Kết nối nguồn lực tư nhân với giáo dục công lập

Nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ

Nguồn lực ngoài ngân sách đang hiện diện ngày càng rõ trong giáo dục, từ đầu tư cơ sở vật chất, đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng đến giáo dục hòa nhập, chuyển đổi số và các dịch vụ hỗ trợ người học. Tuy nhiên, để mở rộng hoạt động, doanh nghiệp không chỉ cần vốn và năng lực chuyên môn mà còn phải vượt qua nhiều yêu cầu về tín dụng, pháp lý, nhân lực và thủ tục liên ngành.

Những vấn đề này được hơn 350 đại diện doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp và cơ sở giáo dục trao đổi tại Hội nghị đối thoại giữa doanh nghiệp và chính quyền TP Hồ Chí Minh về lĩnh vực giáo dục và đào tạo,do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức tổ chức mới đây.

Ông Nguyễn Phong Thiên, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Giáo dục Happy English, cho biết doanh nghiệp cần nguồn lực để đầu tư chương trình, công nghệ và mở rộng cơ sở, nhưng lại khó đáp ứng tiêu chuẩn tín dụng do hạn chế về tài sản bảo đảm, lịch sử tài chính và quy mô dòng tiền.

Nghịch lý là doanh nghiệp phải đạt quy mô nhất định mới dễ tiếp cận vốn, trong khi chính nguồn vốn lại là điều kiện để doanh nghiệp lớn lên. Vì vậy, ông Nguyễn Phong Thiên kiến nghị có thêm hướng dẫn và cơ chế kết nối doanh nghiệp giáo dục với Chương trình Ngân hàng - Doanh nghiệp, Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng các tổ chức tín dụng phù hợp.

Theo doanh nghiệp, việc đánh giá khoản vay có thể xem xét đầy đủ hơn mô hình kinh doanh, hoạt động thực tế và khả năng tạo dòng tiền, bên cạnh điều kiện về tài sản bảo đảm.

Nếu câu chuyện vốn liên quan đến khả năng mở rộng, những vướng mắc pháp lý lại ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình vận hành. Đại diện Hệ thống Anh ngữ Á Châu nêu trường hợp doanh nghiệp được yêu cầu công chứng hợp đồng thuê mặt bằng khi thực hiện thủ tục cấp phép trung tâm mới. Đơn vị đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo làm rõ căn cứ pháp lý, đồng thời hướng dẫn phương thức xác minh phù hợp để doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ.

Trong giáo dục nghề nghiệp, khó khăn lại xuất hiện ở việc xác minh trình độ học vấn của học viên. Đại diện Công ty Tập đoàn Quốc tế Thảo Vi cho biết, một số người học không còn đầy đủ chứng chỉ hoặc hồ sơ cũ, khiến cơ sở đào tạo gặp khó khi kiểm tra điều kiện đầu vào. Vấn đề đặt ra là phải bảo đảm đúng quy định nhưng cũng cần có kênh xác minh thuận tiện, tránh để người học mất cơ hội chỉ vì thiếu giấy tờ đã được cấp từ nhiều năm trước.

Một khoảng trống khác nằm ở nhân lực phục vụ giáo dục hòa nhập và can thiệp sớm. Nguồn nhân sự được đào tạo đúng chuyên ngành còn hạn chế, trong khi nhu cầu hỗ trợ trẻ có nhu cầu đặc biệt ngày càng tăng. Các doanh nghiệp đề xuất nghiên cứu mở rộng tuyển dụng đối với một số ngành gần như tâm lý học, công tác xã hội; đồng thời đa dạng hóa chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm giáo dục đặc biệt.

Cùng với vốn và nhân lực, chuyển đổi số cũng là bài toán không dễ đối với doanh nghiệp nhỏ. Phần mềm quản lý học viên, hệ thống quản lý học tập, tự động hóa chăm sóc phụ huynh hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể giảm chi phí vận hành và hỗ trợ giáo viên, nhưng việc lựa chọn giải pháp, đào tạo nhân sự và bảo vệ dữ liệu đều cần nguồn lực.

Nhiều doanh nghiệp cho biết họ biết, Thành phố có các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, nhưng chưa rõ điều kiện, đầu mối và cách tiếp cận. Điều doanh nghiệp cần vì thế không chỉ là một chương trình hỗ trợ, mà còn là nơi có thể tìm được thông tin thống nhất, dễ hiểu và phù hợp với quy mô của mình.

Tạo cơ chế để cùng tham gia

Từ những khó khăn cụ thể, cuộc đối thoại mở rộng sang câu hỏi lớn hơn, doanh nghiệp giáo dục có thể tham gia như thế nào vào những nhu cầu chung của Thành phố mà vẫn bảo đảm minh bạch, đúng quy định và giữ được mục tiêu giáo dục.

Theo ông Nguyễn Phong Thiên, TP Hồ Chí Minh có mạng lưới trung tâm ngoại ngữ, doanh nghiệp giáo dục cùng đội ngũ giáo viên trong và ngoài nước khá lớn. Nếu được kết nối phù hợp, nguồn lực này có thể hỗ trợ trường học tổ chức câu lạc bộ tiếng Anh, hoạt động trải nghiệm, giao tiếp với giáo viên nước ngoài, sân chơi ngoại ngữ hoặc chương trình học bổng.

Thay vì triển khai đại trà, doanh nghiệp đề xuất xây dựng tiêu chí lựa chọn đơn vị, xác định rõ nhu cầu của từng trường và thí điểm ở quy mô phù hợp. Kết quả cần được đánh giá trước khi mở rộng để hoạt động xã hội hóa hỗ trợ đúng nhu cầu, không làm phát sinh áp lực tài chính hoặc tạo ra chênh lệch cơ hội giữa học sinh.

Cơ chế kết nối cũng cần đi cùng đầu mối hỗ trợ pháp lý. Một cơ sở giáo dục nhỏ có thể cùng lúc phải thực hiện quy định về thuế, lao động, giáo viên nước ngoài, phòng cháy, chữa cháy, quảng cáo và điều kiện chuyên môn nhưng thường không có bộ phận pháp chế riêng. Khi thông tin nằm ở nhiều cơ quan, doanh nghiệp dễ mất thời gian tìm hiểu hoặc phải bổ sung hồ sơ nhiều lần.

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc ITPC, cho biết doanh nghiệp có thể tham gia các hội, hiệp hội ngành nghề để cập nhật chính sách, chia sẻ kinh nghiệm và mở rộng kết nối. Với nhu cầu vay vốn, ITPC đã phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 2 tổ chức đối thoại chuyên đề và tiếp tục làm đầu mối chuyển thông tin của doanh nghiệp đến cơ quan liên quan.

Trường hợp doanh nghiệp gặp khó khi làm việc với các sở, ngành, Phòng Dịch vụ và Hỗ trợ Doanh nghiệp thuộc ITPC sẽ tiếp nhận, phối hợp xử lý. Cách làm này giúp doanh nghiệp có một địa chỉ để bắt đầu, thay vì tự tìm đến nhiều cơ quan cho cùng một vấn đề.

Ở phía ngành Giáo dục và Đào tạo, một số vướng mắc đang được tháo gỡ bằng dữ liệu. Đại diện Phòng Quản lý chất lượng cho biết Sở đã số hóa dữ liệu tốt nghiệp THPT từ năm 1980 đến nay. Khi cần xác minh, cơ sở đào tạo có thể gửi văn bản kèm thông tin học viên để được hỗ trợ tra cứu. Với kết quả học tập ở các cấp dưới, Sở sẽ chuyển yêu cầu đến trường học liên quan.

Công tác bồi dưỡng chuyên môn cũng được mở cho cả cơ sở công lập và ngoài công lập. Đại diện Phòng Giáo dục mầm non cho biết Thành phố tổ chức các lớp định kỳ, trong đó có chuyên đề ứng dụng AI vào thiết kế bài giảng. Theo Nghị quyết số 01 của HĐND Thành phố, ngân sách hỗ trợ kinh phí bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên nuôi dưỡng tại cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập thuộc đối tượng quy định.

Về chính sách đầu tư dài hạn, ông Tống Phước Lộc, Trưởng Phòng Tổ chức cán bộ, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, cho biết Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 được kỳ vọng tạo thêm cơ sở tháo gỡ những vấn đề liên quan đến quy hoạch, đất đai và đầu tư cho giáo dục. Luật đã được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, gồm 5 chương, 66 điều.

Bà Lê Thụy Mỵ Châu, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, cho biết Sở sẽ là đầu mối tiếp nhận phản ánh, phối hợp với các sở, ngành xử lý những vướng mắc vượt thẩm quyền của ngành Giáo dục và Đào tạo.

Theo bà Lê Thụy Mỵ Châu, ngành hướng đến giảm những thủ tục hành chính rườm rà, hạn chế cơ chế xin - cho và chuyển mạnh từ quản lý sang phục vụ. Tuy nhiên, việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp phải luôn gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, bảo đảm quyền lợi và sự công bằng cho trẻ em trên toàn Thành phố.

Mở rộng nguồn lực xã hội cho giáo dục vì thế không chỉ là huy động thêm tiền đầu tư. Điều doanh nghiệp cần là những quy định dễ tiếp cận, đầu mối rõ ràng và cơ hội tham gia trên cùng một bộ tiêu chí. Về phía cơ quan quản lý, yêu cầu đặt ra là vừa khuyến khích những mô hình mới, vừa kiểm soát chất lượng và bảo đảm lợi ích của người học.

Khi nhu cầu của nhà trường và khả năng của doanh nghiệp được kết nối minh bạch, nguồn lực tư nhân có thể trở thành phần bổ trợ cho hệ thống giáo dục, thay vì chỉ phát triển thành những dịch vụ đứng bên ngoài trường học.