Gửi bình luận
Sau 70 năm đồng hành, hợp tác giữa Việt Nam và Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR) đang đứng trước yêu cầu chuyển từ “tham gia” sang “cùng kiến tạo”, với trọng tâm là phát triển nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu và các chương trình, hạ tầng khoa học chung.
Ngày 15/9, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) phối hợp với JINR tổ chức lễ kỷ niệm 70 năm Việt Nam là thành viên chính thức tham gia JINR (1956–2026) và hội thảo khoa học "70 năm Việt Nam tham gia hội nhập quốc tế nghiên cứu hạt nhân tại JINR và định hướng hợp tác trong bối cảnh mới".
Phát biểu tại lễ kỷ niệm, GS.TS. Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, trong chặng đường 70 năm, dấu ấn lớn nhất của quan hệ hợp tác không chỉ nằm ở những công trình, chương trình nghiên cứu hay kết quả khoa học, mà trước hết được tạo nên bởi nhiều thế hệ các nhà khoa học Việt Nam đã học tập, nghiên cứu và trưởng thành tại Dubna.
Trong những năm đất nước còn nhiều khó khăn, JINR đã mở cánh cửa để các nhà khoa học Việt Nam tiếp cận các phòng thí nghiệm hiện đại, tham gia những chương trình khoa học quốc tế và từng bước trưởng thành trong môi trường nghiên cứu trình độ cao.
Nhiều nhà khoa học Việt Nam đã để lại dấu ấn tại JINR, trong đó có Giáo sư Nguyễn Đình Tứ, Giáo sư, Viện sĩ Nguyễn Văn Hiệu cùng nhiều nhà khoa học khác. Từ những thế hệ đi trước, các nhóm nghiên cứu và nhiều thế hệ học trò tiếp tục được hình thành, tạo nền tảng cho sự phát triển của khoa học hạt nhân, vật lý hạt cơ bản và vật lý năng lượng cao tại Việt Nam.
Theo GS.TS. Trần Hồng Thái, giá trị bền vững nhất của hợp tác quốc tế không chỉ nằm ở những kết quả đạt được trước mắt, mà quan trọng hơn là năng lực được cùng nhau vun đắp cho tương lai. Đó là đội ngũ các nhà khoa học được đào tạo, những nhóm nghiên cứu được hình thành và năng lực khoa học từng bước được tích lũy. Đây chính là nền tảng, tài sản lâu dài để tiếp tục tạo ra những nghiên cứu mới, phát triển công nghệ và hình thành các sản phẩm có giá trị trong tương lai.
GS.TS. Trần Hồng Thái cho biết, trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá quan trọng hàng đầu, Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị về “Hội nhập quốc tế trong tình hình mới” đặt yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng, hiệu quả hơn, quan hệ Việt Nam - JINR cần có cách tiếp cận mới.
“Sau 70 năm, câu hỏi không còn chỉ là chúng ta sẽ tiếp tục hợp tác như thế nào, mà quan trọng hơn là chúng ta sẽ cùng nhau xây dựng những năng lực mới nào cho 70 năm tiếp theo”, GS.TS. Trần Hồng Thái nêu.
Từ nền tảng của 70 năm tin cậy và đồng hành, Việt Nam và JINR sẽ cùng mở ra một giai đoạn hợp tác mới: Từ tham gia sang cùng kiến tạo; cùng phát triển con người, cùng xây dựng năng lực, cùng tạo ra tri thức và cùng đóng góp cho khoa học vì hòa bình và phát triển.
GS.VS. Grigory V. Trubnikov, Giám đốc JINR đánh giá Việt Nam đã có bước tiến mạnh mẽ trong phát triển nghiên cứu cơ bản và trở thành đối tác chiến lược trong mạng lưới của JINR tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đang trở thành trọng tâm trong hợp tác Việt Nam - JINR, nhất là trong bối cảnh Việt Nam triển khai những dự án hạ tầng khoa học quy mô lớn.
JINR mong muốn tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo các nhà nghiên cứu, kỹ sư trình độ cao cho Việt Nam, đồng thời hỗ trợ xây dựng các chương trình khoa học, thiết bị và hạ tầng nghiên cứu.
Đặc biệt, JINR đánh giá cao sáng kiến của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam về xây dựng Phòng thí nghiệm chung JINR về máy gia tốc và ứng dụng bức xạ năng lượng cao tại Việt Nam. Phòng thí nghiệm được kỳ vọng hỗ trợ nhiều lĩnh vực như năng lượng hạt nhân, vật liệu tiên tiến, y tế, robot, bán dẫn và hàng không vũ trụ.
PGS.TS. Đinh Văn Trung, Viện trưởng Viện Vật lý cho biết, trong giai đoạn 1956-1990, đã có hơn 130 cán bộ Việt Nam được đào tạo trình độ Tiến sĩ và Tiến sĩ khoa học tại JINR. Tính đến tháng 4/2026, có 48 cán bộ Việt Nam đang làm việc tại JINR.
Cùng với phát triển nhân lực, Việt Nam ngày càng tiếp cận sâu hơn với các hạ tầng nghiên cứu lớn tại JINR như Tổ hợp máy va chạm ion nặng siêu dẫn NICA/MPD, lò phản ứng neutron xung IBR-2, kính thiên văn neutrino Baikal-GVD, Nhà máy nguyên tố siêu nặng SHE Factory và các hệ thống siêu máy tính...
Một định hướng quan trọng được Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đặt ra là đưa các bài toán thực tiễn của Việt Nam trở thành đề tài nghiên cứu tại Dubna, gắn hợp tác quốc tế với các chiến lược phát triển quốc gia về năng lượng nguyên tử, điện hạt nhân, công nghệ chiến lược và phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Trong giai đoạn tới, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam xác định 4 hướng trọng tâm: (1) Triển khai Phòng thí nghiệm chung Việt Nam - JINR về máy gia tốc tại Việt Nam; (2) Phát triển Trung tâm Thông tin JINR thành Trung tâm Hợp tác Việt Nam - JINR; (3) Đẩy mạnh đào tạo liên kết đại học, sau đại học và xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh; (4) Gắn hợp tác với chương trình phát triển năng lượng nguyên tử, điện hạt nhân quốc gia và phát huy vai trò của Việt Nam như một đầu mối hợp tác của JINR tại ASEAN.
Tại buổi lễ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã trao Kỷ niệm chương cho các lãnh đạo, nhà khoa học JINR; JINR trao Kỷ niệm chương cho các lãnh đạo, nhà khoa học tiêu biểu của Việt Nam.
Sau lễ kỷ niệm, Hội thảo khoa học "70 năm Việt Nam tham gia hội nhập quốc tế nghiên cứu hạt nhân tại JINR và định hướng hợp tác trong bối cảnh mới" tiếp tục thảo luận về các thành tựu nghiên cứu vật lý hạt nhân tại Việt Nam, định hướng nghiên cứu trong bối cảnh mới và đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao về vật lý hạt nhân...
