Hoàn thiện pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân

Ngày 15/5, Trường Đại học Luật TPHCM tổ chức Hội thảo quốc tế lần thứ II với chủ đề "Bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số từ khía cạnh pháp lý" tại Hà Nội, thu hút đông đảo chuyên gia, nhà nghiên cứu, luật sư, đại diện cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp tham dự.

Phát biểu khai mạc, TS Lê Trường Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, bảo vệ dữ liệu cá nhân không còn là vấn đề riêng của lĩnh vực công nghệ mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết của một hệ thống pháp luật hiện đại.

Theo TS Lê Trường Sơn, việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân là dấu mốc quan trọng, thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong bảo vệ quyền con người, quyền công dân và quyền riêng tư trong môi trường số.

Tuy nhiên, để luật đi vào thực tiễn hiệu quả, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về hành vi vi phạm pháp luật liên quan dữ liệu cá nhân, cơ chế xử lý, quyền của chủ thể dữ liệu và trách nhiệm của các bên liên quan.

Hội thảo gồm hai phiên làm việc với 5 tham luận chuyên sâu về các khía cạnh pháp lý của bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Mở đầu chương trình, TS Trần Thanh Thảo - Giảng viên Khoa Luật Hình sự trình bày tham luận về hành vi vi phạm pháp luật hình sự liên quan dữ liệu cá nhân.

Nhóm nghiên cứu cho rằng, các quy định hiện hành chưa phản ánh đầy đủ tính chất và mức độ nguy hiểm ngày càng gia tăng của các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân trong bối cảnh số hóa.

Từ kinh nghiệm của Pháp và Canada, nhóm tác giả kiến nghị bổ sung tội danh liên quan hành vi cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý hiện nay.

Đồng thời, đề xuất bổ sung tội danh về vi phạm nghĩa vụ bảo mật và an toàn dữ liệu cá nhân đối với các chủ thể quản lý dữ liệu nhưng không triển khai đầy đủ biện pháp bảo vệ cần thiết, dẫn đến lộ lọt hoặc mất dữ liệu.

Ở góc độ xử phạt hành chính, TS Trần Thị Thu Hà - Trưởng Bộ môn Luật Hành chính, Khoa Luật Hành chính Nhà nước, tập trung phân tích các bất cập trong quy định hiện hành đối với hành vi chuyển dữ liệu cá nhân ra nước ngoài và trách nhiệm của chủ thể xử lý dữ liệu.

Theo tác giả, quy định hiện nay chủ yếu xử lý các vi phạm mang tính thủ tục, trong khi chưa bao quát đầy đủ các hành vi xâm hại trực tiếp đến quyền của chủ thể dữ liệu.

Từ kinh nghiệm của Liên minh châu Âu và Úc, tham luận kiến nghị cần tăng cường chế tài đối với các hành vi vi phạm trách nhiệm quản trị dữ liệu, nghĩa vụ bảo đảm an ninh dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Đáng chú ý, tham luận cũng đề xuất công khai quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân nhằm tăng tính răn đe và phòng ngừa.

Trong khi đó, nhóm tác giả GS.TS Đỗ Văn Đại - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM và PGS.TS Phan Hoài Nam - Phó Trưởng Khoa Luật Quốc tế tập trung phân tích trách nhiệm dân sự và cơ chế khắc phục thiệt hại khi xảy ra vi phạm dữ liệu cá nhân.

Theo nhóm nghiên cứu, cơ chế bồi thường hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên quy định chung của Bộ luật Dân sự năm 2015, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu bảo vệ quyền riêng tư trong môi trường số.

Các tác giả kiến nghị mở rộng quyền tự quyết của tòa án trong xác định mức bồi thường tổn thất tinh thần, thay vì áp dụng mức trần cứng như hiện nay.

Ngoài ra, nhóm cũng đề xuất Việt Nam cần thừa nhận cơ chế bồi thường thiệt hại định trước trong các hợp đồng liên quan xử lý và bảo vệ dữ liệu cá nhân nhằm tăng hiệu quả răn đe đối với hành vi vi phạm.

Phát biểu bế mạc hội thảo, GS.TS Đỗ Văn Đại khẳng định các kết quả nghiên cứu, kiến nghị và trao đổi học thuật tại hội thảo sẽ trở thành nguồn tư liệu khoa học quan trọng, góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật Việt Nam về bảo vệ dữ liệu cá nhân theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế.