Gửi bình luận
Từ dấu tích thành cổ đến vẻ đẹp Hang Con Cang, xã Sam Mứn (Điện Biên) đang tìm hướng phát huy giá trị di sản.
Dấu tích thành cổ giữa lòng Mường Thanh
Trên vùng đất phía Nam lòng chảo Mường Thanh, Thành Sam Mứn, còn gọi là Thành Tam Vạn, vẫn lưu giữ dấu tích lịch sử gắn với sự hiện diện của người Lự ở Điện Biên. Trải qua nhiều thế kỷ, những gì còn lại của tòa thành cổ trở thành chứng tích về quá trình cư trú, khai phá và bảo vệ vùng đất biên cương.
Theo các tài liệu lịch sử, Thành Sam Mứn được các chúa Lự xây dựng khoảng thế kỷ XI, từng là trung tâm cai quản vùng Mường Thanh. Thành đắp bằng đất, có hệ thống hào, lũy và cây tre bao bọc, tận dụng địa hình tự nhiên để tạo thế phòng thủ.
Không chỉ mang ý nghĩa quân sự, tòa thành còn phản ánh trình độ tổ chức đời sống của cư dân cổ. Trong lịch sử Mường Thanh, đây từng là trung tâm quyền lực của các đời chúa Lự trước những biến động về dân cư sau này.
Những dấu tích còn lại tập trung ở khu vực Pom Lót, gần hồ U Va. Theo Bảo tàng tỉnh Điện Biên, dấu vết tường thành kéo dài khoảng 3km, gắn với địa hình đồi núi phía Nam thung lũng Mường Thanh.
Ngày 22/1/2009, Thành Sam Mứn được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia, khẳng định giá trị của công trình đối với việc nghiên cứu lịch sử, văn hóa vùng Tây Bắc.
Tuy nhiên, thời gian và những tác động từ hoạt động sản xuất, khai thác tài nguyên đặt ra không ít thách thức đối với công tác bảo vệ di tích. Những năm trước, tình trạng sạt lở tại một số khu vực tường thành từng được phản ánh, cho thấy sự cần thiết phải gìn giữ các dấu tích còn lại.
Đối với công trình trải qua hàng trăm năm biến đổi, bảo tồn không đơn thuần là giữ lại những đoạn thành đất mà còn phải giúp thế hệ hôm nay hiểu được câu chuyện lịch sử trên vùng đất mình đang sinh sống.
Vẻ đẹp tiềm ẩn của Hang Con Cang
Không chỉ có thành cổ, Sam Mứn còn sở hữu danh thắng Hang Con Cang, một không gian thiên nhiên mang vẻ đẹp hoang sơ giữa núi rừng biên giới.
Nằm trên địa bàn bản Con Cang, thuộc xã Na Ư trước sáp nhập, quần thể hang động được UBND tỉnh Điện Biên xếp hạng Di tích danh lam thắng cảnh cấp tỉnh theo Quyết định số 1709/QĐ-UBND ngày 19/10/2023.
Danh thắng gồm hai hang động với đặc điểm địa chất, địa mạo khác nhau. Hang thứ nhất nằm ở độ cao hơn 900m so với mực nước biển, có chiều sâu khoảng 360m, gồm ba cửa thông ra các hướng. Bên trong là những khoảng không rộng, trần hang cao cùng hệ thống nhũ đá được hình thành qua quá trình kiến tạo tự nhiên.
Những dải nhũ đá mang hình dáng tựa áng mây, bông hoa, thửa ruộng bậc thang hay dòng thác, khơi gợi trí tưởng tượng của người khám phá.
Cách hang thứ nhất khoảng 50m về phía Tây Nam là hang thứ hai, sâu khoảng 95m. Những phiến đá lớn, dải nhũ mang sắc trắng, vàng cùng nhiều hình thù tạo nên không gian tự nhiên riêng biệt.
Điểm hấp dẫn của Hang Con Cang còn nằm ở cảnh quan rừng núi bao quanh, địa hình và môi trường sinh thái. Với những giá trị ấy, danh thắng có tiềm năng kết nối với các điểm tham quan lịch sử, văn hóa khác trong khu vực Điện Biên.
Tại lễ công bố và trao bằng xếp hạng di tích tháng 1/2024, lãnh đạo ngành văn hóa tỉnh Điện Biên nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ cảnh quan, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát huy giá trị danh thắng gắn với phát triển du lịch.
Đó cũng là vấn đề đặt ra với Sam Mứn hiện nay. Bởi vẻ đẹp thiên nhiên chỉ có thể trở thành lợi thế phát triển lâu dài khi được khai thác hợp lý, không làm tổn hại những giá trị vốn có.
Từ bảo tồn đến quảng bá hình ảnh quê hương
Ngày 28/10/2025, đoàn công tác của Đảng ủy xã Sam Mứn do ông Hoàng Thanh Hải, Bí thư Đảng ủy xã, làm trưởng đoàn đã khảo sát một số địa điểm có tiềm năng phát triển du lịch trên địa bàn.
Cùng tham gia có đại diện các phòng chuyên môn, đơn vị liên quan và lực lượng đóng quân tại địa phương.
Trong chuyến khảo sát, đoàn tìm hiểu hiện trạng các tuyến đường, điều kiện cơ sở vật chất, tiềm năng khai thác Hang Con Cang và những khu vực có thể phát triển hoạt động phục vụ du lịch.
Hoạt động này tạo cơ sở nghiên cứu phương án khai thác phù hợp, từng bước hình thành những sản phẩm có khả năng thu hút du khách.
Đặt trong tổng thể không gian văn hóa, lịch sử, Thành Sam Mứn và Hang Con Cang mang hai giá trị khác nhau nhưng có thể bổ trợ cho nhau. Một bên lưu giữ dấu tích lịch sử cư trú, xây dựng và bảo vệ vùng đất Mường Thanh; bên kia mở ra khả năng khám phá cảnh quan thiên nhiên, tìm hiểu địa chất và môi trường sinh thái.
Sự kết nối ấy có thể tạo hướng tiếp cận đa dạng hơn đối với du khách, thay vì giới thiệu từng di tích, danh thắng riêng lẻ.
Tuy nhiên, từ tiềm năng đến sản phẩm du lịch còn nhiều công việc phải thực hiện. Trong đó, hạ tầng tiếp cận, bảo đảm an toàn, quản lý cảnh quan và bảo vệ di tích cần được quan tâm.
Với Thành Sam Mứn, việc bảo vệ các dấu tích lịch sử còn lại phải đặt lên hàng đầu. Trong khi đó, khai thác tham quan Hang Con Cang cần đi đôi với gìn giữ hệ thống nhũ đá và môi trường tự nhiên bên trong hang.
Cùng với phát triển du lịch, việc giới thiệu giá trị di sản thông qua hoạt động giáo dục truyền thống cũng cần được chú trọng, giúp học sinh và người dân hiểu hơn về những tài nguyên văn hóa, lịch sử trên quê hương.
Khi cộng đồng nhận thức được giá trị di tích, danh thắng, ý thức bảo vệ cũng có thêm nền tảng để lan tỏa.
Với Sam Mứn, những dấu tích thành cổ và vẻ đẹp Hang Con Cang không chỉ là tài nguyên phát triển du lịch mà còn góp phần làm nên bản sắc, chiều sâu lịch sử vùng đất biên cương.
Đánh thức tiềm năng di sản vì thế không đơn thuần là thu hút du khách, mà trước hết phải gìn giữ những gì thiên nhiên và các thế hệ đi trước đã để lại, để những giá trị ấy tiếp tục được trao truyền và phát huy trong đời sống hôm nay.
