Xây dựng xã hội học tập - nền tảng cho phát triển bền vững

Từ nền tảng phổ cập giáo dục, xóa mù chữ đến nâng cao năng lực, trình độ của người dân, Thành phố tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong xây dựng “thành phố học tập”, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thích ứng với bối cảnh kinh tế tri thức, chuyển đổi số hiện nay.

Nhiều điểm sáng trong giáo dục nền tảng

Thành phố Hồ Chí Minh được đánh giá là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về công tác phổ cập giáo dục và xóa mù chữ. Năm 2024, Thành phố được công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở mức độ 3, xóa mù chữ mức độ 2 - các mức cao nhất hiện nay. Thành phố duy trì và đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi với tỷ lệ 100%; tỷ lệ huy động trẻ mẫu giáo từ 3-5 tuổi đạt trên 92%, hướng tới mục tiêu phổ cập bền vững, toàn diện. Nỗ lực nâng cao chất lượng giáo dục nền tảng không chỉ tập trung ở khu vực nội thành mà đang lan tỏa mạnh mẽ đến các địa bàn ngoại thành, từng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các khu vực.

Song song với công tác phổ cập, việc nâng cao năng lực, trình độ của người dân Thành phố cũng đạt nhiều kết quả vượt chỉ tiêu đề ra. Hiện nay, 85% người trong độ tuổi lao động được trang bị năng lực thông tin và kỹ năng công nghệ cơ bản; 81% có kỹ năng sống và kỹ năng xã hội cơ bản; 55% dân số từ 15 tuổi trở lên có trình độ chuyên môn, kỹ thuật; 27% dân số có trình độ đại học trở lên. Đây là nền tảng quan trọng giúp Thành phố thích ứng với yêu cầu của nền kinh tế tri thức và quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.

Để đáp ứng nhu cầu nâng cao trình độ và chuyển dịch kỹ năng, hệ thống các trường đại học, cao đẳng, trung tâm giáo dục thường xuyên và cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn đã chủ động mở rộng hình thức đào tạo linh hoạt, kết hợp trực tiếp và trực tuyến; tăng cường tổ chức các khóa bồi dưỡng ngắn hạn về kỹ năng nghề, tin học, ngoại ngữ, kỹ năng mềm…, góp phần nâng cao khả năng thích ứng của người học trước sự biến động nhanh của thị trường lao động.

Công tác xã hội hóa giáo dục, khuyến học, khuyến tài tại Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục được phát huy mạnh mẽ. Nhiều tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân tích cực ủng hộ, tài trợ kinh phí, trang thiết bị học tập, học bổng; hỗ trợ học viên có hoàn cảnh khó khăn, người dân có nhu cầu học nghề hoặc tiếp tục học tập sau khi biết chữ. Các mô hình “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập”, “Cộng đồng học tập”, “Đơn vị học tập” ngày càng được mở rộng, góp phần khuyến khích người dân không ngừng học tập, tự hoàn thiện bản thân.

Tỷ lệ đăng ký các mô hình học tập tại Thành phố đạt mức cao, với 79,29% gia đình đăng ký “Gia đình học tập”; 94,32% dòng họ đăng ký “Dòng họ học tập”; 93,25% khu phố, ấp đăng ký “Cộng đồng học tập”; 99,57% đơn vị đăng ký “Đơn vị học tập”. Những kết quả này cho thấy sự lan tỏa mạnh mẽ của phong trào học tập suốt đời đến từng gia đình, dòng họ, cộng đồng và đơn vị, qua đó góp phần hình thành xã hội học tập toàn diện, gắn kết chặt chẽ từ cá nhân đến tập thể.

Với sự nỗ lực bền bỉ của Thành phố trong việc xây dựng và lan tỏa mô hình “Thành phố học tập”, năm 2024 Thành phố Hồ Chí Minh chính thức được UNESCO công nhận là thành viên Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu. Đây không chỉ là sự ghi nhận từ quốc tế mà còn là động lực để Thành phố tiếp tục nâng chất lượng các thiết chế học tập, mở rộng cơ hội học tập công bằng cho mọi người dân.

Mở rộng cơ hội học tập

Xây dựng xã hội học tập không dừng lại ở việc khuyến khích học tập, mà quan trọng hơn là hình thành thói quen và năng lực tự học trong mỗi người dân. Trong hệ sinh thái xã hội học tập, nhà trường phổ thông giữ vai trò hạt nhân, nuôi dưỡng tinh thần hiếu học, khát vọng sáng tạo và năng lực học tập suốt đời cho thế hệ tương lai.

