Gửi bình luận
Sáng 20/9, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Phiên giải trình làm rõ thực trạng, nguyên nhân, trách nhiệm và hướng xử lý đối với các vấn đề đang đặt ra...
Chủ trì phiên giải trình có Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn và lãnh đạo các bộ có liên quan tham gia giải trình về các nội dung.
Phát biểu tại Phiên giải trình, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện. Kết quả không chỉ được đo bằng số lượng văn bản đã ban hành hay nhiệm vụ đã triển khai, mà quan trọng hơn là người thầy có điều kiện dạy tốt hơn, người học được học tốt hơn và chất lượng giáo dục có chuyển biến thực chất.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, phiên giải trình cần làm rõ thực trạng, nguyên nhân, trách nhiệm và hướng xử lý đối với các vấn đề đang đặt ra, từ triển khai các luật, nghị quyết, chính sách đối với nhà giáo đến phân luồng, phát triển nguồn nhân lực, thi tốt nghiệp THPT, tuyển sinh đại học, văn hóa học đường và sử dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục.
Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, bên cạnh việc triển khai nhiều nhiệm vụ theo các chủ trương của Đảng, Nhà nước về sắp xếp chính quyền địa phương, cắt giảm thủ tục hành chính, sắp xếp trường lớp và mạng lưới cơ sở giáo dục, Bộ phải xây dựng khối lượng lớn văn bản quy phạm pháp luật để hướng dẫn thực hiện các luật, nghị quyết mới.
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, hiện còn một nghị định liên quan đến chế độ tiền lương của nhà giáo đang chờ để đồng bộ với Đề án cải cách chính sách tiền lương.
Hai thông tư cũng đang tiếp tục được hoàn thiện, trong đó có thông tư quy định về tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư. Bộ trưởng cho biết, đây là văn bản quan trọng, liên quan không chỉ đến việc vinh danh mà còn tới chính sách thu hút, giữ chân đội ngũ nhà giáo có năng lực. Trong tháng 9, Bộ dự kiến đưa dự thảo ra lấy ý kiến rộng rãi để tiếp tục hoàn thiện và sớm ban hành.
Về việc chậm ban hành thông tư này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định trách nhiệm thuộc về Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Đội ngũ nhà giáo là một trong những nhóm vấn đề được nhiều đại biểu đặt câu hỏi tại phiên giải trình.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết việc xác định thừa hay thiếu trước hết căn cứ theo định mức biên chế. Trong thực tế, nơi thiếu giáo viên có thể sử dụng thêm giáo viên hợp đồng hoặc bố trí lại lớp học, tăng sĩ số học sinh. Theo Bộ trưởng, khi sĩ số lớp tăng thì chất lượng sẽ giảm đi.
Một nguyên nhân được Bộ trưởng nêu là đã có biên chế nhưng nhiều địa phương chưa tuyển dụng. Hiện còn khoảng 46.000 chỉ tiêu chưa được tuyển. Một số địa phương vừa có nhu cầu tuyển dụng, vừa chịu áp lực giảm biên chế chung trong toàn hệ thống nên chưa mạnh dạn tuyển dụng. Trong thời gian qua, có địa phương đã tổ chức tuyển đồng thời khoảng 2.000-3.000 giáo viên, nhưng cũng có nơi chưa kịp tuyển.
Tình trạng thừa, thiếu cục bộ cũng xuất phát từ biến động dân cư, dẫn đến nơi thiếu, nơi thừa nhưng việc điều chuyển, luân chuyển giáo viên chưa kịp thời. Bên cạnh đó là sự mất cân đối giữa các cấp học, môn học và giữa các trường.
Bộđã giao Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo quyền tuyển dụng, điều chuyển, điều động giáo viên. Bộ trưởng cho rằng đây là một giải pháp rất quan trọng. Một số địa phương đã tổ chức tuyển dụng tập trung. Trong khi đó, việc một số nơi phân cấp cho xã, phường tuyển dụng giáo viên được Bộ trưởng cho là chưa phù hợp với Nghị quyết 248.
Bộ trưởng dẫn ví dụ, nếu một tỉnh, thành phố có trên 100 xã, phường thì việc từng xã, phường tổ chức tuyển dụng riêng sẽ dẫn đến hơn 100 hội đồng, nhiều kỳ tuyển dụng khác nhau. Trong khi số chỉ tiêu có hạn, có thể xảy ra tình trạng trường không tuyển được giáo viên và người có nhu cầu cũng không được tuyển dụng.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị các địa phương thực hiện thống nhất việc để Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức tuyển dụng và luân chuyển chung.
Liên quan đến việc sắp xếp trường lớp, Bộ trưởng cho biết khoảng 33.000-35.000 hiệu trưởng, phó hiệu trưởng cần được bố trí lại. Trong số này, các địa phương đã bố trí khoảng 22.000 người sang làm giáo viên, số còn lại tiếp tục được sắp xếp.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng định mức mới về đội ngũ giáo viên, dự kiến ban hành trong tháng 9 hoặc đầu tháng 10. Định mức mới sẽ xem xét đặc thù của việc dạy học hai buổi, từng địa bàn, vùng miền, cấp học, môn học, đồng thời căn cứ vào quy mô học sinh và sĩ số lớp.
