Nhiệm vụ và quyền hạn của các chức danh lãnh đạo chủ chốt trong hệ thống chính trị

1. Tổng Bí thư

Tổng Bí thư là người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam – lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội theo quy định của Hiến pháp năm 2013. Với cương vị này, Tổng Bí thư giữ vai trò trung tâm trong việc hoạch định đường lối, chủ trương, chiến lược phát triển đất nước, đồng thời lãnh đạo toàn diện công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Đây là vị trí có ý nghĩa định hướng về chính trị, tư tưởng và tổ chức, bảo đảm sự thống nhất trong toàn Đảng và sự xuyên suốt trong việc triển khai các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Thông qua công tác nhân sự tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 7/4, Quốc hội tiến hành các thủ tục bầu Chủ tịch nước. Với 495/495 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết bầu Tổng Bí thư Tô Lâm giữ chức Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031.

“

Điều 4 Hiến pháp 2013 SĐBS 2025 quy định:

1. Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam gắn bó mật thiết với Nhân dân, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về những quyết định của mình.
3. Các tổ chức của Đảng và đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.

Điều 4 Hiến pháp 2013 sửa đổi bổ sung 2025

Thẩm quyền và vai trò thực tế của Tổng Bí thư được thể hiện qua các nhiệm vụ cốt lõi sau:

Chủ trì công việc của các cơ quan lãnh đạo cao nhất: Tổng Bí thư chịu trách nhiệm chủ trì các hội nghị và công việc thường nhật của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư. Đây là các cơ quan đưa ra những quyết định mang tính chiến lược, các chủ trương, chính sách lớn về kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và công tác cán bộ chủ chốt của toàn bộ hệ thống chính trị.

Lãnh đạo, kiểm tra việc thực hiện nghị quyết: Tổng Bí thư chỉ đạo, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng trong toàn hệ thống.

Bí thư Quân ủy Trung ương (QUTW): Tổng Bí thư theo Điều lệ Đảng sẽ kiêm nhiệm chức danh Bí thư Quân ủy Trung ương. Đây là thẩm quyền then chốt, hiện thực hóa nguyên tắc "Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội nhân dân Việt Nam". Với vai trò này, Tổng Bí thư lãnh đạo việc hoạch định chiến lược quân sự, quốc phòng và các quyết sách về tổ chức, cán bộ cấp cao trong quân đội.

Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực: Vai trò này (theo thông lệ và phân công của Bộ Chính trị) cho phép Tổng Bí thư lãnh đạo trực tiếp công tác thanh tra, kiểm tra, kỷ luật Đảng và xử lý các đại án tham nhũng, tiêu cực, có tác động sâu rộng đến toàn bộ bộ máy Đảng và Nhà nước.

2. Chủ tịch nước

Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, đại diện cho nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại. Theo Hiến pháp, Chủ tịch nước do Quốc hội bầu trong số các đại biểu Quốc hội và chịu trách nhiệm báo cáo công tác trước Quốc hội.

Hiến pháp 2013 (cụ thể tại các Điều 86, 87, 88, 89, 90) quy định các nhiệm vụ và quyền hạn chính của Chủ tịch nước như sau :

Trong lĩnh vực Lập pháp: Công bố Hiến pháp, luật, pháp lệnh; đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét lại pháp lệnh.

Trong lĩnh vực Hành pháp: Đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Phó Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ; căn cứ vào nghị quyết của Quốc hội, bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ.

Trong lĩnh vực Tư pháp: Đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; căn cứ vào nghị quyết của Quốc hội, bổ nhiệm Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; quyết định đặc xá, quyết định ân giảm án tử hình.

Trong lĩnh vực Quân đội (Quốc phòng và An ninh): Thống lĩnh lực lượng vũ trang nhân dân, giữ chức Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninh; quyết định phong, thăng, giáng, tước quân hàm cấp tướng, chuẩn đô đốc, phó đô đốc, đô đốc hải quân; căn cứ nghị quyết của Quốc hội hoặc của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, công bố, bãi bỏ quyết định tuyên bố tình trạng chiến tranh; ra lệnh tổng động viên hoặc động viên cục bộ, công bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp.

