Khảo sát nhu cầu học nghề: Bắt đầu từ sinh kế

Hỏi đúng để hiểu nhu cầu

Người dân muốn học nghề gì là câu hỏi mở đầu của một cuộc khảo sát nhu cầu đào tạo. Nhưng để tổ chức lớp phù hợp, cần biết thêm họ đang làm gì để sống, gặp khó ở khâu nào, có thể bố trí thời gian học ra sao và sẽ vận dụng kiến thức vào công việc nào.

Tại xã Cư Pui và xã M’Drắk, tỉnh Đắk Lắk, những câu hỏi ấy giúp tiếp cận nhu cầu học nghề của đồng bào dân tộc tại chỗ từ hoạt động sản xuất, đời sống từng hộ. Qua đó, việc đăng ký học được đối chiếu với nhu cầu nâng cao kỹ năng thực tế.

Ở xã Cư Pui, chị Dương Thị Sia (28 tuổi) mong muốn học nghề may để mở tiệm nhỏ, nhận may, sửa quần áo, kiếm thêm thu nhập. Chưa có nền tảng nghề, chị cần được hướng dẫn từ cách sử dụng máy may đến đo, cắt và sửa các loại trang phục thông dụng.

Nguyện vọng của chị Sia đặt ra yêu cầu tìm hiểu cả khả năng đầu tư máy móc, bố trí nơi làm việc và nhu cầu khách hàng. Những thông tin này giúp lựa chọn nội dung đào tạo, đồng thời nhận diện các điều kiện cần có để người học thực hiện dự định.

Với người đăng ký học trồng trọt, cần hỏi rõ họ muốn biết cách chọn giống, chăm sóc đất, sử dụng phân bón hay nhận biết sâu bệnh. Với nghề chăn nuôi, khó khăn có thể nằm ở chi phí thức ăn, vệ sinh chuồng trại hoặc theo dõi sức khỏe vật nuôi.

Một tên nghề trong phiếu đăng ký chưa thể hiện hết những nhu cầu đó. Cùng chọn chăn nuôi, người mới bắt đầu cần kiến thức nền tảng, còn người có kinh nghiệm muốn học cách xử lý tình huống thường gặp. Nếu không phân biệt, lớp học dễ thiếu trọng tâm.

Tại xã M’Drắk, sau khóa học chăn nuôi heo, chị H Moel Niê (buôn Tai) tính chuyện nuôi thêm heo trắng để tăng thu nhập. Tuy nhiên, gia đình sẽ cân đối số lượng theo nguồn vốn và điều kiện chuồng trại.

“Có bao nhiêu vốn thì gia đình tôi làm bấy nhiêu, trước mắt không nuôi quá nhiều. Được học rồi, mình biết phải chuẩn bị chuồng và chăm sóc thế nào để heo khỏe, mau lớn”, chị H Moel chia sẻ.

Trường hợp này cho thấy nhu cầu bồi dưỡng kỹ năng cần được xem xét cùng khả năng đầu tư của từng hộ. Với người đã học, khảo sát nên ghi nhận kiến thức được vận dụng, vướng mắc khi thực hành và nội dung cần hướng dẫn thêm.

Để bà con diễn đạt rõ mong muốn, cách trao đổi cần gần gũi, dễ hiểu. Người khảo sát có thể hỏi về công việc hằng ngày, khó khăn và điều họ muốn làm tốt hơn. Người am hiểu địa bàn, ngôn ngữ, tập quán có thể hỗ trợ ghi nhận đầy đủ ý kiến.

Theo ông Phan Thanh Sa - Phó Chủ tịch UBND xã Cư Pui, khảo sát cần tìm hiểu cả nguyện vọng và điều kiện tham gia. Trên cơ sở đó, địa phương phối hợp với cơ sở đào tạo lựa chọn địa điểm, thời gian thuận tiện cho bà con.

“Lớp học xa nơi ở, trùng mùa vụ hoặc công việc gia đình đều có thể khiến người dân khó tham gia. Nhận diện sớm những trở ngại này giúp hạn chế tình trạng đăng ký nhưng không theo học đầy đủ”, ông Sa chia sẻ.

Gắn nghề học với điều kiện làm ăn

Sau khi tổng hợp nguyện vọng, cần đối chiếu với điều kiện sinh kế: Người dân có đất, chuồng trại, công cụ hay vốn để áp dụng không? Sản phẩm có nơi tiêu thụ không? Nếu học để chuyển nghề, cơ hội việc làm nằm ở đâu?

Từ đó, mục tiêu đào tạo sẽ rõ hơn. Người đang sản xuất cần nâng kỹ năng, giảm sai sót, cải thiện hiệu quả.

Kết quả cũng cần được nhìn nhận phù hợp. Biết chăm sóc cây, chủ động phòng bệnh cho vật nuôi hoặc tính toán chi phí tốt hơn đều là những chuyển biến cần theo dõi, thay vì chỉ dựa vào việc mở rộng quy mô.

Để nội dung đào tạo sát thực tế, chính quyền và cơ sở đào tạo cần phối hợp ngay từ khâu khảo sát. Địa phương nắm hoàn cảnh, điều kiện sản xuất của người dân; đơn vị đào tạo xây dựng chương trình, bố trí giáo viên và tổ chức thực hành.

Theo Trung tâm GDNN - GDTX M’Drắk, đơn vị tiếp nhận đặt hàng đào tạo từ UBND xã và tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật khi học viên có nhu cầu.

Ông Nguyễn Đức Thảo - Chủ tịch UBND xã M’Drắk cho rằng, lựa chọn nghề cần căn cứ nguyện vọng người dân, điều kiện sản xuất và cơ hội việc làm.

“Sau khóa học, địa phương nắm bắt việc vận dụng kiến thức, khó khăn phát sinh để kết nối tư vấn kỹ thuật hoặc đề xuất bồi dưỡng thêm. Phản hồi của người học cũng là căn cứ điều chỉnh chương trình”, ông Thảo chia sẻ.

Khảo sát vì thế cần chuyển được mong muốn của bà con thành nội dung học cụ thể, giúp họ cải thiện công việc và từng bước thực hiện dự định sinh kế.