Theo tính toán của Bộ, khi áp dụng cách tính mới, số giáo viên còn thiếu so với định mức và thực tế sẽ ở mức trên 43.000 người. Con số này tương ứng với số giáo viên hợp đồng hiện nay và số biên chế năm 2025 đã được giao nhưng chưa tuyển dụng. Bộ trưởng cho biết, nếu trong năm nay số biên chế chưa được tuyển dụng tiếp tục được cấp có thẩm quyền giao và các địa phương tiến hành tuyển dụng thì sẽ đủ.
Đối với tình trạng thiếu giáo viên ở các môn như Tiếng Anh, Nghệ thuật, Âm nhạc và tại các vùng khó khăn, Bộ đã hướng dẫn các địa phương một số giải pháp. Một là hợp đồng với nghệ nhân, huấn luyện viên từ bên ngoài. Hai là tăng cường ứng dụng công nghệ, đặc biệt đối với Tiếng Anh, Tin học và năng lực số. Bộ trưởng cũng cho rằng về lâu dài cần có chế độ, chính sách phù hợp đối với giáo viên các môn này, bởi đây là những lĩnh vực khó thu hút người vào ngành.
Về luân chuyển giáo viên vùng khó khăn, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng khi Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo được quyền thực hiện luân chuyển giữa các xã, phường và các cơ sở giáo dục, giáo viên không nhất thiết phải công tác 5-10 năm mới được chuyển về.
Theo Bộ trưởng, có thể tổ chức điều chuyển giáo viên đi một hoặc hai năm rồi quay về theo vòng luân chuyển. Một giáo viên trở về thì một giáo viên khác được điều động lên. Ông đề nghị các địa phương quan tâm thực hiện cơ chế này. "Chế độ chính sách có rồi, cơ chế có rồi, chỉ việc tổ chức thực hiện ở các địa phương", Bộ trưởng cho biết.
Bộ trưởng cũng cho rằng việc điều động giáo viên giữa các trường trong cùng một địa bàn và giữa các địa bàn có thể góp phần giảm chênh lệch chất lượng giữa các trường. Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, việc bố trí đội ngũ giáo viên tương đồng sẽ góp phần giảm áp lực chọn trường, chọn lớp.
Đề cập việc sắp xếp trường lớp và tinh giản đội ngũ, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết việc tinh giản tập trung vào đội ngũ cán bộ quản lý, đồng thời phải sử dụng hiệu quả nhân sự hỗ trợ trong trường học. Theo Bộ trưởng, việc sắp xếp không phải để giảm cơ học số lượng người, cũng không thể giảm cơ học số nhân viên hỗ trợ. Quá trình này phải đi cùng với sắp xếp, bố trí lại đội ngũ, đổi mới quản trị nhà trường và ứng dụng công nghệ.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thành lập 4 đoàn kiểm tra tại các địa phương để nắm tình hình. Bộ cũng đã ban hành hướng dẫn về mô hình quản trị và sẽ tiếp tục nắm bắt khó khăn thực tế tại các trường để có hướng dẫn chi tiết hơn.
Việc điều chuyển là trách nhiệm của địa phương phải làm
Về dự báo nhu cầu giáo viên, Bộ trưởng cho biết cơ sở dữ liệu của ngành giáo dục đã được kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư. Các địa phương có dữ liệu để theo dõi biến động dân số và dự báo nhu cầu. Theo Bộ trưởng, "dự báo này không khó", nhưng các địa phương phải quyết tâm hơn trong điều chuyển, điều động giáo viên.
Bộ trưởng dẫn thực tế tại Hà Nội, có những phường nằm gần nhau nhưng nơi sĩ số học sinh thấp, nơi lớp học lại rất đông. Vì vậy, bên cạnh kiến nghị bổ sung biên chế, các địa phương phải thực hiện việc sắp xếp và điều động giáo viên giữa các địa bàn. "Việc điều chuyển là trách nhiệm của địa phương phải làm", Bộ trưởng nhấn mạnh.
Trả lời vấn đề về tự chủ đại học, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết pháp luật quy định quyền tự chủ không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính và cũng không phụ thuộc vào năng lực của từng trường.
Theo Bộ trưởng, tự chủ là thuộc tính căn bản của cơ sở giáo dục đại học. Đặc biệt trong hoạt động chuyên môn, không có việc trường có năng lực cao hơn thì được trao nhiều quyền tự chủ học thuật hơn; pháp luật đã giao quyền tối đa.
Trong quá trình xây dựng các thông tư, Bộ áp dụng quy định chung cho các trường nhưng có tính đến đặc thù của những lĩnh vực như nghệ thuật, văn hóa, quốc phòng - an ninh và y tế.
Bộ trưởng cho biết định hướng là hệ thống thông tư sẽ dần không đi quá sâu vào chi tiết. Bộ đưa ra các tiêu chuẩn, định mức tối thiểu; các cơ sở giáo dục đại học có quyền nâng chuẩn của mình, nhưng không thể hạ chuẩn.
Đối với những mô hình đào tạo mới, Bộ ủng hộ các Đại học Quốc gia triển khai thí điểm, có đề án và đánh giá tổng kết. Khi mô hình được triển khai tốt, có thể nhân rộng trong toàn hệ thống.
Liên quan đến năng lực đào tạo các ngành nhân lực chiến lược, Bộ trưởng cho rằng các trường đại học không chỉ quan tâm đến số lượng, chất lượng đầu vào mà còn phải quan tâm đến năng lực đào tạo. Ông cho biết Chiến lược phát triển giáo dục đại học Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã đưa ra nhiều giải pháp, trong đó có các chỉ số để theo dõi, đánh giá các trường đại học.
