Gửi bình luận
Quản trị trường học sau sắp xếp cần tăng cường vai trò của phó hiệu trưởng phụ trách, phân quyền rõ ràng, thiết lập cơ chế xử lý công việc hiệu quả.
Công tác sắp xếp các cơ sở giáo dục trên cả nước thời gian qua đã tạo ra những ngôi trường có quy mô vượt trội về số lượng học sinh, số điểm trường và đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên. Tuy nhiên, cùng với kỳ vọng tinh gọn bộ máy và tối ưu hóa nguồn lực, các nhà trường cũng phải đối mặt với thách thức quản trị chưa từng có.
Một bộ máy phình to về quy mô nếu vẫn vận hành theo tư duy cũ sẽ dễ rơi vào tình trạng quá tải. Để giải quyết triệt để bài toán này, quản trị trường học sau sáp nhập đòi hỏi một sự đổi mới thực sự về phương thức vận hành: Tăng cường vai trò phó hiệu trưởng phụ trách, phân quyền rõ ràng và thiết lập cơ chế xử lý công việc tối giản, hiệu quả.
Từ thực tế quản lý, ông Nguyễn Cao Cường - Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh (Đống Đa, Hà Nội) nhìn nhận, trong mô hình trường học quy mô lớn, Hiệu trưởng không thể và không nên là "người làm tất cả". Việc ôm đồm mọi quyền quyết định từ lớn đến nhỏ có thể sẽ làm chậm tiến độ xử lý công việc và triệt tiêu tính chủ động của cấp dưới.
Mỗi phó hiệu trưởng cần được giao đảm nhiệm trọn vẹn từng mảng việc như chuyên môn - nghiệp vụ, cơ sở vật chất - tài chính, công tác học sinh hoặc phụ trách riêng từng cơ sở/điểm trường. Phó hiệu trưởng phụ trách không chỉ dừng lại ở vai trò tham mưu hay truyền đạt ý kiến mà cần được trao quyền quyết định, chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả vận hành trong phạm vi được phân công.
Đặc biệt, phân quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Việc phân quyền phải dựa trên các quy chế, quy trình vận hành minh bạch với giới hạn được xác định rõ về phạm vi thẩm quyền cũng như trách nhiệm giải trình. Khi ranh giới quyền hạn và trách nhiệm được vạch rõ, Phó Hiệu trưởng sẽ chủ động, sáng tạo hơn trong quản lý, đồng thời giúp Hiệu trưởng tập trung vào chiến lược phát triển nhà trường.
Theo bà Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Chương Dương (Hồng Hà, Hà Nội), một trong những nguyên nhân khiến bộ máy sau sáp nhập hoạt động kém hiệu quả là tình trạng "cha chung không ai khóc" hoặc nhiều bộ phận cùng giẫm chân lên nhiệm vụ của nhau. Do đó, việc xác định nguyên tắc "Mỗi công việc chỉ có một đầu mối chịu trách nhiệm chính" là điều vô cùng quan trọng.
Với bất kỳ nhiệm vụ nào từ tổ chức một sự kiện, sửa chữa cơ sở vật chất đến kiểm tra chuyên môn, nhà trường phải chỉ định duy nhất một cá nhân hoặc một bộ phận làm đầu mối chịu trách nhiệm từ khâu lập kế hoạch, triển khai đến báo cáo kết quả. Các cá nhân, bộ phận khác đóng vai trò phối hợp theo sự điều phối của đầu mối chính.
Hiệu quả sắp xếp trường học phải được đánh giá bằng chất lượng giáo dục và khả năng vận hành của bộ máy. Với trường có nhiều cơ sở, tập trung quyết định vào Hiệu trưởng dễ gây quá tải, chậm xử lý. Tăng cường vai trò Phó hiệu trưởng phụ trách là cần thiết, nhưng phải bảo đảm sự thống nhất trong quản trị toàn trường.
