Trao 'cần câu' tri thức giúp người dân vùng cao thoát nghèo

Từng bước khắc phục rào cản

Huyện Bình Gia (cũ) tỉnh Lạng Sơn, vốn sở hữu thế mạnh về diện tích đất lâm nghiệp và kinh tế đồi rừng. Thế nhưng, trong một thời gian dài, tiềm năng ấy ngủ yên bởi phương thức canh tác lạc hậu, tự cung tự cấp. Nhằm đáp ứng yêu cầu vươn lên của địa phương và bám sát nhu cầu thoát nghèo chính đáng của nhân dân, công tác đào tạo nghề đã được Trung tâm GDNN - GDTX Bình Gia triển khai với 2 nhóm chính.

Cụ thể, nhóm nghề nông nghiệp về kỹ thuật trồng, chăm sóc và bảo vệ thực vật (chủ lực là cây hồi, keo, chè, cây ăn quả đặc sản); kỹ thuật chăn nuôi và phòng trị bệnh (cho trâu, bò, lợn đen, gà thả đồi); trồng và khai thác lâm sản dưới tán rừng, quản lý bảo vệ rừng.

Ở nhóm nghề phi nông nghiệp, Trung tâm chủ yếu đào tạo kỹ năng sửa chữa máy nông nghiệp, máy móc cơ khí nhỏ trong gia đình, xe máy, điện dân dụng.

Điểm khác biệt so với các lớp học thông thường là chương trình được thiết kế linh hoạt theo hình thức “cầm tay chỉ việc”, mở ngay tại xã, thôn, bản để tiện cho người dân vừa học vừa duy trì sản xuất.

Tuy nhiên, mang tri thức nghề về vùng sâu, vùng xa chưa bao giờ đơn giản. Chia sẻ về điểm nghẽn trong đào tạo, ông Nông Văn Dũng - Giám đốc Trung tâm GDNN - GDTX Bình Gia cho biết, do điều kiện giao thông phức tạp, nhiều thôn bản xa trung tâm khiến việc đi lại càng thêm trở ngại.

Chưa kể, trang thiết bị lưu động tại nhiều điểm xã chưa đáp ứng yêu cầu dạy và học; nguồn kinh phí hỗ trợ tiền ăn, đi lại đôi lúc còn hạn hẹp nên khó níu chân bà con hay duy trì chất lượng lớp học.

Đặc biệt, trình độ văn hóa của học viên vùng cao không đồng nhất, nhiều người cao tuổi hạn chế tiếng phổ thông nên giáo viên phải kiên nhẫn giảng dạy bằng hình ảnh trực quan, minh họa thực hành.

Dù vậy, những hạn chế đó vẫn có khả năng được tháo gỡ bằng phương thức linh hoạt tại chỗ. Còn nhiều rào cản khác đòi hỏi chính quyền địa phương phối hợp với cơ sở đào tạo vận động, tuyên truyền dài hạn để tháo gỡ như lối canh tác cũ, khó làm quen với sản xuất hàng hóa, áp dụng khoa học kỹ thuật,... của một bộ phận người dân.

“Ngược lại, đa số học viên đều là bà con dân tộc thiểu số, tuy đời sống còn vất vả nhưng rất mộc mạc, cần cù và khát khao học hỏi, đây là động lực lớn nhất để chúng tôi bám bản, giúp họ vươn lên”, ông Nông Văn Dũng nói.

Tự tin làm chủ kỹ năng nghề

Từ thực tiễn quản lý, ông Nông Văn Dũng nhận định đào tạo nghề cho lao động nông thôn vùng đặc biệt khó khăn như Bình Gia không đơn thuần là “dạy một cái nghề”, mà là “trao cần câu và thay đổi tư duy sản xuất”.

Vì vậy, để đánh giá thành công của công tác giáo dục nghề nghiệp không thể đếm số lượng chứng chỉ được cấp, mà cần nhìn vào thay đổi cụ thể trong đời sống của bà con.

Thống kê cho thấy hơn 80% học viên sau khi hoàn thành khóa học tiếp tục làm công việc cũ nhưng ở vị thế hoàn toàn khác. Thay vì giữ thói quen “nhờ trời”, người dân chủ động phòng trừ dịch bệnh, bón phân đúng kỹ thuật; từ đó nâng cao giá trị thương phẩm của các sản phẩm nông-lâm nghiệp địa phương.

“Nhiều gia đình đã từ hộ nghèo vươn lên hộ có thu nhập khá, giảm thiểu nguy cơ tái nghèo do khắc phục dịch hại nông nghiệp. Kiến thức nghề giúp bà con tham gia hợp tác xã, liên kết đưa sản phẩm ra thị trường và ứng dụng chuyển đổi số nhỏ lẻ để tiêu thụ”, ông Nông Văn Dũng phấn khởi chia sẻ.

Trái ngọt ấy đang lan tỏa khắp các bản làng. Tại xã Thiện Thuật, nhiều hộ dân đã tự tin vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội để đầu tư mô hình chăn nuôi gà dược liệu dưới tán hồi.

Ở Hồng Phong, Thiện Hòa, có gia đình chỉ nuôi 1-2 con trâu thả rông, nay đã xây chuồng, trại quy mô 7-10 con, kết hợp trồng rừng thu về hàng trăm triệu đồng/năm và trở thành hộ sản xuất kinh doanh giỏi của xã.

Tại các đồi hồi thế mạnh, làm chủ kỹ thuật tỉa cành, phòng trừ sâu bệnh giúp năng suất tăng vọt, hoa hồi, hạt hồi đạt chuẩn xuất khẩu giúp nhiều người thoát nghèo bền vững.

Cùng với đó, Trung tâm cấp chứng chỉ nghề may, điện, cơ khí cho người dân, mở ra cơ hội làm việc tại khu công nghiệp hoặc đăng ký xuất khẩu lao động và nguồn thu nhập ngoại tệ ổn định gửi về gia đình.

Ngay tại địa phương, các nhóm thợ cơ khí, thợ xây do chính học viên liên kết thành lập vừa giúp bà con sửa máy, dựng nhà với giá cả hợp lý, vừa tạo thu nhập 7 - 10 triệu đồng/tháng.

Chữ “nghề” được trao đúng cách không chỉ tạo sinh kế, mà còn thổi bùng lên sức sống của cả một vùng đất. Nhìn lại hành trình gieo tri thức, ông Nông Văn Dũng khẳng định: “Những nụ cười rạng rỡ, ngôi nhà khang trang mới dựng và sự tự tin của người dân hôm nay chính là thước đo chính xác nhất cho hiệu quả của công tác dạy nghề mà chính quyền tỉnh Lạng Sơn và Trung tâm GDNN-GDTX Bình Gia đang nỗ lực thực hiện mỗi ngày”.