Theo bà Nguyễn Thị Hà, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Dương Văn Thì, học tập suốt đời không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành nhu cầu tự thân, là động lực thúc đẩy mỗi cá nhân và toàn xã hội phát triển bền vững. Việc xây dựng xã hội học tập cần bắt đầu từ kiến tạo “trường học học tập” - nơi cả học sinh và đội ngũ giáo viên đều không ngừng học hỏi để đổi mới và hoàn thiện.

Trên tinh thần đó, nhiều năm qua, nhà trường kiên trì xây dựng các giá trị cốt lõi “Học để biết - Học để làm - Học để chung sống - Học để khẳng định bản thân”. Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực, tăng cường học tập trải nghiệm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số đã giúp học sinh hình thành năng lực tự học, học tập mọi lúc, mọi nơi. Thông qua việc phát động nhiều phong trào, không khí học tập không chỉ lan tỏa trong khuôn viên nhà trường mà còn thấm sâu vào từng gia đình, từng cộng đồng dân cư.

Đi đầu trong chuyển đổi số giáo dục, Thành phố từng bước hình thành hệ sinh thái giáo dục thông minh với thư viện điện tử, phòng thí nghiệm hiện đại, nền tảng học tập trực tuyến và hệ thống quản lý chuyên môn, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng dạy và học tại các cơ sở giáo dục. Tại Trường Trung học phổ thông Marie Curie, công tác chuyển đổi số phục vụ học tập suốt đời được triển khai đồng bộ, với 100% phòng học được trang bị thiết bị trình chiếu, kết nối internet; trên 95% giáo viên sử dụng hiệu quả hệ thống quản lý học và thi trực tuyến; các tổ chuyên môn đã xây dựng hơn 1.800 học liệu số phục vụ giảng dạy.

Học sinh của trường được cấp tài khoản học tập số, có thể học tập mọi lúc, mọi nơi, phù hợp với năng lực và điều kiện học tập của từng cá nhân. Việc ứng dụng chuyển đổi số đã mở rộng không gian học tập vượt ra ngoài khuôn khổ lớp học truyền thống, hình thành môi trường học tập liên tục, suốt đời, không giới hạn. Nhà trường chú trọng xây dựng văn hóa tự học thông qua nhiều phong trào, qua đó tỷ lệ học sinh chủ động tham gia các câu lạc bộ học thuật, STEM và nghiên cứu khoa học đạt trên 70%, góp phần hình thành năng lực tự học, tư duy phản biện và sáng tạo.

Bên cạnh giáo dục trong nhà trường, ở cơ sở, Thành phố duy trì và phát huy hiệu quả hoạt động của 295 trung tâm học tập cộng đồng. Các nội dung học tập được triển khai thiết thực, bám sát nhu cầu thực tế của người dân, từng bước hình thành thói quen học tập thường xuyên trong cộng đồng.

Nhằm thu hút người dân tham gia, Trung tâm học tập cộng đồng phường Trung Mỹ Tây đã xây dựng kế hoạch học tập sát với nhu cầu thực tiễn và đa dạng hóa hình thức tổ chức. Các lớp học được triển khai linh hoạt tại hội trường UBND phường, trường học, khu phố… với nội dung phong phú như phổ cập, xóa mù chữ; đào tạo nghề, chuyển giao kỹ thuật; giáo dục pháp luật, kỹ năng sống, chăm sóc sức khỏe cộng đồng; ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Nhờ đó, số lượt người tham gia học tập tại Trung tâm trong năm 2025 tăng 20% so với năm trước. Kết quả này đạt được nhờ việc huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội; sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội, nhà trường và doanh nghiệp địa phương; cùng với quy trình tổ chức hoạt động được triển khai bài bản từ khảo sát nhu cầu, xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện đến đánh giá, điều chỉnh định kỳ, bảo đảm các hoạt động học tập sát thực tiễn.

Với cách tiếp cận đồng bộ, linh hoạt và lấy người dân làm trung tâm, chủ trương xây dựng xã hội học tập tại Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ mở rộng cơ hội học tập cho mọi đối tượng, mà còn góp phần nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng Thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình.