Gửi bình luận
Dưới danh nghĩa tái chế, nhiều quốc gia phát triển xuất khẩu rác thải nhựa sang các nước đang phát triển.
Tuy nhiên, phần lớn số rác này sau đó bị đốt hoặc chôn lấp, làm gia tăng ô nhiễm không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và đặt ra thách thức lớn đối với nỗ lực quản lý rác thải nhựa trên toàn cầu.
Theo báo cáo đăng trên tạp chí Science của Hiệp hội Khoa học Tiến bộ Hoa Kỳ, đến năm 2050, lượng rác thải nhựa toàn cầu có thể đạt quy mô tương đương đảo Manhattan và cao gấp rưỡi tòa nhà 102 tầng Empire State (Mỹ). Tuy nhiên, phần lớn rác thải nhựa hiện nay không được tái chế hiệu quả mà chủ yếu bị chôn lấp hoặc đốt bỏ.
Một lượng lớn rác thải nhựa được vận chuyển từ các nước phát triển sang các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Indonesia cùng nhiều nước Đông Nam Á đã trở thành những “điểm nóng” tiếp nhận loại chất thải này.
Từ năm 2018, Indonesia là nước nhập khẩu ròng rác thải nhựa, chủ yếu từ Tây Âu, Bắc Mỹ và Australia. Dù được khai báo để tái chế, nhiều lô hàng cuối cùng vẫn bị tập kết tại các bãi rác lộ thiên hoặc đốt bỏ do năng lực xử lý còn hạn chế.
Thực trạng này diễn ra khi khoảng 2 tỷ người trên thế giới chưa được tiếp cận đầy đủ dịch vụ thu gom chất thải rắn. Tại các nước có thu nhập thấp và trung bình, 40 - 65% chất thải rắn đô thị được xử lý bằng hình thức đốt ngoài trời, gây nhiều hệ lụy đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Khi bị đốt cháy, nhựa giải phóng nhiều chất ô nhiễm độc hại như bụi mịn, khí carbon monoxide, styrene, hydro xyanua, cùng các hợp chất hữu cơ bền vững như hydrocarbon thơm đa vòng và dioxin. Những chất này có thể xâm nhập sâu vào cơ thể, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh hô hấp, tim mạch, ung thư, rối loạn thần kinh và suy giảm khả năng sinh sản.
Không chỉ gây ô nhiễm không khí, tro từ quá trình đốt nhựa còn làm ô nhiễm đất và nước ngầm. Các kim loại nặng và hóa chất độc hại có thể tích tụ trong môi trường, đi vào chuỗi thực phẩm và kéo dài nguy cơ phơi nhiễm đối với con người.
Trước thực trạng này, nhiều quốc gia đã siết chặt hoạt động nhập khẩu rác thải nhựa. Indonesia hạn chế nhập khẩu qua một số cảng từ năm 2021 và cấm hoàn toàn nhập khẩu rác thải nhựa từ năm 2025. Malaysia cũng chỉ cho phép nhập khẩu từ các quốc gia tham gia Công ước Basel về kiểm soát vận chuyển chất thải nguy hại xuyên biên giới.
Ở quy mô quốc tế, Liên minh châu Âu đã thông qua quy định cấm xuất khẩu rác thải nhựa sang các nước ngoài OECD từ cuối năm 2026. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán về một hiệp ước toàn cầu mang tính ràng buộc pháp lý đối với rác thải nhựa vẫn chưa đạt đồng thuận.
Các chuyên gia cho rằng, giải pháp căn cơ nhất vẫn là giảm tiêu thụ nhựa từ đầu nguồn, thông qua phát triển bao bì tái sử dụng, thiết kế sản phẩm dễ tái chế và áp dụng cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất. Bởi khủng hoảng rác thải nhựa hiện không còn là vấn đề riêng của bất kỳ quốc gia nào, mà đã trở thành thách thức toàn cầu đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng.
- Năm 2024, thế giới nhập khẩu khoảng 9,34 triệu tấn rác thải nhựa, theo thống kê của Liên Hợp Quốc.
- Tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, 40 - 65% lượng chất thải rắn đô thị được xử lý bằng hình thức đốt ngoài trời.
- Ở Indonesia, mức độ ô nhiễm bụi mịn quanh các bãi rác lộ thiên quy mô lớn tăng trung bình 3,3% trong giai đoạn 2018 - 2019 so với mức dự kiến trong điều kiện thông thường.
- Sự gia tăng nồng độ bụi mịn có thể làm tăng nguy cơ tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính khoảng 1,5%, ung thư phổi khoảng 1,9% và nhiễm trùng đường hô hấp dưới khoảng 3,5%.
