Khi trường học được chấm điểm Hạnh phúc

Dự án “Thí điểm đánh giá, xếp hạng Trường học Hạnh phúc cấp quốc gia tại Việt Nam” đang mở ra một cách tiếp cận mới trong quản trị chất lượng giáo dục - lấy trải nghiệm và mức độ hạnh phúc của người học làm trung tâm.

Xung quanh nội dung này, phóng viên Dân trí đã có cuộc trao đổi với TS Sái Công Hồng, Chủ tịch kiêm Viện trưởng Viện Khảo thí và Đánh giá chất lượng giáo dục thuộc Hiệp hội Các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam, đơn vị trực tiếp triển khai dự án.

Từ khái niệm trừu tượng đến bảng điểm công khai

Xuân là mùa của những khởi đầu và kỳ vọng tốt đẹp. Trong giáo dục, khái niệm “trường học hạnh phúc” đang dần được cụ thể hóa bằng những tiêu chí khoa học và hệ thống đánh giá rõ ràng, thay vì chỉ là những tính từ chung chung. Xin ông cho biết rõ hơn về triển khai Dự án “Thí điểm đánh giá, xếp hạng Trường học Hạnh phúc”?

- Đúng như bạn nói, xuân là mùa của sự gieo mầm. Dự án này chính là cách chúng tôi "gieo" một thước đo nhân văn vào quản trị giáo dục.

Được khởi động từ tháng 5/2025, dự án không dừng lại ở một phong trào truyền thông. Đây là nỗ lực cụ thể hóa những định hướng lớn của Đảng và Chính phủ (như Kết luận 91-KL/TW hay Nghị quyết 51/NQ-CP) nhằm đưa hạnh phúc trở thành một mục tiêu chiến lược.

Chúng tôi không muốn "Trường học Hạnh phúc" chỉ là một khẩu hiệu treo trên cổng trường hay hoạt động truyền thông, mà đã trở thành một định hướng gắn liền với chiến lược phát triển giáo dục quốc gia.

Mục tiêu của dự án là xây dựng một hệ thống đánh giá có "gốc" khoa học, giúp các nhà trường tự soi chiếu và cải tiến liên tục, hướng đến xây dựng môi trường học đường tích cực, an toàn và nhân văn.

Thay vì đoán định bằng cảm tính, giờ đây các trường có thể nhìn thấy "chỉ số hạnh phúc" của mình qua những dữ liệu thực chứng, từ đó vun vén môi trường học đường trở nên an toàn, nhân văn và lấy người học làm trung tâm.

Đây được xem là một bước đi mới nhằm thúc đẩy đổi mới giáo dục theo hướng lấy người học làm trung tâm, đồng thời đặt yếu tố hạnh phúc học đường trở thành một mục tiêu quan trọng trong quản trị và phát triển chất lượng nhà trường.

Mục tiêu trọng tâm của dự án hướng đến điều gì và kỳ vọng mang lại tác động ra sao, thưa ông?

- Mục tiêu trọng tâm của dự án là nghiên cứu, xây dựng và triển khai mô hình đánh giá, xếp hạng Trường học Hạnh phúc trên phạm vi thí điểm.

Thông qua đó, dự án tiến hành thu thập và phân tích dữ liệu thực chứng để đánh giá hiệu quả và tác động của mô hình đối với các nhóm liên quan như nhà trường, giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh.

Dữ liệu thực chứng đóng vai trò rất quan trọng, bởi nó giúp các đánh giá không dựa trên cảm tính mà phản ánh đúng thực trạng chất lượng môi trường học đường.

Trên cơ sở kết quả thí điểm, dự án sẽ tổng hợp, rút kinh nghiệm, hoàn thiện mô hình và đề xuất phương án mở rộng trên phạm vi toàn quốc. Đồng thời, dự án cũng hướng đến việc khuyến khích các địa phương chủ động vận dụng mô hình theo điều kiện thực tiễn và năng lực quản lý của từng nơi, từ đó tạo ra một hướng tiếp cận linh hoạt nhưng vẫn thống nhất về chuẩn đánh giá.

Ông cho biết, dự án gồm những hợp phần nào và hiện nay đã triển khai đến đâu?

- Dự án được thiết kế gồm 3 hợp phần chính: Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá, xếp hạng Trường học Hạnh phúc và tổ chức thí điểm lần thứ nhất; Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý và giáo viên; Tổ chức thí điểm đánh giá, xếp hạng lần thứ hai nhằm kiểm chứng tính ổn định, khả thi và hiệu quả của mô hình khi được mở rộng.

