Gửi bình luận
Trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu đổi mới vai trò của giáo viên, cách tổ chức dạy học và những năng lực cần hình thành ở học sinh.
Tại Hội thảo khoa học quốc gia AI4EDU 2026 “Trí tuệ nhân tạo & Giáo dục phổ thông: Hành động và Chuyển đổi” do Trường Đại học Thủ đô Hà Nội tổ chức ngày 19/9, PGS.TS Bùi Thu Lâm - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký FISU Việt Nam cho rằng, sự phát triển nhanh của AI đang đặt giáo dục trước yêu cầu không chỉ thay đổi cách sử dụng công nghệ mà còn phải xem xét lại cách tổ chức việc học.
Theo số liệu OECD TALIS 2024 được dẫn tại hội thảo, 64% giáo viên Việt Nam đã sử dụng AI trong công việc, cao hơn mức trung bình 36% của OECD. Trong số này, 95% sử dụng AI để tạo giáo án hoặc hoạt động học tập; 91% để tìm hiểu, tóm tắt một chủ đề và 83% để hỗ trợ học sinh thực hành kỹ năng mới trong các tình huống thực tế.
Ở nhóm giáo viên chưa sử dụng AI trong dạy học, 60% cho biết thiếu kiến thức, kỹ năng về AI; 71% cho rằng nhà trường thiếu hạ tầng để sử dụng công nghệ này.
Từ thực tế AI ngày càng hiện diện trong dạy và học, PGS.TS Bùi Thu Lâm đặt câu hỏi: “Câu hỏi quan trọng nhất của giáo dục thời đại AI không phải là AI có thể làm được gì, mà là con người cần học gì khi AI đã có thể làm được rất nhiều thứ”.
Theo PGS.TS Bùi Thu Lâm, AI đang chuyển từ các hệ thống dự đoán, phân loại sang AI tạo sinh và tiến tới AI tác tử (Agentic AI), với khả năng suy luận, lập kế hoạch, sử dụng công cụ và thực thi. AI vì thế không chỉ trả lời mà ngày càng có khả năng tư duy, hành động và cộng tác.
Trong bối cảnh đó, giáo dục cần hướng tới triết lý AI vị nhân sinh, trong đó AI phục vụ con người thay vì con người phụ thuộc vào AI. Sự phát triển của AI không chỉ tác động đến phương pháp dạy học mà còn đặt ra yêu cầu xem xét lại cách định nghĩa việc học.
Một thay đổi quan trọng là tái định vị vai trò của giáo viên. PGS.TS Bùi Thu Lâm khẳng định, AI không thay thế giáo viên nhưng làm thay đổi ý nghĩa của nghề dạy học. Từ vai trò truyền đạt tri thức, giáo viên chuyển sang tổ chức việc học và từng bước đảm nhiệm vai trò cố vấn, huấn luyện, thiết kế hoạt động học tập và dẫn dắt học sinh.
Trong quá trình này, những giá trị mang tính con người vẫn giữ vai trò cốt lõi, gồm khả năng kết nối, thấu hiểu và giáo dục đạo đức, giá trị. Sự thấu hiểu một học sinh không thể chỉ dựa trên dữ liệu; các giá trị cũng không chỉ được truyền tải bằng văn bản mà còn qua tấm gương của người thầy.
Với nhà trường, mô hình “AI-Native” vì thế không đơn thuần là đưa các công cụ AI vào lớp học, mà hướng tới tái cấu trúc hệ sinh thái giáo dục trên nền tảng dữ liệu và AI.
Khi AI có thể cung cấp câu trả lời cho ngày càng nhiều vấn đề, nhà trường cần chú trọng hình thành ở học sinh ba năng lực: biết đặt câu hỏi, biết kiểm chứng và biết sáng tạo. Trong đó, năng lực kiểm chứng đặc biệt quan trọng bởi AI có thể đưa ra những câu trả lời sai nhưng có sức thuyết phục.
PGS.TS Bùi Thu Lâm đề xuất năng lực học vấn AI gồm 5 trụ cột: hiểu AI, sử dụng AI, tạo sản phẩm với AI, đạo đức AI và làm việc cùng AI.
