Chuyển đổi số giáo dục vùng cao tạo đột phá giảm nghèo thông tin từ nhà trường

Đưa công nghệ vào giáo dục ở vùng khó

Trong các chiều thiếu hụt của nghèo đa chiều, thiếu thông tin và kỹ năng tiếp cận tri thức được xem là rào cản lớn tại nhiều địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Học sinh khó tiếp cận kiến thức mới, giáo viên hạn chế điều kiện đổi mới phương pháp, người dân thiếu thông tin về chính sách, khoa học kỹ thuật và thị trường lao động.

Theo các chuyên gia, nếu không giải quyết được “nghèo thông tin”, các hỗ trợ về hạ tầng hay sinh kế rất dễ mang tính ngắn hạn. Chính vì vậy, Dự án 6 trong Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 – 2025 đã xác định truyền thông và chuyển đổi số là giải pháp nền tảng nhằm nâng cao năng lực tiếp cận thông tin, trong đó giáo dục đóng vai trò quan trọng.

Tinh thần này cũng được khẳng định trong Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, coi phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục – đào tạo là nhiệm vụ đột phá. Tại Hội thảo quốc gia “Đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi”, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn từng nhấn mạnh: ở vùng khó, chuyển đổi số chính là “đòn bẩy” để rút ngắn khoảng cách chất lượng giáo dục giữa các vùng miền.

Thực tế cho thấy, ở nhiều trường vùng cao, chuyển đổi số đã đi từ nhận thức sang hành động. Tại các điểm trường lẻ, giáo viên chủ động sử dụng nền tảng học trực tuyến, kho học liệu số dùng chung của ngành để hỗ trợ giảng dạy; học sinh được tiếp cận bài giảng sinh động, thí nghiệm trực quan, nội dung học tập phong phú hơn sách giáo khoa truyền thống.

Tại Tuyên Quang, chuyển đổi số giáo dục được xác định là khâu đột phá. Hầu hết cơ sở giáo dục đã được kết nối Internet, triển khai hồ sơ điện tử, học bạ số, phần mềm quản lý nhà trường. Việc giảm áp lực hành chính giúp giáo viên tập trung nhiều hơn cho chuyên môn. Cùng với đó, tỉnh ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, nhất là ở địa bàn khó khăn.

Nhiều trường học được xây mới, cải tạo, nâng cấp, từng bước hoàn thiện phòng học, thư viện, khu bán trú, nội trú, tạo điều kiện cải thiện chất lượng dạy và học. Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy ngày càng phổ biến, giúp bài học sinh động hơn, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho học sinh vùng khó.

Trước đây, học sinh gần như chỉ học qua sách giáo khoa. Nhiều trường nông thôn, miền núi đã lắp đặt phòng học thông minh, bảng tương tác, Internet vệ tinh. Nhờ đó, học sinh có cơ hội học ngoại ngữ, STEM, lập trình… Nhờ chuyển đổi số trong giáo dục, học sinh có thể truy cập tài liệu học tập, sách kỹ năng, kiến thức khoa học – xã hội phù hợp với lứa tuổi và đặc thù địa phương. Với học sinh vùng cao, đây là cánh cửa quan trọng để tiếp cận thế giới tri thức rộng lớn hơn.

Giáo viên vùng cao chủ động “chuyển mình”

Một điểm đáng chú ý trong tiến trình chuyển đổi số giáo dục vùng cao là tinh thần tự học, tự đổi mới của đội ngũ giáo viên. Nhiều thầy cô đã chủ động học công nghệ, sử dụng các nền tảng số để thiết kế bài giảng sinh động, phù hợp với năng lực tiếp thu của học sinh dân tộc thiểu số.

Tại xã Trùng Khánh (Cao Bằng), cô giáo Đàm Thị Uyên là một trong những minh chứng sinh động. Từ điều kiện thiếu thốn thiết bị, cô cùng học trò làm STEM từ phế liệu, chế tạo mô hình máy lọc nước, hệ thống cảnh báo khí gas. Không dừng lại ở đó, cô tự học lập trình, kết nối nguồn lực xã hội, thành lập Câu lạc bộ Robotics để học sinh “học qua làm”. Năm 2025, đội robot của cô giành giải “Truyền cảm hứng toàn quốc”, đưa hình ảnh học sinh vùng cao đến sân chơi công nghệ quốc gia.

Hiện nay, ngành giáo dục Cao Bằng đã triển khai dạy robot ảo VEX VR miễn phí; hơn 500 trường được tập huấn STEM – Robotics, 100% trường THPT được trang bị robot. Học sinh Trường THPT Chuyên Cao Bằng nhiều năm liền dự Giải vô địch robot VEX thế giới, trở thành minh chứng thuyết phục cho hiệu quả của giáo dục số ở vùng khó.

Việc chuyển đổi số giáo dục không chỉ dừng lại trong nhà trường mà còn lan tỏa ra cộng đồng thông qua các trung tâm học tập cộng đồng, lớp học kỹ năng số cho người dân. Nhiều địa phương đã tận dụng hạ tầng trường học để tổ chức các buổi tập huấn trực tuyến về pháp luật, chính sách giảm nghèo, kỹ thuật sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Người dân được hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh để tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, tra cứu thông tin y tế, giáo dục, học kỹ thuật canh tác mới và quảng bá sản phẩm trên nền tảng số. Đây chính là bước chuyển quan trọng từ “hỗ trợ thụ động” sang trao năng lực tiếp cận thông tin.

Chuyển đổi số giáo dục là nền tảng giảm nghèo bền vững

Theo các chuyên gia giáo dục và phát triển xã hội, chuyển đổi số giáo dục vùng cao có tác động dài hạn đến giảm nghèo đa chiều. Chuyên gia xã hội học Phạm Minh Hiền nhận định, muốn giảm nghèo bền vững, phải đầu tư giáo dục theo hướng linh hoạt, hiện đại và có tính kết nối. Đặc biệt, cần tập trung vào kỹ năng việc làm và công nghệ vì đó là chìa khóa của tương lai.

Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số giáo dục đang góp phần nâng cao hiệu quả Dự án 6, tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và năng lực tiếp cận thông tin của người dân vùng khó. Khi học sinh được trang bị kỹ năng số và tư duy mở, khả năng tiếp cận cơ hội việc làm và học tập trong tương lai sẽ cao hơn, từ đó giảm nguy cơ tái nghèo. Giảm nghèo thông tin không còn là khẩu hiệu, mà trở thành động lực bền vững cho phát triển vùng cao.

Chuyển đổi số giúp thu hẹp khoảng cách vùng miền, bảo đảm người học ở vùng cao được tiếp cận tri thức tương đương với khu vực thuận lợi. Các địa phương thời gian tới cần tiếp tục đầu tư hạ tầng số, học liệu số phù hợp; đẩy mạnh bồi dưỡng kỹ năng số cho giáo viên và cán bộ cơ sở; đồng thời gắn chuyển đổi số giáo dục với nhu cầu thực tiễn của cộng đồng.