Gửi bình luận
Từ THCS đến THPT, văn hóa đọc đang chuyển từ hình thành thói quen sang rèn năng lực đọc hiểu, chọn lọc thông tin và tự học trong môi trường số.
Ở cấp THCS, thế giới thông tin của học sinh rộng hơn đáng kể. Các em không chỉ đọc sách mà còn tìm kiếm, tiếp nhận nhiều nguồn thông tin trên internet, mạng xã hội và các nền tảng số. Vì vậy, yêu cầu với văn hóa đọc cũng thay đổi: Không chỉ tạo cơ hội để học sinh đọc, mà giúp các em biết lựa chọn nội dung, kiểm chứng nguồn tin và sử dụng những điều đã đọc.
Tại Trường THCS Hoàng Hoa Thám (phường Tân Bình), tiết đọc sách tiếp tục được duy trì trong thời khóa biểu trong năm học 2026-2027. Tiết học diễn ra tại thư viện, có giáo viên hỗ trợ và sổ đầu bài theo dõi, nhưng học sinh được tự do lựa chọn cuốn sách, thể loại mình yêu thích, không phải làm bài kiểm tra. Hằng năm, nhà trường còn tổ chức cho học sinh đến nhà sách để tự lựa chọn sách, qua đó bổ sung nguồn sách phù hợp với nhu cầu đọc.
Khi được lựa chọn cuốn sách và chủ đề mình quan tâm, thư viện trở thành không gian khám phá thay vì một nơi thực hiện nhiệm vụ. Tuy nhiên, tự do lựa chọn không đồng nghĩa với việc phó mặc. Sau mỗi giờ đọc, giáo viên giao học sinh tìm kiếm thông tin để chuẩn bị cho bài học tiếp theo, sau đó cùng chia sẻ, thảo luận. Nhà trường đồng thời hướng dẫn học sinh nhận diện thông tin đáng tin cậy, biết kiểm chứng và lựa chọn nguồn phù hợp trên môi trường số.
Ông Nguyễn Xuân Đắc, Hiệu trưởng Trường THCS Hoàng Hoa Thám cho rằng, học sinh có thể yêu thích sách giấy hoặc đọc trên nền tảng công nghệ; điều quan trọng là duy trì thói quen và văn hóa đọc.
“Điều quan trọng là giúp các em biết đọc cái gì, chọn lọc nội dung gì. Sau mỗi giờ học, giáo viên sẽ ‘đặt hàng’ học sinh tìm kiếm kiến thức để cùng chia sẻ, thảo luận cho bài học tiếp theo”, ông Đắc nói.
Nếu ở THCS Hoàng Hoa Thám, học sinh được trao quyền lựa chọn và chủ động tìm kiếm thông tin, thì tại Trường THCS Lam Sơn (phường Bình Phú), yêu cầu này được đặt trong bối cảnh các em ngày càng sử dụng nhiều công cụ công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI).
Ông Lưu Hồng Phong, Hiệu trưởng Trường THCS Lam Sơn cho rằng, AI chỉ nên là công cụ hỗ trợ. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh kiểm chứng thông tin, rèn tư duy phản biện và không phụ thuộc vào công nghệ. Trong năm học 2026-2027, nhà trường chú trọng hơn đến khả năng tự học và cách học. Học sinh được rèn thói quen tìm kiếm, chọn lọc, kiểm chứng thông tin trước khi sử dụng, đồng thời biết khai thác công nghệ thay vì để công nghệ làm thay quá trình suy nghĩ.
“Một câu trả lời do AI tạo ra vì thế cũng cần được kiểm chứng. Khi công nghệ có thể cung cấp thông tin nhanh, yêu cầu đặt ra với học sinh không chỉ là tìm được câu trả lời mà còn phải biết câu trả lời đó đến từ đâu, có phù hợp với vấn đề đang tìm hiểu hay không và cần đối chiếu với nguồn nào”, ông Phong cho hay.
Những yêu cầu về đọc kỹ, tìm hiểu bối cảnh và hình thành cách cảm nhận riêng cũng hiện diện trong chính môn học. Năm 2026, học sinh Dương Tâm Di, lớp 9A6, trở thành thủ khoa chuyên Văn Trường Phổ thông Năng khiếu-Đại học Quốc gia TPHCM. Tâm Di cho biết: “Việc đọc kỹ tác phẩm, tìm hiểu bối cảnh, tư tưởng tác giả và hình thành cách cảm nhận riêng góp phần giúp em mở rộng vốn hiểu biết, khả năng diễn đạt và cảm nhận văn học”.