Đến nay, dự án đã hoàn thành 2 hợp phần đầu với sự tham gia của 30 trường phổ thông thuộc 5 tỉnh/thành phố gồm Lào Cai, Phú Thọ, Hà Tĩnh, Lâm Đồng và Cần Thơ. Việc hoàn thành 2 hợp phần đầu tiên đã tạo nền tảng quan trọng về mặt tiêu chí, quy trình và năng lực triển khai, sẵn sàng cho giai đoạn mở rộng tiếp theo.

4 tiêu chuẩn - 75 chỉ báo đo mức độ hạnh phúc

Thưa ông, để một ngôi trường thực sự là "nhà", chỉ số hạnh phúc cần được đo lường như thế nào để đảm bảo sự thấu hiểu chân thực nhất?

- Chúng tôi quan niệm hạnh phúc là tổng hòa của nhiều yếu tố. Vì vậy, bộ tiêu chí được thiết kế như một "lăng kính đa chiều" với 4 trụ cột chính, mà chúng tôi gọi vui là mô hình 4P gồm 4 tiêu chuẩn, 13 tiêu chí và 75 chỉ báo.

Bốn tiêu chuẩn bao gồm: Nguyên tắc (Principle) chiếm 15%, Con người (People) chiếm 35%, Hoạt động học tập và giảng dạy (Process) chiếm 30% và Môi trường học đường (Place) chiếm 20%.

Hệ thống chỉ báo được thiết kế theo hướng kết hợp cả định lượng và định tính, giúp thu thập thông tin từ nhiều nguồn như hồ sơ nhà trường, khảo sát giáo viên, khảo sát học sinh, khảo sát phụ huynh và phản hồi từ hiệu trưởng.

Nhờ đó, mô hình đánh giá có khả năng phản ánh một cách toàn diện mức độ hạnh phúc của trường học, không chỉ ở bề nổi mà cả trong chất lượng quản trị, văn hóa ứng xử, môi trường học tập và trải nghiệm thực tế của người học.

Với 75 chỉ báo cụ thể, chúng tôi không chỉ đọc báo cáo của hiệu trưởng mà còn lắng nghe "nhịp đập" thực tế qua khảo sát ẩn danh từ học sinh, giáo viên và cả phụ huynh.

Sau một năm "gieo hạt" tại 30 ngôi trường điểm, ông nhìn thấy những tín hiệu xuân nào từ kết quả thực tế?

Một tín hiệu rất ấm áp là mặt bằng chung các trường thí điểm cho thấy các trường đạt mức 3-4 sao, trong đó nhiều trường tại Cần Thơ, Hà Tĩnh và Phú Thọ có kết quả nổi bật với mức xếp hạng 4 sao.

Phần lớn các cơ sở giáo dục tham gia đều đạt mức từ trung bình khá trở lên, cho thấy sự chuyển biến tích cực trong xây dựng môi trường học đường hạnh phúc.

Tất nhiên, vẫn còn những "khoảng lặng" cần lấp đầy, như sự chênh lệch giữa các tiêu chuẩn, đặc biệt ở nhóm tiêu chí liên quan đến con người và môi trường học đường. Nhưng chính những con số biết nói này giúp chúng tôi biết mình cần hỗ trợ gì cho giáo viên trong giai đoạn tới.

Bước sang năm 2026, khi bản đồ "Trường học Hạnh phúc" dự kiến mở rộng lên quy mô toàn quốc, ông kỳ vọng điều gì nhất?

- Tôi kỳ vọng vào sự lan tỏa tự thân. Năm 2026, dự án sẽ mở rộng lên khoảng 100 trường thí điểm. Nhưng ý nghĩa hơn cả là những ngôi trường nằm ngoài dự án cũng đang chủ động tìm đến để được khảo sát, đánh giá.

Hạnh phúc không có biên giới và cũng không có điểm dừng. Chúng tôi mong muốn xây dựng một hệ sinh thái giáo dục bền vững, nơi mà mỗi độ xuân về, khi nhìn lại, các thầy cô và học trò không chỉ thấy những bảng điểm học thuật, mà còn thấy những ký ức hạnh phúc được vun trồng mỗi ngày.

Xin cảm ơn TS Sái Công Hồng!