Trung học nghề: Từ “điểm dừng” thành “lộ trình mở”

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Chính phủ, GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ, Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục & Phát triển nhân lực cho rằng, Trung học nghề không nên được nhìn nhận như một lựa chọn thay thế cho THPT. Mô hình này cho phép người học vừa hoàn thành khối kiến thức văn hóa có giá trị tương đương THPT, vừa được đào tạo nghề và tiếp tục học lên các trình độ cao hơn, mở ra một lộ trình học tập linh hoạt sau THCS.

Học nghề không còn là "điểm dừng"

Trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, yêu cầu xây dựng một hệ thống giáo dục mở, linh hoạt và gắn với nhu cầu của thị trường lao động ngày càng trở nên cấp thiết.

GS Dương Quý Sỹ khẳng định, Trung học nghề ra đời nhằm đáp ứng chính yêu cầu đó. Đây là mô hình cho phép người học được học văn hóa và học nghề đồng thời, thay vì phải lựa chọn một trong hai con đường như trước đây.

Quan trọng hơn, Trung học nghề không phải là một "điểm dừng" trong hành trình học tập. Một trong những điểm cốt lõi của mô hình này là người học không phải đánh đổi giữa học văn hóa và học nghề. Chương trình được thiết kế để bảo đảm nền tảng kiến thức văn hóa phổ thông cần thiết, qua đó giúp người học có trình độ học vấn tương đương THPT và đủ điều kiện tiếp tục học tập ở các trình độ cao hơn. Bên cạnh nền tảng học vấn, người học còn được trang bị kỹ năng nghề nghiệp để tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học tập.

Giá trị cốt lõi của mô hình này nằm ở việc kết hợp giữa văn hóa và nghề nghiệp trên nền tảng liên thông. Người học có thể tiếp tục theo học trung cấp, cao đẳng hoặc đại học trong cùng nhóm ngành nghề đã lựa chọn, đồng thời có đủ năng lực để tham gia thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp. Nói cách khác, Trung học nghề được thiết kế như một "lộ trình mở", bảo đảm cơ hội học tập suốt đời thay vì tạo ra những giới hạn trong quá trình phát triển của người học.

Một hình thức giáo dục độc lập

GS Dương Quý Sỹ cho rằng, cần nhìn nhận Trung học nghề như một thành tố độc lập của hệ thống giáo dục quốc dân, thay vì chỉ là một nhánh của giáo dục nghề nghiệp.

Theo ông, điểm khác biệt của mô hình này nằm ở việc tích hợp giữa giáo dục văn hóa và đào tạo nghề ngay trong một chương trình thống nhất. Người học không phải lựa chọn giữa học văn hóa để tiếp tục học lên hay học nghề để sớm tham gia thị trường lao động, mà được tiếp cận đồng thời cả hai. Chương trình Trung học nghề được thiết kế để bảo đảm người học có nền tảng kiến thức văn hóa phổ thông cần thiết, đồng thời được trang bị kỹ năng nghề nghiệp ngay từ giai đoạn đầu.

GS Dương Quý Sỹ cho rằng chính sự kết hợp giữa học vấn phổ thông, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng liên thông đã tạo nên giá trị riêng của Trung học nghề. Mô hình này không chỉ mở rộng lựa chọn cho học sinh sau THCS mà còn góp phần xây dựng một hệ thống giáo dục mở, linh hoạt và gắn kết chặt chẽ hơn với nhu cầu phát triển nguồn nhân lực của đất nước.

Học nghề không chỉ để đi làm sớm

GS Dương Quý Sỹ nhấn mạnh, Trung học nghề không chỉ phục vụ mục tiêu phân luồng giáo dục mà còn gắn với chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia trong dài hạn.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, nhu cầu về đội ngũ lao động có tay nghề, có khả năng thích ứng với công nghệ mới đang ngày càng gia tăng. Điều này đòi hỏi hệ thống giáo dục phải chuẩn bị nguồn nhân lực từ sớm, thay vì chỉ tập trung vào đào tạo ở các bậc học sau.

Vì vậy, các cơ sở Trung học nghề cần ưu tiên những ngành nghề có nhu cầu nhân lực cao và có tiềm năng phát triển trong tương lai như công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật y sinh, hàng không - vũ trụ, công nghiệp dược, năng lượng mới hay các lĩnh vực công nghệ hiện đại khác.

GS Dương Quý Sỹ nhận định, việc định hướng đào tạo theo nhu cầu phát triển của nền kinh tế sẽ giúp Trung học nghề trở thành một mắt xích trong quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực cho các ngành công nghiệp chiến lược của đất nước.

Khi được triển khai đúng hướng, Trung học nghề không chỉ mở thêm lựa chọn cho học sinh sau THCS mà còn góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế trong tương lai.