Đưa khoa học và giáo dục vào thực tiễn

Đổi mới tư duy từ quản trị

Là trung tâm đào tạo và khoa học công nghệ lớn của cả nước, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước yêu cầu cấp thiết về việc hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 71-NQ/TW. Trong bối cảnh thành phố chịu tác động trực tiếp từ các biến động kinh tế toàn cầu, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là yếu tố sống còn để duy trì năng lực cạnh tranh.

Theo PGS.TS Lê Tuấn Anh, Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Thủ Dầu Một,giáo dục đại học hiện nay đang đối mặt với nhiều áp lực lớn, từ sự cạnh tranh nguồn nhân lực đến yêu cầu thay đổi mô hình đào tạo trước sự phát triển của công nghệ. Theo ông, để thích ứng, các cơ sở giáo dục không thể duy trì cách làm cũ mà cần một tư duy quản trị mới.

PGS.TS Lê Tuấn Anh nhấn mạnh: "Để chuyển mình mạnh mẽ, giáo dục cần nhận diện rõ những thách thức đang đối mặt. Qua đó, tạo ra những bước đột phá không chỉ về tổ chức hay chương trình, mà trước hết là về tư duy và cách tiếp cận phát triển".

Nhìn nhận từ thực tế triển khai, GS.TS Mai Thanh Phong, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (ĐHQG TP Hồ Chí Minh) cho rằng,trường đại học là nơi cụ thể hóa các Nghị quyết thông qua sản phẩm khoa học và chất lượng nhân sự. Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất hiện nay nằm ở nhận thức xã hội chưa đầy đủ về vai trò của khoa học công nghệ.

GS.TS Mai Thanh Phong phân tích: "Nếu khoa học - công nghệ vẫn bị nhìn nhận là lĩnh vực xa rời đời sống; nếu doanh nghiệp chưa coi nghiên cứu là nền tảng phát triển bền vững; nếu người học chưa nhìn thấy các ngành STEM là con đường dài hạn cho tương lai, thì các nghị quyết dù đúng và trúng cũng khó phát huy hiệu quả như kỳ vọng".

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Văn Y, Giám đốc Học viện Cán bộ TP Hồ Chí Minh khẳng định, Nghị quyết 71 đòi hỏi sự thay đổi thực chất trong tư duy giáo dục. Khi tri thức trở thành nguồn lực chủ yếu, giáo dục phải gắn chặt với thực tiễn, tránh tình trạng đào tạo xa rời nhu cầu xã hội.

Cụ thể hơn về chất lượng đội ngũ, TS Nguyễn Hữu Hào, giảng viên Học viện Cán bộ TP Hồ Chí Minh cho rằng thách thức nằm ngay ở phương pháp giảng dạy. Theo ông, nếu giảng viên chỉ dừng lại ở việc truyền đạt giáo trình có sẵn mà thiếu các hoạt động nghiên cứu chuyên sâu hoặc không cập nhật tri thức mới, sẽ rất khó đáp ứng được yêu cầu đổi mới. Do đó, nâng cao năng lực giảng viên là bước đi bắt buộc để thực thi nghị quyết.

Cầu nối đưa chính sách vào đời sống

Bên cạnh việc đổi mới nội tại ngành giáo dục, sự tham gia của báo chí và truyền thông chính sách đóng vai trò quyết định trong việc đưa các chủ trương, nghị quyết vào đời sống. Mối quan hệ giữa cơ sở đào tạo và cơ quan báo chí cần chuyển từ đưa tin đơn thuần sang hợp tác chiến lược để định hướng xã hội.

Lý giải về nguyên nhân chính sách chậm đi vào thực tế, nhà báo Lê Thế Chữ, Tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ cho rằng, một phần do công tác truyền thông chưa "dịch" được đầy đủ nội hàm chính sách đến người dân. Các nghị quyết về khoa học và giáo dục thường có tính khái quát cao, nếu không được giải thích rõ ràng sẽ khó tạo được sự quan tâm đúng mức.

"Khi xã hội chưa hiểu đúng, chưa thấy rõ lợi ích gắn với đời sống, chính sách khó tạo được sự đồng thuận và hành động. Báo chí cần làm rõ rằng các nghị quyết này là lời giải cho bài toán năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia", nhà báo Lê Thế Chữ nhận định.

Đồng tình với quan điểm này, PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (ĐHQG TP Hồ Chí Minh) chia sẻ, nhà trường đã có nhiều nỗ lực trong nghiên cứu khoa học và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, thể hiện qua số lượng công bố quốc tế gia tăng. Tuy nhiên, để các kết quả này kết nối được với thị trường lao động và doanh nghiệp, vai trò cầu nối của truyền thông là không thể thiếu. Báo chí giúp đưa các thành tựu từ môi trường học thuật ra ứng dụng thực tế.

Về phương pháp truyền thông hiệu quả, nhà báo Mai Ngọc Phước, Tổng biên tập Báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh chức năng phản biện. Ông cho rằng báo chí không chỉ phản ánh kết quả mà cần có các bài phân tích sâu, chỉ rõ những vướng mắc, bất cập trong quá trình thực thi. Những phản hồi từ báo chí sẽ là kênh thông tin quan trọng để cơ quan quản lý điều chỉnh chính sách sát với nhu cầu thực tiễn của người học và xã hội.

Ở một góc độ khác, nhà báo Tô Đình Tuân, Tổng biên tập Báo Người Lao Động lưu ý đến tính phổ cập của thông tin. Theo ông, các khái niệm chuyên môn như chuyển đổi số hay đổi mới sáng tạo cần được diễn giải đơn giản để người lao động phổ thông cũng có thể hiểu và áp dụng.

"Báo chí phải tiếp cận nghị quyết bằng ngôn ngữ giản dị, gần gũi, đồng thời mở ra các diễn đàn giới thiệu mô hình sáng tạo từ viện, trường đến cộng đồng", ông Tuân đề xuất.

Để sự hợp tác này mang lại hiệu quả dài hạn, nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam (phụ trách phía Nam) kiến nghị các bên cần chủ động hơn. Trường đại học cần nâng cao năng lực cung cấp thông tin, khuyến khích nhà khoa học trở thành "đại sứ tri thức". Trong khi đó, báo chí tiếp tục thực hiện vai trò kết nối, phản biện và xây dựng niềm tin xã hội đối với nền giáo dục nước nhà.