâu, giáo dục mũi nhọn tiếp tục khẳng định vị thế. Học sinh Hà Nội dẫn đầu cả nước về số lượng giải tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia; đạt nhiều thành tích tại các cuộc thi khoa học kỹ thuật và Olympic quốc tế.

Không chỉ dừng ở thành tích, giáo dục Hà Nội còn cho thấy nhiều chuyển biến tích cực trong cách tổ chức và phát triển. Các phong trào như “Trường học hạnh phúc”, “Nhà trường cùng chung tay phát triển - Thầy cô cùng sẻ chia trách nhiệm” được triển khai sâu rộng, góp phần xây dựng môi trường giáo dục nhân văn, lấy người học làm trung tâm.

Chuyển đổi số là một điểm sáng nổi bật, đồng thời là lợi thế rõ rệt của giáo dục Thủ đô. 100% cơ sở giáo dục đã ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giảng dạy; học bạ điện tử được triển khai với tỉ lệ cao nhất cả nước; quy trình tuyển sinh đầu cấp được số hóa hoàn toàn. Hà Nội cũng là địa phương tiên phong xây dựng, vận hành Trung tâm điều hành giáo dục thông minh và các nền tảng học tập trực tuyến, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức.

Cùng với đó, công tác thi và tuyển sinh ở Thủ đô được tổ chức ngày càng bài bản, minh bạch, giảm đáng kể áp lực xã hội. Hình ảnh xếp hàng nộp hồ sơ hay bốc thăm vào trường công lập không còn, cho thấy bước tiến rõ rệt trong quản trị giáo dục.

Đáng chú ý, việc Hà Nội gia nhập Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu vào cuối năm 2025 là dấu mốc quan trọng. Không chỉ là sự ghi nhận của quốc tế, đây còn là cơ hội để Thủ đô kết nối, trao đổi tri thức với các thành phố trên thế giới, nâng cao chất lượng và tính công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Hà Nội còn có lợi thế khi tập trung hơn 70% số trường đại học, học viện, viện nghiên cứu của cả nước; sở hữu phần lớn phòng thí nghiệm và đội ngũ nhà khoa học đầu ngành. Hệ sinh thái tri thức phong phú này tạo nền tảng vững chắc để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao như yêu cầu mà Nghị quyết số 02-NQ/TW đặt ra.

Song song với giáo dục chính quy, hệ thống trung tâm học tập cộng đồng, nhà văn hóa, thư viện... của Hà Nội ngày càng được mở rộng, góp phần thúc đẩy học tập suốt đời. Nhờ đó, mọi người dân ở mọi lứa tuổi đều có cơ hội tiếp cận tri thức phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.

Những nền tảng đó chính là bệ phóng để giáo dục Thủ đô bước vào giai đoạn phát triển mới, đóng góp mạnh mẽ hơn vào mục tiêu xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Động lực để đổi mới mạnh mẽ

Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc đánh giá, Hà Nội có nhiều lợi thế khi là nơi khởi nguồn của nhiều chủ trương, sáng kiến đổi mới giáo dục, sở hữu đội ngũ giáo viên đông đảo, chất lượng cao và hệ thống các cơ sở giáo dục, đào tạo, nghiên cứu hàng đầu cả nước. Tuy nhiên, đi cùng với đó là yêu cầu phải gương mẫu đi đầu trong thực hiện các nghị quyết của Trung ương về phát triển giáo dục và đào tạo.

Theo Bí thư Thành ủy Nguyễn Duy Ngọc, ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cần khẩn trương rà soát, hoàn thiện quy hoạch mạng lưới trường học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, bảo đảm “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên”; đồng thời nâng cao năng lực quản lý, phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, kiên quyết chấn chỉnh tiêu cực, bệnh thành tích, giữ vững kỷ cương trong nhà trường...

Để triển khai hiệu quả Nghị quyết số 02-NQ/TW, trong đó đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, ngành Giáo dục Thủ đô xác định xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo là giải pháp then chốt. Đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội nhấn mạnh, trong bối cảnh mới, đội ngũ giáo viên không chỉ cần vững chuyên môn, thành thạo phương pháp mà còn phải giữ được nhiệt huyết, tinh thần đổi mới và trách nhiệm nghề nghiệp.

Mục tiêu ngành Giáo dục Thủ đô đặt ra không dừng ở việc xây dựng đội ngũ “đạt chuẩn”, mà hướng tới hình thành những nhà giáo mẫu mực, có năng lực dẫn dắt, lan tỏa giá trị tích cực và trở thành hình mẫu cho đội ngũ giáo viên cả nước. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Thành phố tiếp tục triển khai các chính sách bồi dưỡng, nâng cao trình độ; khuyến khích tự học, tự đổi mới trong mỗi nhà giáo; đồng thời đẩy mạnh các hoạt động kết nối, chia sẻ kinh nghiệm giữa các nhà trường, qua đó tạo môi trường phát triển nghề nghiệp bền vững, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của Thủ đô.

Từ thực tiễn giảng dạy, cô giáo Nguyễn Thị Hạnh, giáo viên Trường Trung học phổ thông Thượng Cát (phường Thượng Cát) cho rằng, giáo viên cần chủ động đổi mới phương pháp, tăng cường ứng dụng công nghệ, tổ chức các hoạt động học tập theo hướng mở và gắn với trải nghiệm. Khi bài học trở nên sinh động, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn hình thành năng lực tự học, kỹ năng thích ứng - những yếu tố quan trọng của nguồn nhân lực trong tương lai.

Theo bà Nguyễn Khánh Chi, phụ huynh học sinh Trường Trung học cơ sở Lý Thường Kiệt (phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám), với quy mô học sinh lớn và tăng nhanh, việc bảo đảm chỗ học phải đi đôi với nâng cao chất lượng đào tạo. “Tôi mong Thành phố tiếp tục mở rộng mạng lưới trường lớp, tăng cơ hội vào trường công lập để giảm áp lực cho học sinh, nhất là kỳ thi vào lớp 10; đồng thời phát triển hệ thống trường ngoài công lập theo hướng đa dạng, chất lượng. Khi người học có nhiều lựa chọn phù hợp, đó cũng là nền tảng để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô” - bà Chi chia sẻ.

Trong khi đó, em Nguyễn Mai Chi, học sinh Trường Trung học phổ thông Trần Hưng Đạo - Thanh Xuân (phường Thanh Liệt) bày tỏ mong muốn được tham gia nhiều hơn các hoạt động trải nghiệm, rèn luyện kỹ năng và định hướng nghề nghiệp. Theo em, bên cạnh kiến thức, học sinh cần được trang bị kỹ năng số, kỹ năng làm việc nhóm, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng để tự tin, sẵn sàng cho tương lai.

Có thể thấy, thách thức đặt ra cho giáo dục Hà Nội là không nhỏ, nhưng cũng chính là động lực để toàn ngành đổi mới mạnh mẽ hơn. Với nền tảng đã được khẳng định và quyết tâm gương mẫu đi đầu trong thực hiện các nghị quyết của Trung ương, giáo dục Thủ đô có cơ sở để tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu, đồng thời tạo ra những bước phát triển mới, đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của đất nước.