Gửi bình luận
Vậy thì Burkin và những người cùng với anh ta cũng là một dạng “người trong bao” và sống lối sống “trong bao” giữa một “cái bao xã hội khổng lồ”, song họ lại không nhận ra. Điều này được bác sĩ Ivan Ivanych tổng kết: “Chúng ta sống chui rúc ở thành phố này trong không khí ngột ngạt, chúng ta viết những thứ giấy tờ vô dụng, đánh bài đánh bạc – những cái đó chẳng phải là một thứ bao sao?
Chúng ta sống cả đời bên những kẻ vô công rồi nghề, những kẻ xui nguyên giục bị, những mụ đàn bà nhàn rỗi ngu si, chúng ta nói và nghe đủ thứ chuyện nhảm nhí, vô nghĩa – đó chẳng phải là một thứ bao sao?” và “Nhìn thấy và nghe mọi người nói dối, và để cho thiên hạ bảo anh là ngu xuẩn chỉ vì anh đã nghe lời dối trá ấy, nhẫn nhục chịu đựng những sự lăng mạ, khinh miệt, không dám nói thẳng rằng anh đứng về phía những người trung thực, yêu tự do; và chính anh cũng nói dối, cũng nhăn nhở cười, chỉ cốt kiếm được miếng ăn, chỉ cốt được ấm vào thân, chỉ vì một chức tước hèn mọn nào đó chỉ đáng giá mấy đồng xu”.
Lối sống “trong bao” ấy đã bao phủ mọi người dân trong thành phố làm cho không khí ngày càng ngột ngạt, tối tăm, vô nghĩa; và sự ích kỉ, xét nét, hoài nghi lẫn nhau đã khiến con người tự đánh mất những giá trị tốt đẹp của chính mình, đánh mất bản lĩnh cần có để đối diện với cuộc sống muôn màu. Trước thực trạng ấy, Chekhov đã đánh thức mọi người “Không thể sống mãi như thế được!”, không thể tiếp tục nhấn chìm cuộc đời trong màn đêm đen tối, ảm đạm kia mà phải thay đổi; ý thức được sự vô nghĩa, tầm thường của lối sống “trong bao” để rồi quyết tâm phá bỏ, vượt qua nó nhằm hướng đến một cuộc đời tốt đẹp hơn, đáng sống hơn.
Đây chính là chủ đề, tư tưởng của tác phẩm Người trong bao, là niềm trăn trở, suy tư của một nhà văn luôn đặt số phận con người lên trên hết và khát khao giúp họ “chắt lọc, loại bỏ từng giọt nô lệ ra khỏi mình” (Chữ dùng của Chekhov). Ta có thể bắt gặp chủ đề này ở những truyện ngắn khác của nhà văn: Phòng 6, Thảo nguyên, Khóm phúc bồn tử… như một thông điệp sâu sắc về giá trị nhân bản của con người.
Giá trị của một tác phẩm văn học chân chính được khẳng định khi nó vừa là chứng tích của một thời, vừa là hiện thân cho chân lí giản dị của mọi thời (Nguyễn Kiên). Người trong bao không chỉ “soi bóng thời đại” của nhà văn Chekhov, vấn đề tác giả đặt ra không chỉ thuộc về nước Nga của “thời buổi ốm đau” ngày ấy mà còn chạm tới những chân lí của nhân sinh muôn thuở. Nhà văn Nguyễn Tuân từng khẳng định: “Truyện Bê-li-cốp là một áng văn đả kích đến tuyệt đỉnh: Hình thù, tên họ nhân vật đã thành một cái sự, đã thành một hình dung từ ngày nay vẫn có tác dụng lớn”.
Ta không khó để tìm thấy những Belikov và người mang “bệnh Belikov” đang hiện hữu giữa cuộc sống hôm nay; và cả trong chính mỗi chúng ta, vẫn có sự náu mình của một Belikov. Đó là nỗi lo sợ, là cảm giác bất an, là sự thỏa hiệp để tìm thấy sự yên ổn… Thông điệp Chekhov đã đánh thức những giá trị cốt lõi, chất nhân bản sâu sắc trong mỗi con người để từ đó dũng cảm vượt qua mọi giới hạn của bản thân, hướng đến một cuộc sống ý nghĩa và tốt đẹp hơn.
Đã hơn một thế kỷ đi qua kể từ khi Người trong bao ra đời, thế nhưng tác phẩm vẫn mang một sức sống bền bỉ, mãnh liệt, vẫn có một chỗ đứng vững vàng trong lòng nhiều thế hệ độc giả bởi những giá trị, ý nghĩa lớn lao của nó qua mọi thời đại và không gian văn hóa.
________________________
1. Ngữ văn 11. Tập 2. Nxb. (2007), tập 2, tr.65-69.
2. Truyện ngắn Chekhov (2009), Nhà xuất bản Văn học.
3. M. Gorki: Bàn về văn học. Tập 1. NXB Văn học, H, 1970, tr.48-49.
4. Nguyễn Đăng Mạnh (2009), Phân tích tác phẩm Ngữ văn 11, NXB Giáo dục Việt Nam.
5. Nguyễn Hải Hà (2004), Cái mới trong truyện ngắn của A Chekhov, Nguồn https://trieuxuan.info/cai-moi-trong-truyen-ngan-a.-sekhop
6. Trần Thị Phương Phương Đọc Chekhov, sự tiếp nhận đa diện.
http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/en/nghien-cuu/van-hoc-nuoc-ngoai-va-van-hoc-so-sanh
7.Trần Thị Quỳnh Nga, Tiếp cận tác phẩm “Người trong bao” của A. Chekhov trong nhà trường. http://www.gdtrhqb.edu.vn/index.php?page=9&id=3&idL=16
