Đừng để bạo lực trên mạng trở thành 'bài học' cho học sinh

Vụ án Phạm Tuấn cùng 9 người liên quan bị khởi tố về hành vi sản xuất, đăng tải các video có nội dung bạo lực, băng nhóm, giang hồ nhằm thu hút người xem và thu lợi bất chính một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về tác động của nội dung độc hại trên mạng xã hội đối với trẻ em, học sinh.

Cất vó ổ nhóm “giang hồ mạng”

Ngày 22/8 vừa qua, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội cho biết, Phạm Tuấn cùng 9 người liên quan vừa bị khởi tố để điều tra về tội “Đưa trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông” theo khoản 2 Điều 288 Bộ luật Hình sự.

Phạm Tuấn quản lý, vận hành kênh YouTube “Phạm Tuấn ENTERTAINMENT” với hơn 1,02 triệu người đăng ký. Nhằm thu hút tương tác, thu lợi bất chính, nhóm này sản xuất, đăng tải nhiều video, phim ngắn tự dàn dựng, trong đó có nội dung cổ xúy bạo lực, sử dụng vũ khí thô sơ, súng đạn để giải quyết mâu thuẫn và các cảnh thanh toán giữa những băng nhóm “xã hội đen”.

Đáng chú ý, ngày 16/6/2020, nhóm phát sóng tập phim “Đường cùng 3 - Lật mặt”, dài hơn 21 phút. Video tự ý sử dụng hình ảnh cổng Trường THPT Nguyễn Văn Cừ (thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh cũ), dàn dựng cảnh học sinh đánh nhau, cưỡng đoạt tài sản trong phòng học, hành lang và đặt tiêu đề “Một ngôi trường ưa bạo lực”. Đồng thời dàn dựng nhiều phân cảnh đâm chém, thanh toán giữa các băng nhóm “xã hội đen” cũng được đưa vào phim gây tác động tiêu cực đến tâm lý, hành vi của giới trẻ và học sinh. Video này thu hút hơn 2,7 triệu lượt xem cùng hàng nghìn bình luận. Tổng số tiền nhóm thu lợi bất chính từ việc phát tán các nội dung trên được xác định hơn 500 triệu đồng.

Quá trình điều tra mở rộng, lực lượng chức năng còn phát hiện Phạm Tuấn tiếp tục chuẩn bị sản xuất video “Phim Come Back để chào mừng anh Khá trở về”, nhằm tung hô, ca ngợi “giang hồ mạng” Ngô Bá Khá (thường gọi Khá Bảnh).

“Giang hồ mạng” có thể tác động đến bạo lực học đường

Trao đổi với Báo GD&TĐ, TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở từng video cụ thể mà còn ở tác động lâu dài của loại nội dung này đối với trẻ em và học sinh.

Theo ông Cường, trẻ vị thành niên chưa phát triển đầy đủ khả năng nhận thức, đánh giá hậu quả hành vi, kiểm soát cảm xúc và giải quyết xung đột. Vì vậy, việc thường xuyên tiếp xúc với các video cổ xúy bạo lực có thể khiến các em bị ảnh hưởng, bắt chước hoặc hình thành cách nhìn lệch lạc về ứng xử.

Đáng lo hơn, một số nội dung không đơn thuần mô tả bạo lực mà còn biến bạo lực thành cách thể hiện bản lĩnh, xây dựng hình ảnh “giang hồ” thậm chí gắn sự hung hãn với nổi tiếng và kiếm tiền.

“Khi một người sử dụng bạo lực, lời nói tục tĩu, thái độ coi thường pháp luật nhưng lại nhận được hàng triệu lượt xem, bình luận và tạo ra thu nhập, trẻ em rất dễ nhận được một thông điệp sai lệch: gây sốc, càng hung hãn, càng nổi tiếng thì càng có giá trị - đó là những điều cần đặc biệt cảnh báo”, luật sư Đặng Văn Cường nhận định.

