Gọi nhầm cô là bác, nữ sinh ngoại quốc nhận bài học về cách dùng tiếng Việt

Sáu thanh điệu và bài toán xưng hô khiến sinh viên quốc tế bối rối

Daniela (23 tuổi, quốc tịch Cuba) là sinh viên năm hai chuyên ngành Việt Nam học thuộc khoa Việt Nam học và tiếng Việt, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Chia sẻ về quyết định gắn bó với tiếng Việt, nữ sinh cho biết mọi thứ bắt nguồn từ niềm yêu thích dành cho bề dày lịch sử và sự độc đáo của văn hóa bản địa Việt Nam.

Hành trình học tiếng Việt của Daniela không dễ dàng. Cô sinh viên Cuba cho biết trở ngại lớn nhất trong việc chinh phục tiếng Việt của mình là hệ thống thanh điệu. Tiếng Tây Ban Nha mà người Cuba dùng không có thanh điệu, trong khi đó tiếng Việt lại sử dụng tới sáu thanh khác nhau, khiến việc phát âm trở thành một thử thách thực sự với Daniela.

“Nếu phát âm không tốt, người nghe sẽ không hiểu mình đang nói gì vì thanh điệu quyết định nghĩa của từ”, cô nói.

Không ít lần, việc phát âm sai thanh điệu sự khác biệt ấy khiến Daniela rơi vào những tình huống dở khóc dở cười. Cô cứ phải lặp lại một câu nhiều lần vì người đối diện không hiểu cô nói gì, dù bản thân tin rằng mình đã dùng đúng từ. Chỉ khi được người Việt sửa lại thanh điệu, Daniela mới nhận ra nghĩa của từ đã hoàn toàn thay đổi.

Bên cạnh thanh điệu, hệ thống xưng hô phong phú của tiếng Việt cũng là một “bài toán khó” đối với cô. Việc lựa chọn ngôi xưng hô giữa anh, chị, cô, chú hay bác tùy theo độ tuổi và hoàn cảnh khiến nữ sinh viên nhiều lần bối rối.

Một lần đi chợ Nghĩa Tân (Hà Nội), khi vô tình gọi một người phụ nữ là “bác”, Daniela đã bị “chỉnh” ngay lập tức, rằng chỉ nên gọi là “cô” thôi vì cô ấy không nghĩ mình già như vậy. “Lúc đó tôi rất ngượng vì không hề có ý bất lịch sự hay phán xét”, Daniela cười kể.

Với nhiều sinh viên quốc tế, thử thách trong hành trình học và hiểu tiếng Việt còn nằm ở việc đưa những kiến thức được học vào vận dụng trong đời sống thực tế. Nora, quốc tịch Đức, đang học tiếng Việt tại Khoa Ngôn ngữ - Văn hóa Việt Nam và Đông Nam Á, Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, chia sẻ những trải nghiệm tương tự.

Trước đó, Nora từng theo học ngành Đông Nam Á học và đã có một khoảng thời gian học tiếng Việt tại Đức. Từ kinh nghiệm học tập và sinh sống ở hai quốc gia khác nhau, cô nhận thấy nhiều điểm khác biệt giữa tiếng Việt trên lớp và tiếng Việt trong đời sống hằng ngày.

Nora chia sẻ, trên lớp người học có thời gian để nghe giảng, ghi nhớ từ vựng, luyện cấu trúc câu và sửa lỗi thông qua các bài tập tình huống. Tuy nhiên, khi trực tiếp trò chuyện với người bản địa, mọi thứ diễn ra nhanh và phức tạp hơn với nhiều cách diễn đạt đời thường. Thử thách với Nora là việc rút gọn câu cho phù hợp với ngôn ngữ giao tiếp thực tế hay thêm các trợ từ cuối câu như “ạ”, “nhé”, “nhỉ”.

“Có lúc mình hiểu từng từ riêng lẻ, nhưng khi mọi người nói nhanh trong một câu dài, mình cần thêm thời gian để hiểu hết ý và nghĩ xem nên trả lời thế nào”, Nora chia sẻ.