Cùng với khai thác cơ hội, ứng dụng AI trong giáo dục đặt ra yêu cầu quản trị rủi ro. Với hiện tượng “ảo giác AI”, học sinh cần được trang bị kỹ năng kiểm chứng, đối chiếu tối thiểu hai nguồn. Để hạn chế sự phụ thuộc, cần quy định rõ những phần bài làm bắt buộc không sử dụng AI.
Trước nguy cơ gian lận học thuật, việc đánh giá cần chú trọng khả năng hiểu, giải thích và vận dụng; kết hợp đánh giá quá trình, phỏng vấn, vấn đáp và bảo vệ sản phẩm. Đồng thời, để hạn chế bất bình đẳng số, cần bảo đảm hạ tầng, thiết bị và học liệu tối thiểu cho các nhóm học sinh.
Từ thực tiễn Trường THCS Giảng Võ (Hà Nội), TS Vũ Đình Phương - Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, để chuyển đổi số đi vào thực chất, trường xác định 3 trụ cột: quản trị trường học số, xây dựng học liệu số và phát triển lớp học số ứng dụng AI.
Ở trụ cột quản trị, nhà trường hướng tới 100% cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh có email định danh; lưu giữ hồ sơ điện tử, thanh toán không tiền mặt; camera AI điểm danh liên kết với cơ sở dữ liệu ngành.
Về học liệu, trường xây dựng kho học liệu số dùng chung và thư viện Ebook điện tử. Với lớp học số Google (AI), mô hình được thí điểm tại khối 6; học sinh được trang bị Chromebook, Wifi Mesh, Camera AI và 100% giáo viên có chứng chỉ Level 1.
TS Vũ Đình Phương nhấn mạnh: “Trí tuệ nhân tạo không thay thế giáo viên, mà trao quyền cho những giáo viên biết sử dụng công nghệ một cách sáng tạo”.
Theo ông, sự quyết tâm của Ban Giám hiệu, đội ngũ giáo viên, cùng lộ trình triển khai bài bản và hạ tầng đồng bộ là những yếu tố để chuyển đổi số được đưa vào từng giờ học, hướng tới giá trị thực chất.
Cho rằng, công nghệ sẽ tiếp tục thay đổi, nhưng PGS.TS Đỗ Hồng Cường - Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ đô Hà Nội nhấn mạnh, mục tiêu căn bản của giáo dục vẫn là phát triển con người có tri thức, năng lực, nhân cách, khả năng tự chủ và trách nhiệm với cộng đồng.
Vấn đề đặt ra không chỉ là AI có thể làm gì thay con người, mà là giáo dục thế hệ trẻ như thế nào để các em có thể sống, học tập, làm việc và kiến tạo tương lai cùng AI một cách nhân văn, có trách nhiệm.
PGS.TS Đỗ Hồng Cường cho hay, Hội thảo AI4EDU 2026 tập trung vào ba không gian hành động: AI trong giảng dạy, AI trong học tập và AI trong quản trị giáo dục. Ba trục này gắn với các yêu cầu về năng lực giáo viên, dữ liệu, an toàn, đạo đức, đánh giá và quản trị nhà trường.
Tiếp nối AI4EDU 2025, hội thảo năm nay được đồng chủ trì bởi Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, Câu lạc bộ Khoa - Trường - Viện Công nghệ Thông tin - Truyền thông Việt Nam (FISU Việt Nam), Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Học viện Cảnh sát nhân dân; Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội và Sở GD&ĐT Hà Nội tham gia tổ chức.
Hội thảo diễn ra trong bối cảnh giáo dục AI ở Việt Nam đang được triển khai theo hướng có hệ thống. Ngày 18/8/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 2422/QĐ-BGDĐT về Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông, với nội dung từ lớp 1 đến lớp 12, gồm 4 mạch: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, các kỹ thuật và ứng dụng AI, thiết kế hệ thống AI.
Trên nền tảng đó, trọng tâm của giáo dục AI không chỉ là giúp học sinh tiếp cận công nghệ mà hướng tới năng lực xác định vấn đề, đặt câu hỏi, kiểm chứng kết quả, hiểu dữ liệu, nhận diện rủi ro, hợp tác với AI và chịu trách nhiệm về sản phẩm, quyết định của mình. Cách tiếp cận xuyên suốt là lấy con người làm trung tâm: AI có thể hỗ trợ nhưng không thay thế trách nhiệm của con người.
