Quy ước bản và nếp sống gia đình

Đưa quy ước vào từng nếp nhà

Ở bản Lĩnh, xã Mường Pồn, tỉnh Điện Biên, những chuẩn mực trong xây dựng gia đình văn hóa được cụ thể hóa bằng các quy định gần gũi với đời sống người dân. Từ cách ứng xử giữa các thành viên trong gia đình đến việc cưới, việc tang đều được đưa vào quy ước, tạo cơ sở để cộng đồng cùng thực hiện và gìn giữ những phong tục tốt đẹp.

Theo ông Lò Văn Năm, Trưởng bản Lĩnh cho biết, quy ước của bản xác định mỗi thành viên trong gia đình có trách nhiệm quan tâm, thương yêu, chăm sóc và giúp đỡ lẫn nhau. Vợ chồng phải thực hiện bình đẳng giới, có trách nhiệm nuôi dạy con cái, xây dựng gia đình hòa thuận, không để xảy ra bạo lực gia đình.

Những quy định tưởng chừng giản dị ấy lại gắn với những vấn đề thiết thực trong đời sống. Bởi gia đình không chỉ là nơi nuôi dưỡng, giáo dục con cái mà còn là môi trường đầu tiên hình thành ý thức, cách ứng xử và trách nhiệm của mỗi người đối với cộng đồng.

Đáng chú ý, quy ước bản Lĩnh dành sự quan tâm đến việc thực hiện nếp sống văn minh trong hôn nhân. Các đôi nam nữ trước khi tổ chức lễ cưới phải đăng ký kết hôn theo quy định pháp luật. Nam phải từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi; không tảo hôn, không kết hôn cận huyết thống, không ép gả và không vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng.

Việc cụ thể hóa những quy định của pháp luật vào quy ước cộng đồng góp phần tạo cơ sở để người dân nâng cao nhận thức, nhất là trong phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Đây là những vấn đề có ý nghĩa đối với việc bảo vệ sức khỏe, quyền lợi của phụ nữ, trẻ em và xây dựng gia đình tiến bộ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Không chỉ hướng đến thực hiện đúng quy định pháp luật, quy ước còn đề cao việc gìn giữ bản sắc văn hóa trong tổ chức cưới hỏi. Theo đó, lễ cưới phải phù hợp với phong tục từng dân tộc và điều kiện kinh tế của mỗi gia đình, bảo đảm tiết kiệm, tránh phô trương hình thức, hạn chế những tục lệ không cần thiết.

Cách xây dựng quy ước này cho thấy việc giữ gìn văn hóa truyền thống không tách rời yêu cầu đổi mới nếp sống. Những phong tục tốt đẹp tiếp tục được trân trọng, trong khi các tập quán không còn phù hợp cần từng bước được điều chỉnh để giảm bớt gánh nặng cho mỗi gia đình.

Giữ phong tục đẹp, vun đắp tình làng nghĩa xóm

Không chỉ quan tâm xây dựng nếp sống trong từng gia đình, quy ước bản Lĩnh còn đề cao tinh thần đoàn kết, tương trợ giữa các hộ dân, đặc biệt khi có gia đình gặp chuyện buồn.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc tổ chức tang lễ. Theo quy ước, khi một gia đình có người qua đời, mỗi hộ trong bản đóng góp 50.000 đồng và 1kg gạo để hỗ trợ. Người dân có thể trực tiếp mang phần đóng góp đến gia đình có tang hoặc nhờ người thân chuyển giúp.

Quy ước cũng phân định trách nhiệm cụ thể giữa gia đình, ban quản lý bản và những người tham gia hỗ trợ. Gia đình có người qua đời phải thông báo để ban quản lý bản chủ động phân công công việc. Các hộ dân tham gia những phần việc như đào huyệt, phát dọn đường, chuẩn bị nơi tổ chức tang lễ, nấu ăn và hỗ trợ hậu sự.

Đối với nhóm đảm nhận việc đưa tang, quy ước quy định trách nhiệm chuẩn bị dụng cụ, phối hợp với gia đình và những người thực hiện nghi lễ, bảo đảm công việc được tiến hành chu đáo.

Điều đáng nói là tinh thần đoàn kết, sẻ chia không chỉ được thể hiện bằng những lời vận động chung mà được cụ thể hóa qua từng công việc. Mỗi hộ góp một phần tiền, gạo hoặc công sức, cùng gia đình có tang lo liệu hậu sự. Đây cũng là cách những giá trị tương thân tương ái được gìn giữ trong đời sống cộng đồng.

Bên cạnh đó, quy ước còn đề cập đến việc tổ chức các nhóm đưa tang riêng, phù hợp với sự khác biệt về phong tục giữa các cộng đồng cư dân. Việc tôn trọng những nét văn hóa riêng trong sinh hoạt truyền thống cho thấy sự quan tâm đến bản sắc của từng nhóm dân cư, đồng thời hướng tới trách nhiệm chung của cả bản.

Trong các hoạt động tín ngưỡng, tâm linh, quy ước yêu cầu người dân gìn giữ những phong tục tốt đẹp, thực hiện sinh hoạt văn hóa, thờ cúng phù hợp với quy định pháp luật, không mê tín dị đoan.

Ông Lò Văn Chên, Phó Trưởng bản Lĩnh, chia sẻ: “Những năm gần đây, việc cưới, việc tang và sinh hoạt hằng ngày của bà con đã có nhiều đổi thay. Người dân vui vẻ đón nhận nếp sống mới, từng bước bỏ những hủ tục lạc hậu, giữ gìn phong tục tốt đẹp và thực hiện nếp sống văn minh trong cộng đồng”.

Từ chuyện cưới hỏi, nuôi dạy con cái đến việc tang, sinh hoạt tín ngưỡng, những nội dung trong quy ước bản Lĩnh đều gắn với đời sống thường ngày. Điều này giúp các chuẩn mực về xây dựng gia đình và cộng đồng văn hóa trở nên cụ thể, dễ tiếp cận hơn đối với người dân.

Trong quá trình xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, những quy ước như vậy có vai trò kết nối giữa pháp luật, phong tục và trách nhiệm của cộng đồng. Thay vì chỉ đặt ra những yêu cầu mang tính nguyên tắc, quy ước xác định rõ những việc mỗi gia đình, mỗi thành viên cần thực hiện.

Từ bản Lĩnh có thể thấy, xây dựng nếp sống văn minh không nhất thiết bắt đầu từ những việc lớn lao mà trước hết từ cách ứng xử trong gia đình, trách nhiệm với xóm làng và ý thức gìn giữ những phong tục tốt đẹp. Khi các chuẩn mực ấy được người dân tự giác thực hiện, quy ước mới thực sự phát huy giá trị, góp phần xây dựng gia đình hòa thuận, cộng đồng đoàn kết và gìn giữ bản sắc văn hóa nơi vùng cao, biên giới Mường Pồn.