Ở cấp THPT, học sinh tiếp cận lượng thông tin ngày càng lớn, nhưng thời gian dành cho mỗi nội dung lại có thể thu hẹp. Một video có thể tóm tắt một cuốn sách trong vài phút, AI có thể hỗ trợ tóm lược, giải thích hoặc gợi ý nội dung. Điều này khiến yêu cầu “đọc để hiểu” trở nên quan trọng hơn: Học sinh cần đọc, suy ngẫm và hình thành cách nhìn riêng thay vì chỉ tiếp nhận câu trả lời có sẵn.
Tại Trường THPT Phú Nhuận (phường Đức Nhuận), thời gian qua, đơn vị này luôn chú trọng xây dựng môi trường đọc gần gũi với học sinh. Tháng 11/2025, trường đưa vào hoạt động thư viện mở với hơn 5.000 cuốn sách do giáo viên, học sinh, phụ huynh và các nhà hảo tâm đóng góp. Sách được bố trí tại những không gian học sinh thường xuyên đi qua, đưa việc đọc đến gần hơn với đời sống học đường.
Theo Hiệu trưởng Trần Công Tuấn, thư viện mở vừa tạo điều kiện để học sinh tiếp cận kiến thức, rèn kỹ năng, vừa góp phần hạn chế sử dụng điện thoại trong giờ chơi, hình thành thói quen đọc. Tuy nhiên, không gian chỉ là bước đầu, quan trọng hơn là giúp học sinh đọc chủ động, biết suy nghĩ và khai thác giá trị từ sách.
Cụ thể, tháng 5/2026, Tổ Ngữ văn và thư viện Trường THPT Phú Nhuận (phường Đức Nhuận) tổ chức BookFest 4.0 với chủ đề “Đọc sách-Trải nghiệm-Kết nối và lan tỏa”. Thay vì chỉ giới thiệu hoặc kể lại nội dung sách, học sinh được tham gia “giải mã tác phẩm văn học”, chia sẻ trải nghiệm đọc, trưng bày sản phẩm sáng tạo, tương tác với sách và phiên chợ sách.
Tại BookFest 4.0, học sinh thực hiện phim ngắn chuyển thể từ “Mảnh trăng cuối rừng” của Nguyễn Minh Châu; đồng thời chuyển thể “Những ngọn gió ở Hua Tát” thành sản phẩm âm nhạc với sự hỗ trợ của AI.
Ông Trần Công Tuấn, cho biết AI có thể mở thêm cách tiếp cận tác phẩm nhưng không thay thế việc đọc. Để chuyển một câu chuyện thành phim, âm nhạc hay sản phẩm truyền thông, học sinh vẫn phải đọc kỹ, lựa chọn chi tiết, tìm hiểu nhân vật, nắm thông điệp và thể hiện theo góc nhìn của mình.
Theo ông Tuấn, công nghệ vì thế không làm nhẹ đi yêu cầu đọc mà đặt ra đòi hỏi học sinh phải đọc kỹ hơn để có thể sáng tạo từ những gì đã tiếp nhận. Khi đó, sách không chỉ cung cấp nội dung mà trở thành điểm khởi đầu cho quá trình khám phá, suy ngẫm và sáng tạo.
“Từ việc lựa chọn sách, tìm kiếm và kiểm chứng thông tin đến chia sẻ, thảo luận và sáng tạo sản phẩm, hoạt động đọc ở các trường THCS, THPT đang được mở rộng theo nhiều cách. Điểm quan trọng là học sinh không chỉ tiếp nhận nội dung có sẵn mà được khuyến khích đặt câu hỏi, hình thành quan điểm và sử dụng những điều đã đọc trong học tập, trải nghiệm”, ông Tuấn cho hay.
Em Nguyễn Thái Bảo, học sinh lớp 6/4, Trường THCS Trần Văn Ơn (phường Tân Định) chia sẻ: “Em thích được tự chọn những cuốn sách mình quan tâm. Có những cuốn ban đầu em đọc vì thấy nội dung hấp dẫn, nhưng càng đọc càng muốn tìm hiểu thêm về nhân vật, câu chuyện và những điều mới trong sách. Em thấy đọc sách giúp mình biết thêm nhiều điều. Khi gặp nội dung hay hoặc chưa hiểu, em thường đọc lại hoặc tìm thêm thông tin để hiểu rõ hơn. Nhờ vậy, em có thêm kiến thức để học tập và chia sẻ với các bạn”.
Kỳ 3: Khi việc đọc tiếp tục sau trang sách
