Bộ trưởng Bộ Công an lý giải đề xuất bỏ tử hình với tội mua bán ma túy

Sáng 27/10, phát biểu tiếp thu giải trình tại phiên thảo luận hội trường của Quốc hội về dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang làm rõ đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy.

Tạo cơ hội sống, hạn chế chống đối đến cùng

Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương nhất quán về cải cách tư pháp, giảm hình phạt tử hình và hạn chế áp dụng trên thực tế. Chính sách này được thực hiện có lộ trình qua nhiều lần sửa đổi Bộ luật Hình sự.

Đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy, Bộ trưởng nhìn nhận đây là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm, như một số đại biểu đã phân tích. Tuy nhiên, thực tiễn đấu tranh cho thấy nhiều người phạm tội chưa nhận thức đầy đủ pháp luật, bị lôi kéo, dụ dỗ, thậm chí bị lừa gạt, ép buộc.

Theo ông, những người này vẫn có thể được cảm hóa, giáo dục và lập công chuộc tội. Vì vậy, áp dụng hình phạt nghiêm khắc nhất là tử hình đối với họ chưa thực sự phù hợp với thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Bộ trưởng cho biết các khung hình phạt đối với tội phạm ma túy hiện có căn cứ vào định lượng. Trong quá trình đấu tranh, lực lượng chức năng phải xử lý cả đường dây, từ nơi xuất phát, nhằm giải quyết tận gốc vấn đề.

Một thực tế khác được Đại tướng nêu là nhiều đối tượng khi nhận thức mình có thể đối mặt với hình phạt tử hình, đã chống đối đến cùng, sẵn sàng sử dụng vũ khí tấn công lực lượng chức năng.

Nếu đề xuất được Quốc hội thông qua, theo Bộ trưởng, tạo cơ hội sống cho người phạm tội có thể góp phần hạn chế sự chống đối, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác đấu tranh với loại tội phạm này.

"Mục tiêu của chúng ta không chỉ là xử lý một đối tượng mà phải triệt phá cả đường dây, xử lý từ những đối tượng ở nơi xuất phát", Đại tướng Lương Tam Quang nói, đồng thời cho biết từ thực tiễn đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị thu hẹp phạm vi áp dụng tử hình đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy.

"Hình phạt nặng hơn không đồng nghĩa tội phạm sẽ giảm"

Ủng hộ đề xuất, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Phó Giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng, chia sẻ với những băn khoăn của các đại biểu về tình hình tội phạm ma túy diễn biến phức tạp.

Theo đại biểu, dù pháp luật quy định hình phạt rất nghiêm khắc, loại tội phạm này vẫn diễn biến phức tạp, quy mô lớn, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Ông cho rằng hình phạt nặng hơn không đồng nghĩa tội phạm sẽ giảm.

"Mục tiêu cuối cùng của chính sách hình sự không phải là làm cho hình phạt ngày càng nặng hơn, mà là làm cho tội phạm giảm, xã hội an toàn hơn và việc thực thi pháp luật hiệu quả hơn", ông Liêm nói.

Đại biểu cho rằng đến nay chưa có căn cứ thuyết phục cho thấy tử hình có tác dụng ngăn chặn tội phạm ma túy cao hơn tù chung thân. Với loại tội phạm hoạt động bí mật, lợi nhuận lớn, theo ông, người phạm tội thường tin hành vi sẽ không bị phát hiện, thay vì cân nhắc sự khác nhau giữa các mức hình phạt.

Ông cũng đặt vấn đề khi lượng ma túy đã vượt ngưỡng có thể bị tử hình, người mua bán với khối lượng lớn hơn nhiều vẫn có thể đối diện cùng mức hình phạt cao nhất. Khi đó, theo đại biểu, tác dụng răn đe và phân hóa trách nhiệm hình sự chưa đáp ứng sát yêu cầu thực tiễn.

Giải pháp được ông nhấn mạnh là nâng cao năng lực điều tra, triệt phá tận gốc đường dây, bắt đúng người chủ mưu, cầm đầu và tước bỏ toàn bộ lợi ích kinh tế do phạm tội mà có.

Đối với phương án bỏ tử hình ở tội mua bán nhưng giữ ở tội sản xuất trái phép chất ma túy, ông Liêm cho rằng cách tiếp cận này phù hợp thực tiễn áp dụng pháp luật, thể hiện sự phân hóa về tính chất, mức độ nguy hiểm và mặt chủ quan của người phạm tội giữa hai tội danh.

Đề nghị giữ tử hình với người chủ mưu, cầm đầu

Tại phiên thảo luận, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) đề nghị tiếp tục giữ hình phạt tử hình đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy trong thời điểm hiện nay, nhất là những vụ có số lượng ma túy rất lớn.

Ông phân biệt người giúp sức, làm thuê cho đầu nậu với người chủ mưu, cầm đầu. Với người mua bán số lượng nhỏ, giúp sức, làm thuê, đại biểu cho rằng có thể xử lý bằng hình phạt khác; còn đối tượng đầu nậu, chủ mưu cần tiếp tục chịu hình phạt nghiêm khắc này.

Ông cũng đề nghị làm rõ lý do giữ tử hình đối với tội sản xuất nhưng bỏ đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Theo ông Hòa, khi điều kiện chín muồi, tình hình tội phạm ma túy giảm nhiều, có thể xem xét đồng thời bỏ tử hình đối với cả hai tội danh, chuyển mức hình phạt cao nhất sang tù chung thân. Nếu còn nhiều ý kiến khác nhau, ông đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét lấy phiếu ý kiến đại biểu về nội dung này.

Đại biểu Nguyễn Thanh Sang (TPHCM) cũng đề nghị chưa bỏ tử hình đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy. Ông nhấn mạnh tác hại của ma túy với từng gia đình, cộng đồng và vai trò của hoạt động mua bán trong việc đưa ma túy đến người nghiện.

Theo đại biểu, những trường hợp mua bán hàng trăm, thậm chí hàng nghìn kg ma túy cần tiếp tục đối diện hình phạt cao nhất để bảo đảm sức răn đe.

Để hạn chế áp dụng tử hình, ông Sang đề nghị nghiên cứu nâng định lượng ma túy trong các khung hình phạt, chỉ áp dụng mức cao nhất với người chủ mưu, cầm đầu, mua bán số lượng đặc biệt lớn.

Ông đề xuất xem xét việc bỏ tử hình đối với tội danh này vào năm 2030, khi tổng kết việc thực hiện nghị quyết liên quan, có thêm cơ sở thực tiễn để trình Quốc hội quyết định.

Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến đại biểu, báo cáo Chính phủ để hoàn thiện dự thảo, trình Quốc hội xem xét, thông qua.