Tuy nhiên, ông Cường lưu ý, không thể quy tất cả các vụ bạo lực học đường cho mạng xã hội, bởi nguyên nhân của hiện tượng này rất phức tạp. Dù vậy, nội dung bạo lực trên mạng có thể trở thành một trong những tác nhân ảnh hưởng đến nhận thức, hành vi của một bộ phận trẻ em. Đặc biệt, khi video lấy bối cảnh trường học, xây dựng nhân vật học sinh giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực và được thiết kế có chủ đích để thu hút người trẻ, tác động xã hội càng đáng lo ngại.

“Đây không còn là câu chuyện giải trí đơn thuần. Khi hình ảnh trường học, học sinh và bạo lực được kết hợp để tạo ra sản phẩm câu view, người sản xuất phải ý thức được rằng mình đang tác động vào một môi trường đặc biệt nhạy cảm, đó là môi trường giáo dục”, luật sư Cường nói.

Cần giúp học sinh “miễn nhiễm” với nội dung độc hại

Theo TS. Luật sư Đặng Văn Cường, mạng xã hội là không gian mở nhưng không đứng ngoài pháp luật. Quyền tự do sáng tạo, tự do biểu đạt không đồng nghĩa với quyền sản xuất, phát tán nội dung vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc gây ảnh hưởng xấu đến xã hội.

Việc cơ quan điều tra khởi tố vụ án, khởi tố bị can là căn cứ để tiếp tục làm rõ vai trò của từng người, mục đích, phương thức thực hiện, hậu quả và khoản thu lợi từ hoạt động này. “Việc xử lý hình sự là cần thiết nếu hành vi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Điều này không chỉ nhằm xử lý người vi phạm mà còn có ý nghĩa cảnh báo, phòng ngừa chung, nhất là trong bối cảnh mạng xã hội đang có sức ảnh hưởng rất lớn đến trẻ em”, luật sư Cường nhấn mạnh.

Ở góc độ giáo dục, TS. Nguyễn Ngọc Anh, Hiệu trưởng Trường THCS Thành Công (phường Giảng Võ, TP Hà Nội), cho rằng bên cạnh xử lý người tạo ra nội dung độc hại, cần tăng khả năng “miễn nhiễm” của trẻ trước thông tin lệch chuẩn trên không gian mạng.

Theo bà, phụ huynh và nhà trường cần trang bị cho học sinh kỹ năng nhận diện nội dung độc hại, kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn và ứng xử có trách nhiệm trên mạng. Học sinh cũng cần hiểu rằng người nổi tiếng trên TikTok, YouTube hay Facebook không mặc nhiên là hình mẫu đáng học theo. Lượt xem, lượt thích hay số người theo dõi không phải thước đo của đạo đức, tài năng và giá trị con người. Một video có hàng triệu lượt xem chưa chắc có giá trị tích cực. Ngược lại, việc liên tục xem, bình luận, chia sẻ các nội dung bạo lực có thể vô tình giúp chúng tiếp tục được lan truyền.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Dũng - Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Phù Khê (tỉnh Bắc Ninh) cho rằng, vụ án Phạm Tuấn là bài học cảnh tỉnh đối với những người sử dụng mạng xã hội để xây dựng hình ảnh “giang hồ”, cổ xúy bạo lực và kiếm tiền từ sự lệch chuẩn.

“Không thể coi việc làm nội dung phản cảm, gây sốc là một nghề nghiệp miễn nhiễm với trách nhiệm xã hội. Càng có nhiều người theo dõi thì càng phải có trách nhiệm với những gì mình đưa lên mạng. Đặc biệt, khi nội dung hướng đến trẻ em và thanh thiếu niên thì trách nhiệm đó càng lớn”, ông nói.

Từ vụ án Phạm Tuấn và các bị can trên, chuyên gia cũng gửi khuyến cáo tới học sinh và giới trẻ với thông điệp rõ ràng: Đừng học cách trở nên nổi tiếng từ những người nổi tiếng bằng sự lệch chuẩn; đừng coi bạo lực là bản lĩnh, coi sự hung hãn là cá tính hay coi tai tiếng là con đường thành công. Mạng xã hội chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng để lan tỏa tri thức, văn hóa và những giá trị tích cực cho cộng đồng.