Trong lĩnh vực Đối ngoại: Đại diện quốc gia, quyết định đàm phán, ký kết điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước; tiếp nhận đại sứ đặc mệnh toàn quyền của nước ngoài; cử, triệu hồi đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam.

3. Chủ tịch Quốc hội

Chủ tịch Quốc hội là người đứng đầu cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước, giữ vai trò tổ chức và điều hành hoạt động của Quốc hội. Trên cương vị này, chủ tịch Quốc hội chủ trì các kỳ họp, điều phối chương trình nghị sự, bảo đảm quy trình thảo luận, thông qua luật và nghị quyết được thực hiện đúng quy định pháp luật.

Với 491/491 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã biểu quyết thông qua dự thảo Nghị quyết bầu Chủ tịch Quốc hội khóa XVI đối với đồng chí Trần Thanh Mẫn, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội khóa XV.

Không chỉ dừng ở vai trò điều hành hoạt động lập pháp, Chủ tịch Quốc hội còn trực tiếp chỉ đạo công tác giám sát tối cao đối với hoạt động của Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các cơ quan khác của Nhà nước. Đây là vị trí quan trọng trong việc bảo đảm các chính sách, pháp luật được ban hành phù hợp với thực tiễn và được thực thi hiệu quả.

4. Thủ tướng Chính phủ

Thủ tướng Chính phủ là người đứng đầu Chính phủ, cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp và tổ chức thi hành pháp luật. Theo Hiến pháp, Thủ tướng chịu trách nhiệm trước Quốc hội về toàn bộ hoạt động của Chính phủ và hệ thống hành chính từ trung ương đến địa phương.

Chiều ngày 7/4, tại Hội trường Diên Hồng, Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội, sau khi được Quốc hội khóa XVI bầu làm Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ 2026 – 2031, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã thực hiện nghi lễ tuyên thệ theo quy định của Hiến pháp và phát biểu trước toàn thể Quốc hội, đồng bào, cử tri cả nước.

Thủ tướng Chính phủ có nhiệm vụ lãnh đạo việc xây dựng chính sách, tổ chức thi hành pháp luật; lãnh đạo và chịu trách nhiệm về hoạt động của hệ thống hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương, bảo đảm tính thống nhất, thông suốt của nền hành chính quốc gia.

Thủ tướng Chính phủ trình Quốc hội phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ; đồng thời phê chuẩn việc bầu, miễn nhiệm, quyết định điều động, cách chức Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Thủ tướng Chính phủ cũng có thẩm quyền đình chỉ việc thi hành hoặc bãi bỏ văn bản của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nếu trái với Hiến pháp, luật và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên; quyết định và chỉ đạo việc đàm phán, chỉ đạo việc ký, gia nhập điều ước quốc tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ là những chức danh lãnh đạo chủ chốt, giữ vai trò nòng cốt trong hệ thống chính trị Việt Nam. Mỗi vị trí đảm nhiệm những nhiệm vụ và quyền hạn riêng, từ định hướng đường lối, xây dựng pháp luật đến tổ chức điều hành và quản lý đất nước. Sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các chức danh này không chỉ bảo đảm bộ máy nhà nước vận hành thông suốt, hiệu quả mà còn góp phần giữ vững ổn định chính trị, củng cố niềm tin của nhân dân và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, công tác kiện toàn nhân sự cấp cao của bộ máy lãnh đạo Nhà nước đã xác định bốn vị trí lãnh đạo chủ chốt trong “tứ trụ” Việt Nam. Đây được xem là dấu mốc chính trị đặc biệt quan trọng, mở ra chặng đường mới với kỳ vọng về sự phát triển bền vững và hiệu quả của bộ máy nhà nước trong giai đoạn 2026-2031.