"Phân quyền cần bảo đảm rõ nhiệm vụ, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và rõ cơ chế kiểm tra. Quy chế phải xác định việc Phó hiệu trưởng được quyết định, việc phải xin ý kiến và tình huống phải báo cáo ngay. Quyền hạn phải đi cùng nguồn lực, năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình. Hiệu trưởng chịu trách nhiệm quản lý chung, đồng thời kiểm tra, giám sát việc thực hiện nhiệm vụ đã giao", bà Vân Hồng cho biết thêm.
Dưới góc nhìn chuyên gia giáo dục, TS Nguyễn Văn Thanh đến từ Học viện Phụ nữ Việt Nam đề xuất cơ chế xử lý công việc theo 3 cấp độ, lấy thẩm quyền làm căn cứ phân định.
Cấp độ 1 gồm công việc thường xuyên, có quy trình và thuộc quyền giải quyết của tổ chuyên môn hoặc bộ phận chức năng. Cấp độ 2 là các công việc thuộc thẩm quyền được giao cho Phó hiệu trưởng, kể cả những việc cần phối hợp giữa các bộ phận. Cấp độ 3 gồm công việc vượt thẩm quyền được giao cho cấp phó hoặc thuộc thẩm quyền quyết định của Hiệu trưởng.
Nếu vượt thẩm quyền nhà trường, Hiệu trưởng báo cáo cấp có thẩm quyền giải quyết. Mỗi cấp độ cần có thời hạn xử lý, điều kiện chuyển cấp và trách nhiệm phản hồi. Với tình huống khẩn cấp liên quan đến an toàn học sinh, phải xác định trước người phụ trách, quyền xử lý ban đầu và nghĩa vụ báo cáo ngay. Quy trình cần bảo đảm ứng phó kịp thời, tránh để việc chờ xin ý kiến làm chậm biện pháp bảo vệ học sinh.
TS Nguyễn Văn Thanh nhấn mạnh, nguyên tắc “mỗi công việc một đầu mối” cần được cụ thể hóa bằng một người chịu trách nhiệm và các bộ phận phối hợp. Đầu mối theo dõi từ tiếp nhận đến hoàn thành, bảo đảm phản hồi đúng hạn. Trách nhiệm phối hợp phải rõ, tránh giao đầu mối nhưng thiếu sự hỗ trợ hoặc chuyển việc vòng quanh.
Bà Nguyễn Thị Hạnh - Hiệu trưởng Trường Mầm non Hải Hưng B (Hải Hưng, Ninh Bình) cho hay, việc dừng các cuộc họp chỉ để phổ biến thông tin giúp tiết kiệm hàng trăm giờ làm việc mỗi năm cho cán bộ, giáo viên. Thời gian họp được tối ưu hóa cho các buổi thảo luận chiến lược hoặc giải quyết các vấn đề phức tạp. Nguyên tắc "xác định rõ giới hạn" giúp mọi thành viên trong nhà trường nắm rõ quyền hạn, nghĩa vụ và quy trình phối hợp giúp giảm thiểu tối đa tranh chấp thẩm quyền hoặc xung đột nội bộ.
"Bằng việc tăng cường phân quyền cho Phó hiệu trưởng, vận hành cơ chế xử lý 3 cấp độ, quản lý theo nguyên tắc một đầu mối và triệt để giảm tải họp hành, giấy tờ thông qua chuyển đổi số, các nhà trường sẽ xây dựng được một môi trường làm việc chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả. Đó chính là nền tảng vững chắc để trường học sau sáp nhập không chỉ lớn hơn về quy mô, mà còn mạnh hơn về chất lượng giáo dục", bà Nguyễn Thị Hạnh phân tích.
TS Nguyễn Văn Thanh nêu quan điểm, để giảm giấy tờ, cuộc họp, cần rà soát quy trình trước khi số hóa, dùng chung dữ liệu và loại bỏ yêu cầu báo cáo trùng lặp. Chỉ tổ chức họp khi cần thảo luận, quyết định hoặc tháo gỡ vướng mắc; kết luận phải rõ người thực hiện và thời hạn hoàn thành. Đồng thời, cần bồi dưỡng năng lực điều phối, xử lý tình huống cho các Phó hiệu trưởng.