Nora nhận định, điều đặc biệt của tiếng Việt nằm ở chỗ ngôn ngữ này không chỉ dùng để truyền đạt thông tin mà còn phản ánh rất rõ cách người Việt nhìn nhận các mối quan hệ xã hội. Cách xưng hô, lời chào, câu mời, lời cảm ơn hay từ chối đều mang theo những sắc thái văn hóa rất riêng. Mỗi chi tiết nhỏ trong cách bày tỏ đều thể hiện mức độ tôn trọng và sự gần gũi giữa người với người.

Hiện tại, sau hơn 1 năm sinh sống tại Việt Nam, trong các cuộc trò chuyện thực tế, việc dùng các trợ từ cuối câu vẫn là phần khiến Nora chưa thực sự tự tin. Song chính điều này giúp cô nhận ra rằng học tiếng Việt không chỉ là học từ vựng hay ngữ pháp mà còn học cách ứng xử và thấu hiểu những sắc thái văn hóa tinh tế trong giao tiếp của người Việt.

Khi chợ dân sinh thành nơi thực hành tiếng Việt

Để học tiếng Việt, các sinh viên quốc tế ý thức rằng không thể chỉ bó hẹp không gian ngôn ngữ trong giảng đường. Họ cần ứng dụng được thứ tiếng độc đáo này trong cả đời sống - nơi văn hóa hiện diện một cách chân thực nhất.

Một buổi chen chân ở góc chợ dân sinh, những lần lóng ngóng gọi món trong các quán ăn hay cuộc trò chuyện bên gánh trà đá cùng bạn bè bản địa, tất cả đều trở thành bài học thực tế để người học từng bước cảm nhận cách ứng xử, nếp sống và những nét đẹp trong bản sắc văn hoá Việt Nam.

Lei Lei - sinh viên năm thứ ba, ngành tiếng Việt và văn hóa Việt Nam, Trường Đại học Hà Nội - đã tự luyện tập và cải thiện khả năng giao tiếp tiếng Việt thông qua những trải nghiệm thực tế đó.

Một trong những kỉ niệm Lei Lei nhớ nhất khi nói tiếng Việt là lần đầu tiên tự đi chợ dân sinh. Khi mua hàng, vì chưa quen với hệ thống lượng từ của người Việt, chị đã vô tư hỏi mua “nhiều rau” thay vì “một bó” hay “một mớ rau”.

“Cô bán hàng vô cùng ngạc nhiên và bật cười. Lúc đó tôi rất ngại vì không hiểu mình đã nói sai ở đâu. Sau khi được giải thích, tôi mới nhận ra lượng từ đi cùng các danh từ trong tiếng Việt cũng rất quan trọng để đong đếm định lượng của mỗi vật. Những ngày sau đó, mỗi lần mua hàng, tôi đều được cô bán hàng chỉ dẫn tận tình từng cách gọi tên định lượng sao cho đúng và dễ hiểu”, Lei chia sẻ.

Lei cũng thường xuyên trò chuyện với bạn bè và chủ động đặt mình vào những tình huống giao tiếp thường ngày để rèn tiếng Việt. Theo nữ sinh, điều quan trọng nhất khi chinh phục tiếng Việt là không ngại mắc lỗi. Người học cần dám hỏi, dám sai và dám sửa, bởi mỗi lần nhầm hoặc mắc lỗi đều là một cơ hội để ghi nhớ và tiến bộ.

TS Trần Hữu Trí - Trưởng khoa Ngôn ngữ - Văn hoá Việt Nam và Đông Nam Á, Trường Đại học Ngoại Ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định: “Ngôn ngữ là một cách thể hiện khác của văn hóa”.

Theo ông, nếu không có ngôn ngữ thì khó có thể hiểu văn hóa một cách trọn vẹn. Ngôn ngữ chính là con đường rõ ràng và sâu rộng nhất để truyền tải văn hóa.

Từ tiếng Việt, sinh viên quốc tế có thể tiếp cận không chỉ từ vựng hay cấu trúc câu, mà còn hiểu thêm về ẩm thực, phong tục, tập quán, trang phục, lối giao tiếp và cả những thói quen sinh hoạt rất đời thường của người Việt.

Theo cách đó, tiếng Việt dường như đã trở thành chiếc cầu nối giúp sinh viên quốc tế thật sự gắn bó hơn với đất nước này.